Khi người lớn chi hàng chục nghìn đô, vay nợ, để 'trở về với tuổi thơ' ở Disney

Từ những chiếc tai Mickey, ly cà phê phiên bản giới hạn cho tới các chuyến du lịch trị giá hàng chục nghìn USD, cộng đồng “Disney adults”, tức những người lớn mê Disney, đang trở thành hiện tượng văn hóa mới tại Mỹ và nhiều quốc gia phương Tây. Nhưng phía sau vẻ ngoài đầy màu sắc ấy là một câu hỏi gây tranh cãi: Liệu Disney đang bán hạnh phúc, hay bán một “ảo tưởng hạnh phúc” với cái giá quá đắt?

Một bài viết trên The New Yorker gần đây cho thấy một lát cắt tâm lý và cảm xúc trong cuộc sống hiện đại ở một số người trưởng thành. Khi căng thẳng, mệt mỏi, người lớn, đặc biệt là thế hệ Gen Z, có xu hướng "trở về với tuổi thơ", sẵn sàng chi nhiều tiền, thậm chí là vay nợ để được sống trong thế giới Disney.

Khi Disney không còn là “thế giới trẻ em”

Ashley, sinh viên Đại học Quinnipiac ở bang Connecticut (Mỹ), từng có 15.000 USD tiết kiệm trong tài khoản ngân hàng vào năm 2023. Sau khi bước vào cuộc sống đại học và có nhiều tự do hơn, cô bắt đầu những chuyến du lịch một mình. Và nơi đầu tiên Ashley nghĩ tới là Walt Disney World tại Orlando, Florida - địa điểm cô yêu thích từ lần đầu đặt chân đến khi mới 4 tuổi.

Ashley đi Disney World vào kỳ nghỉ đông, rồi tiếp tục quay lại thêm 6 lần trong vòng 2 năm. “Nó thực sự rất kỳ diệu. Tôi cứ bị kéo quay trở lại nơi này”, cô chia sẻ.

Nhưng những chuyến đi liên tiếp cũng khiến tài khoản của Ashley gần như cạn sạch. Từ 15.000 USD (tương đương 395 triệu đồng) ban đầu, cô chỉ còn lại… 5 USD (tương đương 132.000 đồng) trong tài khoản.

Năm ngoái, Ashley tham gia Disney College Program - một chương trình thực tập dành cho sinh viên và người mới tốt nghiệp của The Walt Disney Company. Với vai trò nhiếp ảnh gia PhotoPass, cô kiếm khoảng 400 USD (tương đương 10,05 triệu đồng) mỗi tuần sau khi đã trừ tiền thuê chỗ ở do Disney hỗ trợ.

Một trong những đặc quyền lớn nhất là Ashley được vào Disney World miễn phí ngoài giờ làm việc. Và cũng từ đây, cô tiếp tục chi mạnh tay cho đồ ăn, quà lưu niệm và các món đồ sưu tầm Disney. “Rất nhiều tiền của tôi lại đổ về lại Disney”, Ashley nới với The New Yorker.

Cô thậm chí tiêu vượt quá số tiền kiếm được, tích lũy khoảng 1.000 USD (tương đương 26,3 triệu đồng) nợ thẻ tín dụng và phải nhờ bố mẹ hỗ trợ trả nợ.

Ashley không phải trường hợp hiếm. Những năm gần đây, cụm từ “Disney adults” – chỉ những người trưởng thành quá yêu thích Disney, ngày càng phổ biến trên mạng xã hội.

Nhiều video phỏng vấn khách du lịch tại Disney về số nợ họ đang gánh vì các chuyến đi thu hút hàng triệu lượt xem. Một số người xem đây là biểu hiện của “chủ nghĩa tiêu dùng cảm xúc”, trong khi những người khác lại coi đó là cách chữa lành tinh thần giữa cuộc sống áp lực.

“Có tiền đời thật và có tiền Disney”

Theo khảo sát của LendingTree năm 2024 với hơn 2.000 người Mỹ, gần 1/4 khách đến Disney từng vay nợ cho chuyến đi. Gen Z là nhóm dễ mắc “nợ Disney” nhất, nhưng phụ huynh có con nhỏ cũng chiếm tỷ lệ rất cao.

Jennifer Davidson, giáo viên trung học tại Ohio, tự nhận mình là “Disney adult mức nhẹ” vì không sưu tầm quá nhiều đồ lưu niệm. Dù vậy, trong 39 năm cuộc đời, cô đã đến Disney World hơn 100 lần.

“Khi chồng tôi gặp bố mẹ tôi, chúng tôi ở Disney World. Khi anh ấy cầu hôn tôi, chúng tôi cũng ở Disney World”, Davidson kể.

Hiện gia đình cô đang nợ hơn 3.000 USD sau khi đặt chuyến đi Disneyland tiếp theo.

