Doanh nghiệp Trung Quốc còn muốn 'đội lốt' Singapore sau vụ Manus?
Khi công ty khởi nghiệp trí tuệ nhân tạo Manus quyết định dời trụ sở chính đến Singapore vào năm ngoái, họ đã tiếp bước hàng trăm doanh nghiệp Trung Quốc khác.
Tuy nhiên, chưa đầy 12 tháng sau khi di dời, Trung Quốc đã chính thức chặn đứng thương vụ tập đoàn Meta mua lại Manus với mức giá khổng lồ 2 tỉ USD. Cơ quan chức năng lập luận rằng Manus về bản chất vẫn là một doanh nghiệp Trung Quốc và hoàn toàn cần sự chấp thuận của Bắc Kinh cho bất kỳ thỏa thuận mua bán nào.
Động thái can thiệp này diễn ra vào một thời điểm hết sức nhạy cảm đối với quan hệ ngoại giao, khi nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tìm cách gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại. Sự việc nhanh chóng làm dấy lên những câu hỏi lớn về việc liệu Singapore có thực sự còn mang lại một lộ trình phát triển bền vững cho các doanh nghiệp Trung Quốc hay không.
Giới hạn của lớp vỏ bọc pháp lý cho doanh nghiệp Trung Quốc
Bên cạnh vai trò làm bước đệm tiến ra thị trường quốc tế, việc chuyển đến Singapore được một số doanh nghiệp coi là phương thức để che giấu nguồn gốc và né tránh sự giám sát địa chính trị vào thời điểm căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc đang gia tăng. Hoạt động này được giới chuyên môn gọi bằng thuật ngữ tẩy trắng nguồn gốc qua Singapore.
Ông HK Park, người đứng đầu bộ phận rà soát đầu tư tại công ty tư vấn doanh nghiệp Crumpton Global có trụ sở tại Washington, nhận định rằng đối với các công ty nước ngoài muốn mua lại công nghệ Trung Quốc, vụ việc này là một lời nhắc nhở rõ ràng. Việc thành lập pháp nhân tại Singapore đã không còn là một lá chắn pháp lý an toàn, nó đơn giản chỉ là một địa chỉ đăng ký kinh doanh và công ty mục tiêu vẫn cần phải trải qua quá trình thẩm định an ninh quốc gia vô cùng khắt khe.
Chính phủ Singapore luôn tỏ ra cực kỳ nhạy cảm với nhãn mác tẩy trắng nguồn gốc cũng như cách các công ty đang sử dụng vị thế của đảo quốc, đặc biệt là khi điều đó có thể làm mất lòng hai đối tác thương mại thân cận nhất của họ là Trung Quốc và Mỹ. Vào năm 2024, cựu thủ tướng Lý Hiển Long từng phát biểu rằng các công ty luôn được chào đón đến thiết lập hoạt động tại quốc gia này miễn là họ phải trung thực và rõ ràng về nguồn gốc của mình.
Ông khẳng định nếu người Trung Quốc đến mang theo những công ty tốt, tạo ra việc làm, trả lương cao, mang theo công nghệ và thị trường thì Singapore luôn hoan nghênh. Mặc dù vậy, chính quyền vẫn muốn biết rõ các công ty đó đến từ đâu và tiền sử hoạt động của họ như thế nào.
Nghị sĩ đối lập Singapore Andre Low đã nắm bắt được bản chất nhạy cảm của việc Manus chuyển địa điểm khi phát biểu trước quốc hội sau thương vụ tiếp quản của Meta. Ông cho biết người ta không thể không cảm thấy rằng môi trường kinh doanh của Singapore đã bị lợi dụng một cách cơ hội để đạt được những mục tiêu nhất định và sau đó bị gạt sang một bên. Vị nghị sĩ này đặt câu hỏi liệu chính phủ có bất kỳ cân nhắc nào để làm nản lòng các công ty đang sử dụng Singapore như một lá cờ thuận tiện mà không mang lại bất kỳ lợi ích thiết thực nào cho lực lượng lao động trong nước.
Xu hướng dịch chuyển sớm của giới công nghệ
Từ góc nhìn của giới chức Mỹ, chuyên gia Park cho rằng khuôn mẫu mượn danh Singapore vốn đã bộc lộ sự rạn nứt từ trước khi sự việc của Manus xảy ra. Những nghi ngờ về việc liệu vùng xám dành cho các doanh nghiệp chuyển đổi nơi đăng ký kinh doanh có bền vững hay không đã xuất hiện. Nguyên nhân không bắt nguồn từ chính phủ Trung Quốc mà do sự giám sát ngày càng chặt chẽ của Mỹ đối với các công ty có trụ sở ở bất kỳ đâu nhưng lại sở hữu những mối liên kết rắc rối với quốc gia tỉ dân.
Nhìn rộng hơn, vị thế là một trung tâm kinh doanh toàn cầu trung lập của Singapore từ lâu đã khiến nơi đây trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các công ty Trung Quốc đang nỗ lực thiết lập sự hiện diện quốc tế. Trong khi Hong Kong thường là điểm khởi đầu cho các công ty đại lục, Singapore mang lại một khoảng cách xa hơn so với Bắc Kinh và có phạm vi tiếp cận rộng lớn, đặc biệt là trong việc thu hút nguồn vốn đầu tư từ Mỹ.
Vào năm ngoái, các công ty Trung Quốc đã vượt qua Mỹ về lượng vốn đầu tư vào Singapore. Dòng tiền từ quốc gia này chiếm hơn một nửa số tiền mà các doanh nghiệp chi trả cho hoạt động vận hành tại Singapore, tăng mạnh so với mức 15% của một năm trước đó. Nhiều công ty công nghệ lớn nhất của Trung Quốc như Tencent, Alibaba và Huawei đều đã thiết lập sự hiện diện đáng kể tại đảo quốc này.
Tập đoàn ByteDance đang sở hữu ứng dụng TikTok cũng thuê nhiều tầng tại tòa nhà văn phòng biểu tượng One Raffles Quay. Hãng bán lẻ thời trang nhanh Shein sử dụng Singapore làm trung tâm cho hoạt động kinh doanh toàn cầu sau khi phải lùi bước trong nỗ lực xóa bỏ dấu ấn quê nhà do áp lực từ các cơ quan quản lý.
Các nhà phân tích nhận định sự cạnh tranh khốc liệt ở thị trường nội địa cùng với nhu cầu tiêu dùng suy yếu đang buộc nhiều công ty Trung Quốc phải tìm đường ra nước ngoài và Singapore vẫn là bước đi tự nhiên tiếp theo. Ông Feng Qu, chuyên gia kinh tế tại Đại học Công nghệ Nanyang, cho biết chiến lược mượn danh Singapore tỏ ra hiệu quả đối với các doanh nghiệp quy mô nhỏ nhưng lại kém thành công hơn đối với những gã khổng lồ công nghệ đã quá nổi tiếng.
Sự việc của Manus có thể sẽ làm nản lòng các công ty đã có tên tuổi trong các ngành công nghiệp nhạy cảm như trí tuệ nhân tạo và điện toán lượng tử. Cố vấn doanh nghiệp Matthias Hendrichs gợi ý rằng để đạt được mục tiêu, các công ty khởi nghiệp cần phải dịch chuyển ở giai đoạn phát triển sớm hơn. Việc rời khỏi đại lục khi chưa được nhiều người chú ý và chưa quá thành công chính là tương lai của hoạt động định vị thương hiệu qua Singapore.