Mỹ và Trung Quốc theo đuổi hai thế mạnh khác nhau trong cuộc đua AI

Trong cuộc đua AI, Mỹ đang dẫn đầu về giới hạn công nghệ tiên phong với các mô hình tính toán mạnh nhất, vi mạch hiện đại và nguồn vốn tư nhân khổng lồ. Ở chiều ngược lại, Trung Quốc đang chiếm ưu thế tuyệt đối về quy mô ứng dụng, kho dữ liệu người dùng và tốc độ triển khai vào thực tế đời sống.

Nguồn lực tư nhân trong cuộc đua AI và thế độc tôn ở tầng công nghệ lõi của Mỹ

Trong hai năm gần đây, Mỹ đã bước vào một giai đoạn đầu tư trí tuệ nhân tạo với quy mô lớn chưa từng có trong lịch sử công nghệ. Trọng tâm của dòng vốn khổng lồ này được đổ dồn vào việc xây dựng hạ tầng năng lực điện toán, phát triển các mô hình nền tảng thế hệ mới và thiết kế vi mạch chuyên dụng. Dấu mốc gây choáng ngợp nhất cho giới công nghệ toàn cầu chính là sự xuất hiện của dự án Stargate.

Đây là một siêu liên minh được hình thành giữa OpenAI, Oracle và SoftBank Group nhằm xây dựng một mạng lưới các siêu trung tâm dữ liệu trải dài trên đất Mỹ, đi kèm với cam kết đầu tư có thể lên tới 500 tỉ USD trong nhiều năm tới. Mục tiêu của siêu dự án này hướng đến việc phục vụ sự bùng nổ của thị trường thương mại, đồng thời bảo đảm một lợi thế công nghệ mang tầm chiến lược lâu dài trước sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Theo chuyên gia kinh tế Ellen Zentner, Trưởng bộ phận Đầu tư theo chủ đề và vĩ mô toàn cầu của tập đoàn Morgan Stanley, mô hình phát triển của nền kinh tế số tại Mỹ mang đậm tính chất do thị trường dẫn dắt, nơi nguồn vốn chủ yếu chảy ra từ túi của các tập đoàn công nghệ khổng lồ và hệ thống quỹ đầu tư tư nhân. Những cái tên sừng sỏ như Microsoft, Amazon, Meta Platforms, Google hay Nvidia đang sẵn sàng chi ra hàng chục đến hàng trăm tỉ USD để thâu tóm các bộ xử lý đồ họa, xây dựng trung tâm dữ liệu và huấn luyện các mô hình thông minh.

Cuộc đua xây dựng trung tâm dữ liệu hiện nay đã vô tình châm ngòi cho một cuộc chiến điện năng thực sự trên đất Mỹ, buộc chính quyền nhiều bang phải ráo riết mở rộng công suất mạng lưới điện để kịp thời phục vụ cơn khát năng lượng từ các cỗ máy tính toán.

Sức mạnh lớn nhất của Mỹ nằm ở khả năng làm chủ vi mạch và năng lực điện toán. Tập đoàn Nvidia gần như thiết lập một thế độc tôn trên thị trường bộ xử lý đồ họa cao cấp toàn cầu. Cùng lúc đó, hệ sinh thái điện toán đám mây của Mỹ với các trụ cột như AWS, Azure và Google Cloud đang nắm giữ phần lớn năng lực huấn luyện các mô hình lớn nhất thế giới. Sự kết hợp này tạo ra một rào cản kinh tế cực kỳ vững chắc, bởi sự tiến bộ của công nghệ mới đang ngày càng phụ thuộc sâu sắc vào sức mạnh tính toán thuần túy.

Nhờ đó, những mô hình tiên tiến nhất hiện nay như GPT của OpenAI, Gemini của Google, Claude của Anthropic hay Llama của Meta đều mang quốc tịch Mỹ. Hệ sinh thái vốn mạo hiểm đầy sôi động cũng là một đặc sản của Thung lũng Silicon, cho phép các công ty khởi nghiệp tiềm năng gọi vốn hàng tỉ USD chỉ trong vài tháng để đốt vào quá trình nghiên cứu đầy tốn kém.

Dù vậy, mô hình dựa vào tư nhân của Mỹ vẫn tồn tại những điểm yếu không thể phủ nhận. Chi phí phát triển cực kỳ đắt đỏ và sự phụ thuộc quá lớn vào nguồn điện khiến hệ thống này trở nên cồng kềnh. Việc giao phó trọng trách đổi mới cho các doanh nghiệp tư nhân đôi khi khiến tốc độ phổ cập công nghệ trở nên không đồng đều giữa các tầng lớp xã hội và các khu vực địa lý. Giới chuyên môn thường nhận định rằng Mỹ sở hữu sức mạnh tuyệt đối ở tầng công nghệ lõi, song tốc độ đưa công nghệ đó xuống phục vụ đại trà cho tầng lớp bình dân lại không thực sự nhanh bén.

