Nhân vật ảo, giá trị thật: Cuộc đổ bộ của những KOC 'không biết mệt' vào thị trường Việt
2 giờ sáng, khi nhiều người đã chìm trong giấc ngủ sau ngày làm việc mệt nhoài, một phiên livestream vẫn rầm rộ chốt hàng trăm đơn hàng. Người bán không biết mệt mỏi, không vấp váp và... không có thật. Kỷ nguyên của những "đại sứ ảo" đã chính thức bắt đầu, biến những dòng code khô khan thành cỗ máy in tiền tỷ USD.
Lâu nay, KOC/KOL ảo (Virtual Influencer) đã bước ra khỏi những bộ phim viễn tưởng để “ký hợp đồng” với các nhà mốt xa xỉ như Prada, "phủ sóng" TikTok và tạo ra doanh thu thực tế. Đây không chỉ là cuộc dạo chơi của công nghệ 3D hay AI, mà là một bước ngoặt kinh tế nơi nghệ thuật kể chuyện hội tụ cùng sức mạnh thuật toán để tái định nghĩa khái niệm "người ảnh hưởng".
"Mỏ vàng" tỉ USD
Sức hấp dẫn của nhân vật ảo không chỉ dừng lại ở những con số dự báo vĩ mô từ các tổ chức quốc tế. Theo báo cáo từ Grand View Research, thị trường này dự kiến sẽ bùng nổ lên mức gần 46 tỉ USD vào năm 2030. Tuy nhiên, điều khiến các doanh nghiệp thực sự "đứng ngồi không yên" chính là hiệu quả vận hành thực tế.
Bằng cách loại bỏ hoàn toàn các rào cản về logistics, chi phí di chuyển hay những rủi ro bất khả kháng từ lịch trình và scandal đời tư của các ngôi sao, doanh nghiệp có thể cắt giảm tới một nửa ngân sách marketing. Thực tế ghi nhận, các chiến dịch sử dụng đại sứ ảo thường mang lại tỷ lệ tương tác cao gấp ba lần so với người thật, mở ra một quy trình quản trị thương hiệu xuyên suốt và tối ưu hơn bao giờ hết.
Từ những "tượng đài" thế giới đến thị trường KOl ảo Việt Nam
Bức tranh KOL ảo thế giới đang phân hóa thành những dòng chảy riêng biệt nhưng đều hướng tới mục tiêu thương mại hóa tối đa. Đó có thể là một Lil Miquela đầy quyền lực với những bản hợp đồng xa xỉ từ Prada đến Samsung, chứng minh rằng thực tại ảo vẫn có thể tạo ra giá trị thương mại thực thụ. Trong khi đó, sự thành công của Aitana Lopez tại Tây Ban Nha hay Vrutika Patel tại Ấn Độ lại cho thấy những hướng đi khác: không cần quá phô trương trên quy mô toàn cầu, chính sự thấu hiểu văn hóa bản địa và khả năng gắn kết cộng đồng ngách mới là chìa khóa để chiếm lĩnh túi tiền của người hâm mộ.
Tại Việt Nam, hành trình này cũng đang chuyển mình mạnh mẽ từ giai đoạn thử nghiệm sang thực chiến. Nếu năm 2020, Tóc Tiên AI hay E.M Ơi được xem là những "phát súng" tiên phong mở đường vào hệ sinh thái giải trí, thì đến năm 2022, cuộc chơi đã chuyển dịch sang hướng dịch vụ với sự xuất hiện của chuyên gia tài chính ảo Vie – nơi công nghệ 3D siêu thực được dùng để bảo chứng cho niềm tin khách hàng 24/7.
Đặc biệt trong năm 2024, sự thực dụng được đẩy lên cao trào khi các phiên livestream ảo tại chợ Bến Thành mang về doanh thu hàng trăm triệu đồng chỉ sau một ngày phát sóng. Hay như "Maya" của Puma, một nhân vật không thuộc quốc tịch cụ thể nào nhưng lại có khả năng xóa nhòa biên giới để trở thành đại diện cho toàn khu vực Đông Nam Á, giải bài toán mà không một influencer người thật nào có thể thực hiện một cách đồng bộ.
