Đường sắt sân bay Long Thành: Vì sao ACV đề nghị rà soát khẩn?

Ba tuyến đường sắt cùng hướng về sân bay Long Thành

Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) vừa có văn bản gửi Bộ Xây dựng, UBND TP.HCM và UBND tỉnh Đồng Nai, đề nghị xem xét việc bố trí các tuyến đường sắt trong phạm vi Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Đây được xem là động thái đáng chú ý trong bối cảnh nhiều dự án hạ tầng lớn đang cùng được đề xuất kết nối trực tiếp với sân bay này.

Theo ACV, Công ty cổ phần Đầu tư Địa ốc Đại Quang Minh đã có văn bản gửi ACV để lấy ý kiến về phương án tuyến và vị trí ga thuộc dự án đường sắt Thủ Thiêm đến Long Thành. Cùng thời điểm, ACV cũng phối hợp với các đơn vị liên quan nghiên cứu phương án đầu tư đoạn tuyến metro trong phạm vi sân bay Long Thành, thuộc dự án kéo dài tuyến metro Bến Thành đến Suối Tiên về Trung tâm hành chính TP.HCM và sân bay Long Thành.

Điểm đáng chú ý là trong khu vực sân bay Long Thành dự kiến sẽ có ba tuyến đường sắt lớn cùng kết nối. Đó là tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc Nam, tuyến đường sắt Thủ Thiêm đến Long Thành và đoạn kéo dài tuyến metro Bến Thành đến Suối Tiên về Trung tâm hành chính TP.HCM, sân bay Long Thành. Các tuyến này đều có vai trò quan trọng trong việc hình thành mạng lưới giao thông công cộng, kết nối vùng kinh tế trọng điểm phía nam với sân bay quốc tế lớn nhất cả nước trong tương lai.

Theo định hướng, các tuyến đường sắt sẽ chạy dọc trục chính, kết nối trực tiếp với nhà ga hành khách của sân bay Long Thành. Nếu được tổ chức đồng bộ, đây sẽ là lợi thế rất lớn, giúp hành khách từ TP.HCM, Đồng Nai và các địa phương lân cận tiếp cận sân bay bằng phương tiện công cộng khối lượng lớn, giảm áp lực cho đường bộ.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là các dự án này đang được nhiều đơn vị nghiên cứu, đề xuất và triển khai theo các hướng khác nhau. Với tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc Nam và tuyến Thủ Thiêm đến Long Thành, ACV cho biết quy hoạch hiện đã dành sẵn hành lang đất khoảng 40m để bố trí đồng thời hai tuyến. Hai dự án này cũng đã có thỏa thuận về hướng tuyến và vị trí nhà ga từ năm 2024.

Trong khi đó, riêng phương án kéo dài metro số 1 Bến Thành đến Suối Tiên về sân bay Long Thành hiện vẫn chưa có quy hoạch, phương án tuyến và vị trí đặt ga được duyệt trong khu vực sân bay. Đây là điểm khiến ACV cho rằng đơn vị chưa đủ cơ sở để xem xét, phản hồi các nội dung liên quan cho chủ đầu tư từng dự án đường sắt.

Theo các thông tin đang được đề xuất, tuyến đường sắt Thủ Thiêm đến Long Thành có chiều dài gần 42km, tổng mức đầu tư dự kiến hơn 84.700 tỉ đồng, với 20 nhà ga và tốc độ thiết kế khoảng 120km/h. Trong khi đó, tuyến metro số 1 kéo dài về Long Thành được ước tính vốn đầu tư hơn 60.000 tỉ đồng, trong đó có đoạn hơn 7km đi vào sân bay.

Những con số này cho thấy quy mô đầu tư rất lớn. Vì vậy, nếu quy hoạch không được rà soát kỹ ngay từ đầu, mỗi điều chỉnh về sau đều có thể kéo theo chi phí lớn, ảnh hưởng tiến độ và hiệu quả khai thác.

ACV đề nghị rà soát tổng thể để tránh xung đột hạ tầng

Trong văn bản gửi các cơ quan liên quan, ACV kiến nghị Bộ Xây dựng chủ trì hoặc giao cơ quan có thẩm quyền chủ trì rà soát lại quy hoạch tổng thể việc bố trí tất cả các tuyến đường sắt quanh phạm vi sân bay Long Thành. Mục tiêu là tránh tình trạng quá tải về không gian xây dựng giữa các tuyến, xung đột trong quá trình thi công, đồng thời hạn chế rủi ro khi các tuyến đường sắt và sân bay cùng đi vào khai thác.

