Bón phân đúng: Bài toán kinh tế cho nông dân
Ứng dụng công nghệ “bón phân đúng” giúp nông dân giảm chi phí, giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao chất lượng hạt gạo và hiệu quả sản xuất lúa phát triển bền vững.
Giải bài toán chi phí và phát thải trong sản xuất lúa
Ngày 11/5, tại xã Vị Thanh 1, TP.Cần Thơ, Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN & MT) TP.Cần Thơ và Công ty Cổ phần Phân bón MTK Hữu Thành tổ chức hội thảo đầu bờ và trình diễn công nghệ, công cụ quản lý dinh dưỡng chính xác.
Sự kiện thu hút khoảng 100 đại biểu đến từ các cơ quan quản lý trung ương và địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp sản xuất phân bón, hợp tác xã và nông dân.
Hội thảo nằm trong khuôn khổ triển khai Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) của Chính phủ. Trong đó, ứng dụng “Bón phân đúng” (RCM) được xác định là công cụ quan trọng nhằm tối ưu hóa quản lý dinh dưỡng cây trồng.
Ông James Yi, Tùy viên nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ cho rằng, nông dân trồng lúa đang đối mặt với áp lực lớn khi chi phí đầu vào tăng cao nhưng vẫn phải duy trì năng suất và giảm thất thoát. Điều này đòi hỏi việc sử dụng phân bón phải hiệu quả và chính xác hơn.
RCM là ứng dụng số do các nhà khoa học của IRRI phát triển, đưa ra khuyến nghị bón phân phù hợp với từng điều kiện canh tác cụ thể dựa trên đặc điểm đất, mùa vụ và phương thức sản xuất. Công cụ này góp phần giải quyết đồng thời bài toán chi phí – năng suất – phát thải thông qua tăng hiệu quả sử dụng phân bón, giảm chi phí đầu vào, hạn chế thất thoát dinh dưỡng và giảm phát thải khí nhà kính.
PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, Trưởng Dự án CGIAR – Scaling for Impact về Quản lý dinh dưỡng chính xác kiêm Trưởng Dự án sử dụng phân bón đúng (Fertilize Right Việt Nam) do Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ tài trợ, cho biết trong bối cảnh giá phân bón tiếp tục tăng cao, gói kỹ thuật tích hợp ứng dụng số bón phân theo vùng chuyên biệt cùng các công nghệ hỗ trợ như cơ giới hóa sạ hàng kết hợp vùi phân, phân bón cải tiến, quản lý nước và quản lý rơm rạ có thể giúp giảm đến 30% lượng đạm nhưng vẫn duy trì hoặc tăng năng suất, đồng thời giảm phát thải carbon.
Công nghệ số thay đổi tư duy canh tác truyền thống
Điểm nổi bật của hội thảo là việc kết hợp trình diễn thực tế ngoài đồng ruộng với hướng dẫn nông dân sử dụng công cụ số trên điện thoại thông minh. Các đại biểu đã trực tiếp tham quan, so sánh hiệu quả giữa phương pháp bón phân truyền thống với phương pháp “Bón phân đúng”.
Dưới sự hướng dẫn của các chuyên gia IRRI, nông dân được trải nghiệm ứng dụng RCM nhằm xác định lượng phân phù hợp theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Việc số hóa quy trình quản lý dinh dưỡng giúp người dân thay đổi dần thói quen “bón theo kinh nghiệm” sang “bón theo nhu cầu thực tế của cây trồng”.
Ngoài yếu tố công nghệ, hội thảo còn chú trọng đến bình đẳng giới trong sản xuất nông nghiệp. Ban tổ chức khuyến khích sự tham gia của nữ đại biểu nhằm tăng cường vai trò của phụ nữ trong quản lý dinh dưỡng và chuỗi giá trị lúa gạo.
Trao đổi tại hội thảo, ông Lê Thanh Tùng, Phó chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam cho rằng việc áp dụng “4 đúng” trong bón phân có vai trò rất quan trọng đối với sản xuất lúa hiện đại.