Khi nhân vật ảo mang "tâm hồn" biên tập viên
Giữa một thị trường đang dần trở nên ồn ào với những màn livestream bán hàng, sự xuất hiện của Yên Lam như một lời khẳng định về chiều sâu của AI trong lĩnh vực sáng tạo. Không chỉ là một ma-nơ-canh ảo vô hồn, Yên Lam được xây dựng với một workflow tự động hóa tinh vi: từ khâu thu thập dữ liệu, phân tích xu hướng đến việc hình thành những nhận định thời trang sắc sảo. Với tư duy của một biên tập viên tạp chí thực thụ, nhân vật này duy trì một phong cách "tĩnh nhưng sâu", tạo ra sự khác biệt bền vững bằng gu thẩm mỹ và quan điểm riêng - điều mà các thuật toán thông thường khó lòng sao chép.
Đằng sau lựa chọn đó là một triết lý được giữ vững có chủ đích. Ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Tập đoàn Truyền thông Lê (Le Group), thẳng thắn thừa nhận rằng trong giai đoạn đầu, khi Yên Lam không chạy theo thuật toán, thuật toán cũng sẽ không ưu ái ngược lại. Nhưng ông đặt vấn đề theo hướng khác: "Một nhân vật ảo có triệu view ngay từ tháng đầu nhờ nhảy theo trend - sau sáu tháng cô ấy còn lại gì? Chúng tôi đang chơi một ván cờ khác. Không phải vì chúng tôi không biết cách chạy view mà vì chúng tôi biết rõ cái giá phải trả khi xây nhân vật trên nền cát".
Quan sát thị trường KOC ảo Việt Nam, ông Vinh nhận ra một vòng lặp quen thuộc: một định dạng bùng nổ, hàng chục nhân vật ảo sao chép nhau, rồi cùng nhau chạm trần và biến mất. Đó là lý do Tạp chí Đẹp chọn xây Yên Lam theo đúng cách họ đã xây thương hiệu suốt 27 năm, bằng quan điểm, bằng gu thẩm mỹ, bằng sự nhất quán qua từng thời kỳ thay vì chạy theo làn sóng những cô gái xinh nhảy múa đang bão hòa dần trên các nền tảng.
Điều ông Vinh gọi là "DNA báo chí" chính là thứ Yên Lam được trao và cũng là thứ khó bị sao chép nhất. "Cô ấy không được tạo ra để bán hàng. Cô ấy được tạo ra để có quan điểm" - ông nói - "Trong một thị trường ngày càng nhiễu loạn, những thương hiệu và nhân vật có chiều sâu thật sự sẽ là thứ còn lại sau cơn bão. Yên Lam không vội. Và đó chính xác là những gì chúng tôi muốn."
Những "vùng tối" và rào cản pháp lý
Dưới góc nhìn báo chí, cuộc chơi này không chỉ có màu hồng. Sự minh bạch đang trở thành nghĩa vụ pháp lý bắt buộc khi các nền tảng như TikTok hay các tổ chức như FTC (Mỹ) bắt đầu siết chặt quy định về việc dán nhãn nội dung AI. Việc không tiết lộ danh tính ảo không chỉ gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng mà còn có thể đẩy doanh nghiệp vào những rắc rối pháp lý nghiêm trọng. Bên cạnh đó, hiện tượng "Thung lũng kỳ lạ" (Uncanny Valley) - cảm giác bất an khi nhân vật ảo quá giống người nhưng thiếu đi "phần hồn" - vẫn là một rào cản tâm lý mà các nhà sáng tạo cần phải vượt qua bằng kỹ thuật đồ họa và cách kể chuyện tinh tế hơn.
Để thành công trong kỷ nguyên này, các doanh nghiệp và nhà sáng tạo Việt cần thấu hiểu rằng công nghệ chỉ là công cụ, còn storytelling mới là thứ tạo ra sự khác biệt. Một lộ trình đúng đắn phải bắt đầu từ việc lựa chọn mô hình phù hợp: doanh nghiệp lớn tập trung xây dựng đại sứ thương hiệu chuyên nghiệp, trong khi các cá nhân nên ưu tiên những thị trường ngách để nuôi dưỡng cộng đồng fan trung thành. Cuối cùng, việc xây dựng một quy trình vận hành tự động hóa bền vững sẽ là "vũ khí" tối thượng giúp chúng ta làm chủ cuộc chơi thay vì chỉ chạy theo những giải pháp mang tính thời vụ.
Trong một thế giới ngày càng "ảo", sự chân thực đến từ trải nghiệm thực chiến và chiều sâu văn hóa lại càng trở nên đắt giá. Hãy bắt đầu thử nghiệm ngay hôm nay, trước khi thị trường trở nên quá chật chội.