Đây là cảnh báo có cơ sở, bởi sân bay Long Thành không chỉ là một công trình hàng không đơn lẻ mà còn là đầu mối giao thông quốc gia. Khi nhiều tuyến đường sắt, đường bộ, hệ thống nhà ga, bãi đỗ, hạ tầng kỹ thuật cùng tập trung vào một khu vực, việc thiếu một bản quy hoạch thống nhất có thể dẫn đến chồng lấn không gian, khó tổ chức thi công và gây bất cập trong vận hành.

Với các dự án đường sắt, vị trí đặt ga là yếu tố đặc biệt quan trọng. Nhà ga không chỉ cần thuận tiện cho hành khách tiếp cận nhà ga hàng không, mà còn phải tính đến dòng người, dòng phương tiện, hệ thống thoát hiểm, an toàn khai thác, kết nối với các tuyến đường bộ và các công trình phụ trợ khác. Nếu mỗi dự án xác định vị trí ga theo một phương án riêng, nguy cơ “lệch pha” trong tổ chức giao thông là rất lớn.

ACV cũng đề nghị Bộ Xây dựng, UBND TP.HCM và UBND tỉnh Đồng Nai chỉ đạo chủ đầu tư các dự án đường sắt chủ động phối hợp, cùng làm việc để xây dựng phương án tuyến, vị trí đặt ga, phương án xây dựng và khai thác một cách đồng bộ. Theo ACV, sự thống nhất này cần được thực hiện trước khi các dự án bước vào giai đoạn triển khai sâu hơn.

Bài toán hiện nay không chỉ là tuyến nào làm trước, tuyến nào làm sau, mà là các tuyến phải được đặt trong cùng một tổng thể. Nếu thiếu phối hợp, một dự án có thể thuận lợi trên bản vẽ riêng, nhưng lại gây khó cho dự án khác khi đặt vào không gian chung của sân bay. Khi đó, rủi ro không chỉ nằm ở chi phí đầu tư mà còn kéo dài sang cả quá trình vận hành nhiều năm sau.

Đáng chú ý, tiến độ các dự án kết nối Long Thành đang chịu áp lực lớn. TP.HCM muốn đẩy nhanh thủ tục để sớm khởi công tuyến đường sắt Thủ Thiêm đến Long Thành. Trong khi đó, Đồng Nai cũng đề xuất áp dụng cơ chế công trình khẩn cấp đối với tuyến metro kéo dài. Áp lực tiến độ là cần thiết để bảo đảm hạ tầng giao thông theo kịp sân bay, nhưng nếu chỉ chú trọng làm nhanh mà thiếu phối hợp tổng thể, nguy cơ phát sinh bất cập là khó tránh khỏi.

Sân bay Long Thành được kỳ vọng trở thành cửa ngõ hàng không quốc tế quan trọng của Việt Nam. Vì vậy, hệ thống giao thông kết nối sân bay phải được thiết kế theo tư duy dài hạn, không chỉ phục vụ giai đoạn đầu mà còn đáp ứng nhu cầu tăng trưởng trong nhiều thập niên tới. Đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao và đường sắt liên vùng nếu được tổ chức hợp lý sẽ giúp giảm tải cho cao tốc, hạn chế ùn tắc và nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn vùng.

Ngược lại, nếu các tuyến cùng “đổ về” sân bay nhưng thiếu sự phân vai, thiếu thống nhất về hướng tuyến và vị trí ga, Long Thành có thể đối mặt với tình trạng quá tải ngay từ khâu kết nối. Khi đó, lợi thế của một sân bay hiện đại có thể bị giảm sút bởi những điểm nghẽn bên ngoài nhà ga.

Kiến nghị của ACV vì vậy cho thấy một vấn đề cốt lõi: hạ tầng kết nối sân bay Long Thành cần được nhìn như một hệ sinh thái thống nhất. Làm nhanh là cần thiết, nhưng làm đúng, làm đồng bộ và tránh xung đột ngay từ quy hoạch còn quan trọng hơn.

Nguyễn Tuyết