Cơ hội vàng cho ngành cao su Việt Nam giữa cơn khát xe điện?

Hệ quả là, giá cao su tự nhiên trên thị trường thế giới vừa chính thức chạm mức cao nhất trong vòng 9 năm qua. Sự dịch chuyển mang tính cấu trúc này không chỉ là phao cứu sinh cho ngành công nghiệp cao su Đông Nam Á, mà còn mở ra một "cửa sáng" khổng lồ cho Việt Nam, quốc gia xuất khẩu cao su tự nhiên lớn thứ tư thế giới. Tuy nhiên, giữa sự chao đảo của chuỗi cung ứng và sự trỗi dậy của xe điện (EV), liệu ngành cao su Việt Nam có nắm bắt được cơ hội để thiết lập lại cuộc chơi lợi nhuận?

Cú sốc từ Trung Đông và hiệu ứng "gom hàng" hoảng loạn

Vào ngày 7/5/2026, dữ liệu từ QUICK-FactSet ghi nhận giá hợp đồng tương lai cao su kỹ thuật (TSR20) trên Sàn giao dịch Singapore đã phi mã lên mức 2,22 USD/kg. Đây là đỉnh cao nhất được ghi nhận kể từ tháng 2/2017, đánh dấu mức tăng sốc hơn 20% chỉ tính riêng từ đầu năm nay.

Động lực chính đằng sau đợt tăng giá khó tin này là cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran. Căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông đã làm đứt gãy các tuyến hàng hải, đẩy giá dầu thô tăng vọt. Kéo theo đó, giá thành sản xuất cao su tổng hợp (vốn được chiết xuất từ dầu mỏ) trở nên đắt đỏ đến mức các nhà sản xuất buộc phải tìm kiếm nguyên liệu thay thế.

Ông Veerasith Sinchareonkul, Giám đốc Điều hành của Sri Trang Agro-Industry, tập đoàn sản xuất cao su lớn nhất Thái Lan, chia sẻ: "Bởi vì cao su tự nhiên có thể thay thế một phần cao su tổng hợp trong các sản phẩm như lốp xe và găng tay y tế, giá của nó đang tăng lên theo dòng chảy này". Sự bất an về chuỗi cung ứng khiến tâm lý các nhà sản xuất thay đổi đột ngột. Nếu như trước đây, các nhà máy chỉ duy trì lượng hàng tồn kho đủ dùng trong 1 đến 2 tháng, thì nay họ bắt đầu đua nhau "gom hàng", tích trữ lượng nguyên liệu thô đủ dùng cho 3 tháng nhằm phòng ngừa rủi ro đứt gãy nguồn cung.

Thái Lan hiện là cường quốc số 1 thế giới về cao su tự nhiên, chiếm 34% tổng sản lượng toàn cầu năm 2024. Tiếp sau đó là Indonesia (14%), Bờ Biển Ngà (12%). Đứng ở vị trí thứ tư chính là Việt Nam, nắm giữ 9% thị phần toàn cầu (trên tổng sản lượng 14,9 triệu tấn). Việc giá cao su tự nhiên phục hồi mạnh mẽ chính là liều doping cực mạnh cho hàng vạn hộ nông dân tiểu điền và các doanh nghiệp mủ cao su tại Việt Nam.

Tham vọng xe điện và "cơn khát" cao su chất lượng cao

Mọi ánh mắt của ngành cao su đều phải hướng về Trung Quốc, "cỗ máy" ngốn nguyên liệu lớn nhất hành tinh, chiếm tới 45% tổng nhu cầu toàn cầu vào năm 2024. Trung Quốc không chỉ là công xưởng sản xuất lốp xe lớn nhất thế giới của các đại gia như Michelin, Goodyear, Bridgestone, mà còn là sân nhà của những đế chế nội địa đang bành trướng dữ dội như ZC Rubber hay Linglong Tire.

Điều đáng ngạc nhiên là bất chấp nền kinh tế Trung Quốc đã tăng trưởng chậm lại vào năm ngoái và áp lực giảm phát vẫn còn dai dẳng, giá cao su vẫn tiếp tục đà leo dốc từ cuối năm 2025. Lý do cốt lõi nằm ở sự thay đổi "chất" chứ không chỉ là "lượng" trong ngành công nghiệp ô tô nước này, đặc biệt là sự trỗi dậy vũ bão của xe điện (EV).