Chiến lược quốc gia tổng lực và sức mạnh bao phủ của Trung Quốc

Theo Sherry Qin trên WSJ, trái ngược với sự dẫn dắt của dòng vốn tư nhân tại phương Tây, Trung Quốc theo đuổi một mô hình phát triển mang tính chất quốc gia tổng lực, nơi nhà nước đóng vai trò điều phối vô cùng mạnh mẽ. Chính quyền Bắc Kinh coi trí tuệ nhân tạo là một công nghệ mang tính sống còn, gắn liền với mục tiêu tăng trưởng kinh tế dài hạn, củng cố sức mạnh quốc phòng và duy trì sự tự chủ về mặt công nghệ. Để hiện thực hóa tham vọng này, ngân sách phân bổ cho lĩnh vực khoa học công nghệ của Trung Quốc trong năm 2025 được ấn định ở mức khoảng 55 tỉ USD.

Nguồn ngân sách này ưu tiên rót trực tiếp vào các lĩnh vực trọng điểm như trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn và điện toán lượng tử. Song hành với nguồn vốn đầu tư công, các tập đoàn công nghệ lớn của Trung Quốc như Alibaba Group, Tencent, ByteDance hay Baidu cũng đang tăng tốc đầu tư với một thái độ vô cùng quyết liệt. Điển hình như Alibaba đã thẳng thắn tuyên bố sẽ chi vượt mức kế hoạch hàng chục tỉ USD cho hạ tầng đám mây và hệ thống tính toán sau khi chứng kiến nhu cầu sử dụng bùng nổ từ thị trường nội địa.

Thế mạnh đáng gờm nhất của Trung Quốc nằm ở khả năng biến các công nghệ phức tạp thành những ứng dụng đại trà với tốc độ cực kỳ nhanh chóng. Từ hệ thống thanh toán kỹ thuật số, nền tảng thương mại điện tử, mạng lưới logistics cho đến công nghệ nhận diện khuôn mặt, máy học luôn được đưa vào phục vụ thực tế nhanh hơn bất kỳ nơi nào khác trên thế giới.

Trong khi Mỹ có thói quen ươm mầm công nghệ thật hoàn hảo trong các phòng thí nghiệm trước khi thương mại hóa một cách thận trọng, Trung Quốc lại ưa chuộng triết lý đẩy sản phẩm ra thị trường trước để giành thị phần rồi mới tiến hành tối ưu hóa sau. Chính tư duy này đã giúp tốc độ ứng dụng công nghệ tại quốc gia đông dân nhất thế giới luôn duy trì ở mức chóng mặt.

Sự bành trướng này được nuôi dưỡng bởi một lượng dữ liệu người dùng khổng lồ. Với quy mô dân số hơn 1,4 tỉ người và một hệ sinh thái kỹ thuật số ăn sâu vào mọi ngóc ngách của đời sống, Trung Quốc sở hữu một kho dữ liệu hành vi vô giá từ các ứng dụng tài chính công nghệ, giáo dục trực tuyến cho đến các nền tảng video ngắn. Lượng dữ liệu thực tế này chính là nguồn nguyên liệu hoàn hảo nhất để huấn luyện các hệ thống thuật toán ứng dụng.

Khi đối thủ tập trung xây dựng những cỗ máy khổng lồ, các kỹ sư Trung Quốc lại tìm cách làm cho trí tuệ nhân tạo trở nên rẻ hơn, xử lý nhanh hơn và dễ dàng tích hợp hơn. Nhiều công ty công nghệ tại đây đang tích cực tung ra các mô hình mã nguồn mở với chi phí cực thấp, được thiết kế tối ưu riêng cho nhu cầu của các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Rào cản lớn nhất của Trung Quốc hiện nay vẫn là bài toán vi mạch tiên tiến. Dưới sức ép từ các lệnh hạn chế xuất khẩu bộ xử lý đồ họa cao cấp của Mỹ, nền công nghiệp công nghệ Trung Quốc gặp vô vàn khó khăn trong việc tiếp cận sức mạnh điện toán tối tân nhất thế giới. Tình thế này buộc các hãng công nghệ nội địa phải đi đường vòng bằng cách vắt kiệt khả năng tối ưu thuật toán phần mềm hoặc nỗ lực phát triển các dòng vi mạch nội địa để thay thế.

Mặc dù Bắc Kinh đang đổ nguồn lực khổng lồ để giành lại sự tự chủ trong ngành bán dẫn, khoảng cách với Mỹ ở phân khúc vi mạch chuyên dụng vẫn là một thực tế chưa thể san lấp trong ngắn hạn. Dù sở hữu số lượng bài báo nghiên cứu khoa học cực lớn, giới học thuật vẫn phải thừa nhận rằng khoảng cách về sức mạnh của các mô hình tiên phong nhất vẫn đang nghiêng hẳn về phía đối thủ bên kia bán cầu.

Bùi Tú