Bức tranh kinh tế Việt Nam 2025: Cuộc bứt phá mạnh mẽ từ thể chế
Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số PCI 2025 được công bố ngày 15/5 không đơn thuần là sự kiện công bố số liệu thường niên. Từ những đánh giá thực chứng về môi trường kinh doanh đến các chỉ số phản ánh năng lực điều hành địa phương, báo cáo năm nay cho thấy một chuyển động đáng chú ý: Thể chế đang dần chuyển từ vai trò quản lý sang kiến tạo phát triển, tạo dư địa lớn hơn cho khu vực kinh tế tư nhân.
Tầm vóc cuộc bứt phá thể chế - tối ưu hóa "dòng chảy" chính sách
Báo cáo PCI 2025 được công bố ngày 15/5 trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện đồng thời 3 cuộc cải cách chưa từng có tiền lệ: Sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống còn 34; chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương hai cấp và thể chế hóa kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW.
Việc tinh gọn bộ máy không chỉ đơn thuần là cắt giảm nhân sự, mà thực chất là để tối ưu hóa “dòng chảy” chính sách. Khi tầng nấc trung gian được lược bỏ, các quyết sách kinh tế sẽ được kỳ vọng rút ngắn khoảng cách từ hoạch định đến thực thi, giảm thiểu tối đa độ trễ và chi phí tuân thủ. Đây chính là cuộc bứt phá về tốc độ phản ứng thể chế – yếu tố sống còn trong bối cảnh thị trường biến động không ngừng.
Cuộc bứt phá thể chế năm 2025 không dừng lại ở việc “cởi trói” bằng văn bản, mà là cuộc cách mạng về tư duy vận hành: Chuyển từ thế bế tắc của các quy định chồng chéo sang một hành lang pháp lý thông suốt, nơi mà sự chậm trễ của công chức cũng được coi là một loại chi phí lãng phí của xã hội.
Vũ Thi
Phát biểu tại lễ công bố, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng – Chủ tịch VCCI - khẳng định, PCI 2.0 là bước chuyển mình từ đo lường quy trình hành chính sang đo lường hiệu quả kiến tạo. Với điểm trung vị 63,9% báo cáo ghi nhận sự vươn lên mạnh mẽ của các địa phương nhóm “Tốt” như Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh. Nếu Bắc Ninh dẫn đầu về tinh thần chính quyền kiến tạo, thì Đà Nẵng lại là hình mẫu về gia nhập thị trường. Cuộc cải cách này đòi hỏi bộ máy điều hành chuyển từ tư duy quản lý sang phục vụ doanh nghiệp, lấy chất lượng dịch vụ công làm thước đo hiệu quả . Thể chế bứt phá chính là khi chính quyền dám dỡ bỏ những quy định chồng chéo để xây dựng khung pháp lý minh bạch, giảm chồng chéo thủ tục, giúp doanh nghiệp an tâm dốc vốn đầu tư dài hạn.
“Giải mã” sức khỏe doanh nghiệp qua góc nhìn chuyên gia
Từ khảo sát hơn 30.000 doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn – Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI - đã đưa ra bức tranh tương đối toàn diện về khu vực kinh tế tư nhân. Theo ông Tuấn, dù số lượng doanh nghiệp thành lập mới tăng cao, nhưng năng lực nội tại lại bộc lộ những điểm nghẽn đáng báo động. Ông Đậu Anh Tuấn trình bày các chỉ số mới PCI 2.0 và BPI nhằm đo lường thực chất hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp tư nhân.
Dưới góc nhìn chuyên gia, báo cáo chỉ rõ những rào cản đang "bào mòn" năng lực cạnh tranh:
• Áp lực tài chính: 75,5% doanh nghiệp vẫn gặp trở ngại trong việc tiếp cận tín dụng nếu không có tài sản thế chấp.
• Thách thức thị trường: 60,2% doanh nghiệp đang loay hoay tìm kiếm đầu ra và sụt giảm đơn hàng.
• Báo động về đổi mới: Chỉ 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo thực chất, thấp hơn nhiều so với các quốc gia láng giềng.
