Trí tuệ nhân tạo và sự tiến hóa của bóng rổ hiện đại
Bóng rổ luôn là môn thể thao của sự tiến hóa. Tuy nhiên, sự tiến hóa của bóng rổ hiện đại đang diễn ra nhanh hơn bao giờ hết với trí tuệ nhân tạo (AI).
Từ sự kiện sáp nhập giải bóng rổ nhà nghề Mỹ (NBA) với Hiệp hội Bóng rổ Mỹ (ABA) đến sự ra đời của vạch ném 3 điểm, bóng rổ hiện đại liên tục trải qua quá trình thay đổi để thích ứng. Hiện tại, sự dịch chuyển lớn nhất có thể đang diễn ra ngay trước mắt khi công nghệ từ từ làm thay đổi cuộc chơi, với trí tuệ nhân tạo (AI) chạm đến gần như mọi ngóc ngách của bóng rổ, bao gồm cả những diễn biến trực tiếp trên sân thi đấu.
Từ băng ghế chỉ đạo đến công tác xây dựng đội hình của bóng rổ hiện đại
Trong những năm tháng sơ khai, các huấn luyện viên chủ yếu dựa vào các bảng thống kê ghi chép bằng giấy để định hướng và đưa ra các lựa chọn chiến thuật. Phải đến thập niên 2010, công nghệ xem lại video mới bắt đầu xuất hiện, mở đường cho hàng loạt loại hình kỹ thuật khác được tích hợp vào môn thể thao này. Giờ đây, AI đã chính thức hiện diện trên sân thi đấu.
Hình ảnh một thành viên trong ban huấn luyện ngồi trên băng ghế chỉ đạo, tay cầm máy tính xách tay và phân tích dữ liệu ngay trong lúc trận đấu đang diễn ra đã trở nên quen thuộc. Họ phân tích mọi thứ từ quỹ đạo ném bóng, mức độ di chuyển cho đến dấu hiệu suy giảm thể lực của đối phương. Ở một số đội bóng, huấn luyện viên phụ trách dữ liệu sẽ sử dụng công nghệ để lập tức quyết định xem đội có nên khiếu nại một tình huống thổi phạt của trọng tài hay không dựa trên các thông số xác suất do AI cung cấp.
Sự can thiệp của công nghệ cũng diễn ra mạnh mẽ bên ngoài sân bóng. Nhiều công ty phần mềm thể thao đã bắt đầu cung cấp các dịch vụ AI chuyên biệt cho các chương trình bóng rổ cấp đại học và cá nhân các cầu thủ. Nổi bật trong số đó là Portal Database, một trang web cho phép các ban huấn luyện tìm kiếm mọi cầu thủ bóng rổ đại học đang có mặt trên thị trường chuyển nhượng. Hệ thống này phân tích hàng loạt dữ liệu chuyên môn để giúp đối chiếu và tìm ra những nhân tố phù hợp nhất nhằm bổ sung vào danh sách thi đấu mới của đội bóng.
Pat Baldwin, cựu trợ lý huấn luyện viên đội bóng rổ nam Đại học Valparaiso, đã chứng kiến trực tiếp quá trình chuyển đổi sang công nghệ mới khi nghề nghiệp của ông thay đổi qua từng năm. Dưới góc độ của một người làm chuyên môn, ông đánh giá sự tác động lớn nhất của công nghệ nằm ở hậu trường.
Ông Baldwin phân tích: "Trí tuệ nhân tạo sẽ hỗ trợ việc xây dựng đội hình, đặc biệt khi các vấn đề về quyền khai thác thương mại từ tên tuổi, hình ảnh của cầu thủ và các yếu tố tài chính ngày càng trở nên phức tạp". Theo ông, công nghệ này sẽ tác động trực tiếp đến cách các đội bóng đánh giá cầu thủ, xác định giá trị thực của họ, mức độ phù hợp với triết lý chung và cách thức phân bổ các nguồn lực tài chính sao cho hiệu quả.
Dữ liệu thời gian thực và bài toán con người
Sự tiến hóa không dừng lại ở công tác tuyển trạch. Các nền tảng như Pick and Roll AI đang cung cấp cho các ban huấn luyện những phân tích chuyên sâu theo thời gian thực ngay trong trận đấu. Dịch vụ này sử dụng nguồn dữ liệu được tạo ra liên tục từ diễn biến trên sân, từ đó chỉ ra những thời điểm cần thay người và điều chỉnh sơ đồ ngay lập tức để khắc chế đối phương. Những dịch vụ công nghệ kiểu này có khả năng làm thay đổi hoàn toàn cách thức vận hành môn thể thao, vì chúng có thể loại bỏ hoặc thay thế một số khía cạnh vốn thuộc về tư duy chiến thuật và cảm quan của người làm công tác huấn luyện truyền thống.
Trước nguy cơ máy móc lấn át vai trò của con người, các chuyên gia vẫn giữ góc nhìn thận trọng và đề cao tính thực tế. Về vấn đề này, ông Baldwin nhấn mạnh: "Chìa khóa nằm ở sự cân bằng. Hãy sử dụng AI như một công cụ, nhưng đừng để nó thay thế khía cạnh con người trong việc huấn luyện và lãnh đạo". Việc ra quyết định trên sân bóng đôi khi còn phụ thuộc vào yếu tố tâm lý, sự kết nối giữa các cá nhân và khả năng truyền lửa của người thầy. Đó là những điều mà các thuật toán máy tính hiện tại chưa thể mô phỏng hay định lượng chính xác bằng những con số.
Người hâm mộ bóng rổ từ lâu đã tranh luận về các kỷ nguyên khác nhau của trò chơi này. Những câu hỏi kinh điển như việc Michael Jordan hay LeBron James ai xuất sắc hơn, hoặc Bill Russell có vượt trội hơn Shaquille O'Neal hay không luôn là chủ đề thu hút sự chú ý của dư luận. Tuy nhiên, với sự dịch chuyển công nghệ đang âm thầm diễn ra, một cuộc tranh luận hoàn toàn mới có thể sớm xuất hiện trong giới chuyên môn, khi thành tích của các cá nhân và tập thể bắt đầu gắn liền với mức độ ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thi đấu.
Nhìn về tương lai, sự hiện diện của AI trong thể thao được dự báo sẽ trở thành một phần tất yếu của quá trình phát triển chuyên nghiệp. Khép lại vấn đề, ông Baldwin đưa ra một dự đoán thẳng thắn: "Trong 20 năm tới, AI sẽ được nhúng vào mọi tổ chức tạo ra doanh thu, bao gồm cả mảng thể thao cấp đại học". Khi đó, việc nắm bắt và sử dụng thành thạo dữ liệu công nghệ sẽ là yếu tố nền tảng quyết định sự thành bại của mọi đội bóng.