Theo ông Tùng, “đúng loại” là sử dụng phân phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của cây lúa ở từng giai đoạn từ mạ non đến trỗ bông và thu hoạch. “Đúng liều lượng” giúp tránh lãng phí phân bón nhưng vẫn bảo đảm đủ dinh dưỡng cho cây phát triển. “Đúng thời điểm” nghĩa là căn cứ từng giai đoạn sinh trưởng và diễn biến thời tiết để cung cấp NPK phù hợp, hạn chế thất thoát do mưa hoặc rửa trôi. Còn “đúng cách” là thay vì chỉ rải phân trên mặt ruộng, cần vùi phân xuống đất để giữ dinh dưỡng và cung cấp dần cho cây trồng.
“Bón phân đúng và chính xác sẽ giúp khai thác tối đa hiệu quả phân bón, giảm thất thoát, tiết kiệm chi phí, đạt năng suất mục tiêu và gia tăng lợi nhuận cho nông dân, đồng thời phù hợp với xu thế canh tác giảm phát thải và an toàn thực phẩm hiện nay”, ông Lê Thanh Tùng nhấn mạnh.
Ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cũng nhận định thực tế sản xuất hiện nay cho thấy việc sử dụng phân bón chưa hợp lý vẫn là nguyên nhân làm gia tăng chi phí sản xuất, giảm hiệu quả đầu vào và ảnh hưởng đến sức khỏe đất, môi trường.
Hướng đến nền sản xuất lúa gạo xanh và bền vững
Không chỉ các nhà khoa học và cơ quan quản lý, nhiều doanh nghiệp và nông dân cũng đang tích cực tham gia vào quá trình chuyển đổi mô hình canh tác lúa phát thải thấp.
Ông Phạm Quốc Trung, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Phân bón MTK Hữu Thành cho biết, doanh nghiệp đang phối hợp cùng IRRI triển khai nhiều mô hình thực tế thuộc Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao của Chính phủ. Công ty hỗ trợ đầu vào và phối hợp hệ thống đại lý hướng dẫn nông dân áp dụng giải pháp “bón phân đúng”.
Theo ông Trung, cách tiếp cận này giúp rút ngắn khoảng cách giữa khoa học kỹ thuật với thực tiễn sản xuất, tạo điều kiện để các giải pháp được nhân rộng hiệu quả hơn.
Ở góc độ địa phương, bà Nguyễn Thị Giang, Phó giám đốc Sở NN & MT TP. Cần Thơ cho biết: "Chi phí phân bón hiện vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành sản xuất lúa. Việc sử dụng phân bón chưa hợp lý không chỉ làm tăng chi phí mà còn gây thất thoát dinh dưỡng, phát thải khí nhà kính và ảnh hưởng đến môi trường".
“Việc áp dụng quản lý dinh dưỡng chính xác và ứng dụng ‘Bón phân đúng’ (RCM) là giải pháp rất quan trọng nhằm giúp nông dân giảm lượng phân bón nhưng vẫn bảo đảm năng suất, nâng cao hiệu quả đầu vào, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao giá trị hạt gạo”, bà Nguyễn Thị Giang nhấn mạnh.
Thực tế từ người dân cho thấy những thay đổi bước đầu đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Ông Nguyễn Tấn Dũng, nông dân xã Thạnh Lợi, TP.Cần Thơ cho biết gia đình hiện canh tác 37 ha lúa. Qua hội thảo, ông được trực tiếp tham quan mô hình thực tế và tiếp cận nhiều giải pháp kỹ thuật mới trong quản lý dinh dưỡng cây trồng.
“Các nội dung trình diễn cho thấy tiềm năng rất lớn của việc bón phân đúng’ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, giảm chi phí đầu vào, giảm thất thoát dinh dưỡng và nâng cao hiệu quả sản xuất lúa gạo”, ông Nguyễn Tấn Dũng chia sẻ.
Từ những kết quả bước đầu, IRRI cùng các đối tác kỳ vọng sẽ tiếp tục hoàn thiện ứng dụng RCM để mở rộng triển khai trên quy mô lớn trong toàn vùng ĐBSCL góp phần xây dựng hệ thống lương thực bền vững, nâng cao thu nhập cho nông dân và giảm phát thải trong sản xuất lúa gạo.