Đáng chú ý, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh tới “độ trễ chính sách”, khi nhiều cải cách từ năm 2022 phải mất gần 1.000 ngày mới tạo tác động rõ rệt tới hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Điều này cho thấy cải cách thể chế không chỉ cần tốc độ ban hành, mà còn đòi hỏi khả năng thực thi đồng bộ và tính ổn định đủ dài để doanh nghiệp xây dựng kế hoạch đầu tư.
Theo các chuyên gia kinh tế, đây cũng là giai đoạn đòi hỏi tư duy quản lý chuyển mạnh sang tư duy phục vụ và đồng hành cùng thị trường.
Nội lực doanh nghiệp việt – khát vọng tự cường và sức mạnh liên kết
Lần đầu tiên, chỉ số hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) được công bố đã mang lại một lăng kính mới về nội lực của cộng đồng doanh nghiệp Việt. Kết quả cho thấy các trung tâm kinh tế lớn như TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội và Quảng Ninh đang khẳng định vị thế dẫn dắt về năng lực đổi mới và sức bật thị trường. Tuy nhiên, nội lực thực chất không chỉ nằm ở những con số tăng trưởng mà nằm ở khả năng thích ứng và tinh thần liên kết chuỗi giá trị.
Để đảm bảo tính khách quan, diễn đàn đã ghi nhận nhiều ý kiến từ đại diện các hiệp hội doanh nghiệp địa phương. Tại đây, các doanh nghiệp cho rằng nội lực của khu vực kinh tế tư nhân không chỉ nằm ở quy mô vốn, mà còn ở khả năng thích ứng và liên kết thị trường.
Đại diện khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) cho biết: “Với khoảng 98% tổng số doanh nghiệp hiện nay là SME, chúng tôi có lợi thế linh hoạt trước biến động thị trường. Tuy nhiên, năng lực này chỉ có thể phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp được tiếp cận công bằng hơn với các nguồn lực như đất đai, vốn và cơ hội thị trường, thay vì gặp bất lợi so với khu vực FDI hay doanh nghiệp nhà nước”.
Doanh nghiệp không cần những đặc quyền, doanh nghiệp cần một môi trường kinh doanh minh bạch, sòng phẳng và hiệu quả để tự lớn mạnh. Khi doanh nghiệp nội đủ bản lĩnh cung cấp dữ liệu thực chứng để định hình chính sách, đó là lúc niềm tin thể chế và nội lực tự cường hòa làm một, tạo ra sức mạnh bứt phá cho nền kinh tế quốc gia
Ông Nguyễn Duy Hưng – Thành viên HĐQT Tân Hiệp Phát
Đồng tình với quan điểm trên, nhiều hiệp hội cho rằng sức cạnh tranh của doanh nghiệp tư nhân hiện không còn nằm ở sự phát triển đơn lẻ, mà phụ thuộc ngày càng lớn vào khả năng hình thành hệ sinh thái liên kết. Theo đó, các doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được hỗ trợ tốt hơn trong quá trình chuyển đổi số và tiếp cận công nghệ để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Nội lực của doanh nghiệp Việt chỉ có thể được nâng cao khi có sự kết nối hiệu quả giữa doanh nghiệp dẫn dắt và hệ thống doanh nghiệp vệ tinh, cùng với cơ chế bảo vệ quyền sở hữu tài sản minh bạch và ổn định.
Thực tế cho thấy, những doanh nghiệp chủ động liên kết trong quá trình chuyển đổi xanh và số hóa có khả năng chống chịu rủi ro cao hơn khoảng 1,5 lần so với nhóm còn lại. Đây được xem là một trong những hướng đi quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt trong bối cảnh thị trường toàn cầu biến động nhanh chóng.
Đáng chú ý, ông Nguyễn Duy Hưng – Thành viên HĐQT Tân Hiệp Phát -cho rằng vai trò chủ động của doanh nghiệp trong quá trình phản biện và xây dựng chính sách. Ông Hưng nhấn mạnh: "Sự đồng hành của doanh nghiệp nội với VCCI trong việc nghiên cứu chính sách quốc gia không chỉ là một hoạt động hỗ trợ, mà là trách nhiệm và khẳng định vị thế chủ thể".