Theo Davidson, cảm giác ở Disney hoàn toàn khác với cuộc sống thường ngày. “Ở nhà, tôi lo tiền thực phẩm, tiền xăng và sẽ không bao giờ bỏ 20 USD mua cà phê. Nhưng ở Disney, cà phê 20 USD không còn là cà phê nữa. Nó là cà phê Disney”, cô nói.

Một giáo viên khác tại Florida mô tả trạng thái này bằng cụm từ “Disney bubble”, nôm na là "bong bóng Disney".

“Có tiền đời thật và có tiền Disney. Khi ở trong bong bóng Disney, bạn cảm thấy tiền bình thường không còn tồn tại nữa”, người này chia sẻ.

Không chỉ công viên giải trí, Disney còn xây dựng cả một hệ sinh thái khiến người hâm mộ khó thoát ra: thẻ tín dụng riêng, chương trình thành viên nghỉ dưỡng, du thuyền Disney, khách sạn chủ đề, đồ lưu niệm phiên bản giới hạn…

Năm 2025, giá vé vào Disney World lần đầu vượt mốc 200 USD/ngày. Disney cũng bắt đầu thu phí nhiều dịch vụ từng miễn phí như xe đưa đón sân bay hay vé ưu tiên trò chơi.

Công ty còn hợp tác với Chase phát hành thẻ Disney Inspire Visa - dòng thẻ cho phép người dùng tích điểm khi chi tiêu tại Disney. Trong các bài quảng bá, Disney sử dụng những cụm từ như “kỳ diệu”, “ký ức”, “trốn thoát”, “không thể quên”, thậm chí khẳng định “phép màu có thể nằm ngay trong ví tiền của bạn”.

Disney đang bán ký ức tuổi thơ hay “ảo tưởng hạnh phúc”?

Theo AJ Wolfe - tác giả cuốn Disney Adults: Exploring (and Falling in Love with) a Magical Subculture - “nợ Disney” không giống nợ du lịch thông thường.

Với nhiều người hâm mộ trung thành, Disney mang tính gây nghiện và có yếu tố cạnh tranh xã hội.

“Có những người luôn cần món đồ lưu niệm tiếp theo cho bộ sưu tập của họ”, Wolfe nói. Wolfe cho rằng cộng đồng Disney tồn tại một “hệ thống phân cấp”, nơi người hâm mộ muốn quay lại công viên liên tục để thể hiện sự trung thành và nâng vị thế của mình.

“Tôi thấy nó giống nhà thờ ở nhiều khía cạnh”, cô nhận xét. Bản thân Wolfe từng mắc nợ 17.000 USD vì Disney trong giai đoạn cô ngoài 20 tuổi. Khi đó, cô cảm thấy mệt mỏi với cuộc sống ở New York và xem Disney như một “liều thuốc tinh thần”.

“Disney World hoàn toàn đối lập với New York. Nó sạch sẽ, được kiểm soát và không có bất ngờ nào ngoài những điều tốt đẹp”, cô nói.

Trong khi đó, nhà nghiên cứu văn hóa Henry Giroux lại cho rằng Disney đang khai thác cảm xúc con người bằng cách thương mại hóa hạnh phúc.

Ông nhận định Disney phản ánh sự suy giảm của các không gian công cộng miễn phí, nơi con người từng có thể vui chơi và kết nối mà không phải trả tiền.

“Chúng ta còn sân chơi công cộng không? Nhà nước có nên đầu tư nhiều hơn cho công viên và không gian giải trí công cộng không?”, Giroux đặt câu hỏi.

Theo ông, Disney đang bán một “ảo tưởng hoàn hảo”, nơi mọi thứ đều sạch sẽ, an toàn và được kiểm soát kỹ lưỡng để giúp con người thoát khỏi áp lực đời thực. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ: Chính những chuyến đi nhằm “trốn khỏi áp lực” ấy đôi khi lại tạo thêm áp lực tài chính cho người tham gia.

“Nếu lấy Disney khỏi cuộc sống của tôi…”

Dù vậy, phần lớn những người mắc “nợ Disney” đều nói rằng họ không hối hận. “Những ký ức con tôi có được còn quý giá hơn bất kỳ con số nào trên hóa đơn thẻ tín dụng”, Davidson nói. Ashley cũng thừa nhận cô lo lắng khi nhìn lại số tiền đã chi cho Disney, nhưng không hối tiếc về những chuyến đi.

“Có lẽ nếu vẫn còn số tiền đó trong tài khoản, tôi sẽ bớt lo âu hơn. Nhưng nếu lấy sở thích này khỏi cuộc sống của tôi, nó giống như lấy kẹo khỏi tay một đứa trẻ”, Ashley chia sẻ.

Ở góc độ nào đó, Disney không chỉ bán vé vào công viên giải trí. Điều công ty bán thành công hơn cả có lẽ là cảm giác được trở về với tuổi thơ, nơi mọi thứ từng đơn giản, vui vẻ và đầy phép màu. Và với nhiều người trưởng thành đang mệt mỏi giữa cuộc sống hiện đại, cảm giác ấy đôi khi đáng giá hơn cả những con số trên sao kê ngân hàng.

Nhật Hạ