Cơn sốt AI đẩy Samsung vào chia rẽ nội bộ, hơn 45.000 nhân viên dọa đình công
Cuộc đình công kéo dài 18 ngày có thể sắp xảy ra tại Samsung Electronics, khiến chính phủ Hàn Quốc lo ngại, nhà đầu tư nước ngoài bất an và đe dọa chuỗi cung ứng toàn cầu.
Vấn đề xoay quanh một câu hỏi quan trọng: ai sẽ được chia sẻ lợi nhuận từ sự bùng nổ AI (trí tuệ nhân tạo)?
Hơn 45.000 nhân viên đang đe dọa tổ chức cuộc đình công lớn nhất trong lịch sử Samsung Electronics từ ngày 21/5, có thể làm giảm sản lượng chip nhớ khi tập đoàn điện tử lớn nhất Hàn Quốc và công đoàn đang chật vật tìm tiếng nói chung về việc chi trả tiền thưởng.
Chip nhớ là thành phần quan trọng trong các trung tâm dữ liệu AI, smartphone và laptop.
Thu được lợi nhuận khổng lồ từ tình trạng thiếu hụt bộ nhớ toàn cầu, Samsung Electronics đã đề nghị trả tiền thưởng hậu hĩnh cho nhân viên. Thế nhưng, hãng muốn trả cho 27.000 nhân viên mảng bộ nhớ mức thưởng cao gấp ít nhất 6 lần so với nhân viên ở các bộ phận thiết kế và sản xuất chip logic.
Công đoàn lập luận rằng 23.000 nhân viên khác, chịu trách nhiệm sản xuất chip AI cho Tesla và Nvidia, thường làm việc trong cùng tòa nhà với các đồng nghiệp sản xuất bộ nhớ, không nên bị bỏ lại phía sau, dù mảng gia công chip của Samsung Electronics đã thua lỗ hàng tỉ USD những năm gần đây.
Chia rẽ sâu sắc, nhiều nhân viên rời Samsung
Hãng tin Reuters đã xem xét hàng trăm trang bản ghi chép về các cuộc đàm phán tiền lương nội bộ của Samsung Electronics và đã nói chuyện với hơn 10 nhân viên, gồm cả các lãnh đạo công đoàn và những người am hiểu các cuộc thảo luận.
Họ mô tả những chia rẽ sâu sắc, tình trạng nhân viên rời đi, đồng thời cho thấy nguyên nhân vấn đề xuất phát từ mục tiêu đặc biệt của Samsung Electronics là trở thành công ty bán dẫn duy nhất cung cấp dịch vụ tích hợp toàn diện bao gồm nhiều loại chip và dịch vụ khác nhau, không như các đối thủ cạnh tranh chuyên biệt hơn như Micron Technology (Mỹ) hoặc TSMC (Đài Loan).
Micron Technology là hãng chip nhớ số 1 Mỹ, còn TSMC là hãng gia công chip (sản xuất chip theo hợp đồng) nhất thế giới.
Hãng dịch vụ tài chính JPMorgan Chase (Mỹ) ước tính cuộc đình công có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận hoạt động của Samsung Electronics từ 21.000 tỉ won đến 31.000 tỉ won (14,08 tỉ USD đến 20,79 tỉ USD), còn doanh thu giảm khoảng 4.500 tỉ won.
Bộ phận Giải pháp Thiết bị của Samsung bao gồm ba mảng kinh doanh chính là bộ nhớ, System LSI (thiết kế chip logic, chip hệ thống) và gia công chip. Sự bùng nổ AI đã khiến lợi nhuận của các bộ phận này trở nên chênh lệch lớn.
Samsung Electronics là nhà chip nhớ hàng đầu thế giới về doanh thu nhưng cũng sản xuất TV và smartphone.
“Các vấn đề này một phần là do chính công ty gây ra”, Namuh Rhee, giáo sư Đại học Yonsei và chủ tịch một nhóm quản trị doanh nghiệp Hàn Quốc, cho biết trên mạng xã hội.
Ông nói rằng việc Samsung gộp các mảng khác nhau lại đã tạo ra một cấu trúc kinh doanh phức tạp, dẫn đến việc định giá thấp hơn giá trị thực, đồng thời gây ra xung đột lợi ích và hạn chế cơ hội kinh doanh.
"Samsung phải tạo điều kiện cho mảng gia công chip trở nên tự chủ", Namuh Rhee nói.
Samsung đối mặt nguy cơ chảy máu nhân tài
Sự bất mãn trong nội bộ Samsung Electronics gia tăng từ năm ngoái sau khi đối thủ SK Hynix xóa bỏ trần thưởng tồn tại suốt 10 năm. Điều này khiến mức thưởng tại SK Hynix cao gấp hơn 3 lần Samsung Electronics và thu hút một số nhân viên chuyển công ty.
Vào tháng 3, Samsung Electronics đề xuất rằng nhân viên sản xuất chip nhớ sẽ nhận thưởng tương đương 607% lương năm, cao hơn cả ở SK Hynix, theo biên bản đàm phán tiền lương. Các mảng kinh doanh chip nhớ và chip logic của Samsung Electronics trước đây cũng nhận được mức thưởng tương tự.
Tuy nhiên, nhân viên ở các mảng kinh doanh khác chủ yếu làm việc trên chip logic, chẳng hạn base die, chỉ nhận được tiền thưởng từ 50% đến 100%, theo Reuters. Lãnh đạo công đoàn cho rằng khoảng cách thưởng quá lớn sẽ khiến nhân viên chip logic chuyển sang bộ phận chip nhớ hoặc công ty khác, làm suy yếu chiến lược mà Chủ tịch Samsung Electronics Jay Y. Lee từng tuyên bố là đưa công ty trở thành “số 1 tuyệt đối” trên thị trường chip logic vào năm 2030.