Theo ông Chaiwat Sowcharoensuk, chuyên gia phân tích ngành cao su tại Bank of Ayudhya, trong trung và dài hạn, tốc độ tăng trưởng về số lượng cao su tiêu thụ tại Trung Quốc có thể chậm lại khi thị trường đạt ngưỡng bão hòa. Tuy nhiên, nhu cầu về cao su tự nhiên chất lượng cao lại đang bùng nổ.

Ông Chaiwat nhấn mạnh: "Nhu cầu đang chuyển dịch sang các nguyên liệu đầu vào cao cấp hơn để hỗ trợ sự mở rộng của thị trường xe điện và xuất khẩu lốp xe hạng sang". Xe điện, với đặc thù mang theo bộ pin khổng lồ khiến trọng lượng thân xe nặng hơn rất nhiều, cộng với khả năng bứt tốc tức thì, đòi hỏi những chiếc lốp xe phải có cấu trúc cực kỳ vững chắc. Để làm được điều đó, các nhà sản xuất buộc phải gia tăng tỷ lệ thành phần cao su tự nhiên cao cấp nhằm chịu được mô-men xoắn lớn và chống mài mòn vượt trội.

Đây chính là cơ hội vàng cho Việt Nam. Lâu nay, ngành cao su nước ta vẫn mang tiếng là xuất khẩu "lấy số lượng làm lãi", chủ yếu bán mủ thô sơ chế với giá trị gia tăng thấp. Việc thị trường xe điện toàn cầu, đặc biệt là Trung Quốc, đòi hỏi khắt khe hơn về chất lượng nguyên liệu chính là tín hiệu ép buộc và cũng là động lực để các doanh nghiệp Việt Nam nâng cấp dây chuyền, tập trung sản xuất các dòng cao su đạt chuẩn TSR20 cao cấp thay vì chạy theo số lượng.

Lợi ích "chảy túi" doanh nghiệp và gánh nặng chờ người tiêu dùng

Việc giá cao su tự nhiên leo dốc đã cứu nguy cho các tập đoàn cao su. Năm 2025, Sri Trang Agro-Industry từng phải cắn răng báo lỗ ròng 1,26 tỉ baht. Tuy nhiên, CEO Veerasith tỏ ra cực kỳ tự tin với kịch bản hiện tại: "Nếu các điều kiện thị trường được giữ nguyên, chúng tôi sẽ đạt được lợi nhuận mạnh mẽ". Sri Trang coi mức giá trên 2 USD/kg là "vùng sức khỏe lý tưởng" để hồi sinh tài chính và đặt mục tiêu đẩy sản lượng bán hàng lên 1,6 triệu tấn trong năm nay. Các doanh nghiệp cao su niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam hoàn toàn có thể chia sẻ sự lạc quan này nếu biết tận dụng chu kỳ tăng giá.

Tuy nhiên, niềm vui của người trồng cao su lại là cơn đau đầu của các hãng sản xuất lốp xe. Một giám đốc điều hành của hãng lốp xe Nhật Bản có nhà máy tại Thái Lan đã cảnh báo rằng họ đang chịu áp lực kép: giá cao su thô đắt đỏ cộng với cước phí vận tải biển leo thang do cuộc khủng hoảng Trung Đông. "Cuối cùng, chúng tôi có thể buộc phải chuyển chi phí cao hơn này vào giá bán," vị này thẳng thắn chia sẻ. Điều đó đồng nghĩa với việc, giá bán lẻ của lốp xe ô tô trên thị trường toàn cầu,bao gồm cả Việt Nam sẽ sớm đối mặt với một đợt tăng giá đồng loạt trong thời gian tới.

Tóm lại, chu kỳ tăng giá cao su lần này không phải là một đợt "sốt ảo" mang tính đầu cơ, mà bắt nguồn từ những dịch chuyển mang tính cấu trúc của địa chính trị và công nghệ (chiến tranh và xe điện). Đối với Việt Nam, đây là thời cơ "nghìn năm có một" để không chỉ thu về nguồn ngoại tệ lớn trong ngắn hạn, mà còn là bước đệm tài chính để tái cơ cấu toàn bộ ngành, vươn lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị cao su toàn cầu.

Bùi Tú