"Nếu bộ phận sản xuất bộ nhớ nhận được 500 triệu won trong khi mảng gia công chip chỉ nhận được 80 triệu won, thì những nhân viên đó có còn động lực gì để tiếp tục làm việc?", lãnh đạo công đoàn Choi Seung-ho nói trong các cuộc đàm phán, theo biên bản ghi chép.
Base die là lớp chip nền trong kiến trúc chip tiên tiến, đóng vai trò kết nối, điều phối điện năng và truyền dữ liệu giữa các phần khác của chip AI. Nó không phải phần xử lý AI chính, nhưng là nền tảng giúp toàn bộ hệ thống hoạt động hiệu quả.
Một số nhân viên cho biết làn sóng rời bỏ Samsung Electronics đã bắt đầu. Một kỹ sư mảng gia công chip họ Lee ở thành phố Pyeongtaek (Hàn Quốc) cho biết nhóm của anh đã thu hẹp đáng kể vài năm qua khi nhiều người chuyển sang bộ phận chip nhớ của Samsung Electronics hoặc SK Hynix.
Hai nhân viên khác giấu tên cho biết nhiều đồng nghiệp của họ đang nộp đơn xin việc tại SK Hynix và các công ty khác. SK Hynix chưa đưa ra bình luận ngay lập tức.
Các yêu cầu của công đoàn gồm việc Samsung Electronics bãi bỏ giới hạn tiền thưởng ở mức 50% lương hàng năm và phân bổ 15% lợi nhuận hoạt động hàng năm vào quỹ tiền thưởng cho người lao động.
Kim Hyung-ro, lãnh đạo kiêm nhà đàm phán của Samsung Electronics, cho biết: "Bộ phận kinh doanh chip logic đã thua lỗ hàng nghìn tỉ won và nếu không có công ty hỗ trợ, mảng này có lẽ đã phá sản hoặc đóng cửa. Vậy làm sao có thể biện minh cho việc thưởng hiệu suất?".
"Công ty vẫn tin tưởng vào mảng kinh doanh chip logic và tiếp tục đầu tư đều đặn vào cơ sở vật chất. Trên thực tế, những khoản đầu tư đó được tài trợ bằng tiền kiếm được từ mảng kinh doanh bộ nhớ", Kim Hyung-ro nói thêm.
Trong một tuyên bố, Samsung Electronics cho biết "bộ phận kinh doanh chip logic là mảng kinh doanh có ý nghĩa chiến lược mà chúng tôi đã liên tục đầu tư theo tầm nhìn dài hạn".
Samsung Electronics sẽ cung cấp cho nhân viên của mình “chế độ đãi ngộ tốt nhất trong ngành" với đề xuất mới nhất, công ty cho biết.
Ngoài ra, Samsung Electronics cảnh báo nếu cuộc đình công xảy ra, việc không thể giao chip cho khách hàng sẽ dẫn đến “mất hoàn toàn niềm tin”.
Tác động lan rộng
Ban lãnh đạo cấp cao Samsung Electronics, chính phủ Hàn Quốc và các nhà đầu tư đã bày tỏ lo ngại về việc cuộc đình công tiềm tàng có thể đe dọa công ty nói riêng và ảnh hưởng đến nền kinh tế nói chung. Trong một bản ghi nhớ nội bộ hồi đầu tháng 5, Chủ tịch Samsung Electronics cho biết, ngoài việc gây gián đoạn kinh doanh, một cuộc đình công có thể dẫn đến dòng vốn chảy ra ngoài, làm giảm nguồn thu thuế và khiến đồng won suy yếu.
Cuối tháng 4, Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung nói một số công đoàn đang đưa ra những yêu cầu quá đáng. Đây là phát ngôn được cho là nhắm vào các công đoàn của Samsung Electronics.
Theo Phòng Thương mại Mỹ tại Hàn Quốc, sự bất ổn lao động có thể ảnh hưởng đến niềm tin vào uy tín của quốc gia này với tư cách là đối tác đáng tin cậy trong chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu.
Các nhà phân tích cho biết những công ty khác đang theo dõi tranh chấp trên như một thước đo tiềm năng cho quan hệ lao động - quản trị.
“Nếu Samsung tạo tiền lệ rằng yêu sách công đoàn có thể được thông qua nhờ đình công, các công ty sau này có thể rơi vào vị thế đàm phán rất bất lợi", Giáo sư luật Park Ji-soon của Đại học Hàn Quốc nhận xét.
Reuters đã phỏng vấn những người biểu tình, vốn cho rằng Samsung Electronics không ghi nhận đúng đóng góp của họ trong việc xây dựng công ty thành doanh nghiệp hàng đầu thế giới.
Lee, nhà nghiên cứu chip với 30 năm kinh nghiệm, nói với Reuters bên lề một cuộc biểu tình của khoảng 40.000 người cuối tháng 4 rằng nhiều đồng nghiệp của ông đã rời đi để đến các công ty khác. Lee tiết lộ đã nộp đơn xin việc tại Micron Technology.
"Tôi tham gia cuộc biểu tình vì quá tức giận. Tôi không thể cứ ngồi trong văn phòng và làm việc được nữa. Tôi không còn tự hào về Samsung nữa", ông chia sẻ.