Mỹ rót tiền vào 9 hãng điện toán lượng tử: 1 startup liên quan con ông Trump

Chính phủ Mỹ sẽ nắm cổ phần trị giá tổng cộng 2 tỉ USD tại 9 công ty điện toán lượng tử. Trong số đó có một startup được hậu thuẫn bởi quỹ đầu tư có liên hệ với Donald Trump Jr và một công ty được giám đốc công nghệ Bộ Quốc phòng Mỹ đưa lên sàn chứng khoán.

Thông báo của Bộ Thương mại Mỹ về việc ký các thư bày tỏ ý định (thỏa thuận sơ bộ) với 9 công ty này giúp cổ phiếu các hãng chuyên về công nghệ lượng tử tăng vọt trong phiên giao dịch hôm 21/5.

Dự kiến chính phủ Mỹ sẽ đầu tư 1 tỉ USD vào IBM và 375 triệu USD vào GlobalFoundries. Cổ phiếu hai công ty đều tăng hơn 7% trong phiên giao dịch hôm 21/5.

Cổ phiếu của D-Wave Quantum tăng hơn 20%. Ông Emil Michael, Giám đốc công nghệ Bộ Quốc phòng Mỹ, đưa lên D-Wave Quantum sàn chứng khoán năm 2022.

PsiQuantum là startup khác nhận đầu tư từ chính phủ Mỹ. Năm ngoái, PsiQuantum đã huy động vốn từ nhóm nhà đầu tư, gồm cả quỹ đầu tư mạo hiểm 1789 Capital, nơi Donald Trump Jr là đối tác.

Donald Trump Jr là con trai cả của Tổng thống Donald Trump.

Từng hợp tác với cả chính quyền Dân chủ lẫn Cộng hòa, PsiQuantum dự kiến nhận 100 triệu USD. Đây là khoản tài trợ lớn nhất mà công ty từng nhận từ chính phủ Mỹ.

Một nguồn tin thân cận với PsiQuantum cho biết 1789 Capital chỉ là nhà đầu tư thiểu số thụ động và không tham gia điều hành công ty. Người phát ngôn của Donald Trump Jr trước đây cũng nói với trang FT rằng ông không tham gia đàm phán với chính phủ Mỹ thay mặt các công ty trong danh mục đầu tư của 1789 Capital.

4 công ty khác dự kiến nhận 100 triệu USD từ chính phủ Mỹ gồm Atom Computing, Infleqtion, Quantinuum và Rigetti. Startup Diraq sẽ nhận tối đa 38 triệu USD, theo Bộ Thương mại Mỹ.

“Tạo ra hàng nghìn việc làm lương cao và thúc đẩy năng lực lượng tử của Mỹ”

“Với các khoản đầu tư nghiên cứu và phát triển từ Đạo luật CHIPS dành cho điện toán lượng tử hôm nay, chính quyền Trump đang dẫn dắt thế giới bước vào kỷ nguyên mới của đổi mới sáng tạo Mỹ”, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick tuyên bố.

Ông cho biết thêm: “Những khoản đầu tư chiến lược vào công nghệ lượng tử này sẽ củng cố ngành công nghiệp nội địa, tạo ra hàng nghìn việc làm lương cao tại Mỹ và thúc đẩy năng lực lượng tử của chúng ta”.

Động thái trên là bước đi mới nhất trong chuỗi nỗ lực can thiệp thị trường của chính quyền Trump, thông qua việc cấp vốn cho các công ty thuộc lĩnh vực chiến lược để đổi lấy cổ phần, gồm cả bán dẫn và khoáng sản quan trọng.

Năm ngoái, Bộ Thương mại Mỹ đã nắm 10% cổ phần Intel bằng cách chuyển đổi 2,2 tỉ USD tiền tài trợ theo Đạo luật CHIPS thời cựu Tổng thống Joe Biden, cùng 8,9 tỉ USD hỗ trợ liên bang đã được phê duyệt nhưng chưa giải ngân.

Kể từ đó, một số công ty khác cũng nhận được các khoản đầu tư nhỏ hơn từ chính phủ Mỹ. Trong đó có Vulcan Elements, startup đất hiếm ít tên tuổi với khoảng 30 nhân viên và cũng được quỹ của Donald Trump Jr đầu tư.

Đáng chú ý, IonQ không có tên trong danh sách ký thư bày tỏ ý định đầu tư với Bộ Thương mại Mỹ hôm 21/5. IonQ là một trong những công ty điện toán lượng tử hàng đầu.

IonQ từng thu hút khoản đầu tư lớn từ Cerberus, công ty do Stephen Feinberg - Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ và đồng minh của ông Trump, đồng sáng lập.

Lĩnh vực điện toán lượng tử đối mặt nhiều rào cản

Thông báo đầu tư của Mỹ được đưa ra trong bối cảnh nhiều quốc gia khác, gồm cả Anh, cũng đang tăng mạnh chi tiêu cho điện toán lượng tử và các lĩnh vực liên quan.

Điện toán lượng tử tận dụng những đặc tính đặc biệt của vật chất ở cấp độ nguyên tử và hạ nguyên tử, giúp có thể xử lý các phép tính phức tạp nhanh hơn rất nhiều so với máy tính hiện nay.

Tuy nhiên, lĩnh vực này vẫn đối mặt nhiều rào cản kỹ thuật lớn, chẳng hạn làm sao giảm tỷ lệ lỗi của máy tính lượng tử. Các công ty cũng đang cạnh tranh quyết liệt để chứng minh hướng tiếp cận công nghệ nào là hiệu quả nhất.

Các thỏa thuận công bố hôm 21/5 vẫn chưa chưa phải là cuối cùng và chính quyền Trump cho biết vẫn đang tiếp tục tiếp nhận đề xuất từ những hãng công nghệ tiên tiến khác.

Trong khi đó, Intel hiện đối mặt vụ kiện từ cổ đông liên quan đến thỏa thuận với chính phủ Mỹ.

Một cổ đông đã đệ đơn kiện ban lãnh đạo Intel, cho rằng việc trao 10% cổ phần cho chính phủ Mỹ thực chất là động thái nhằm xoa dịu áp lực chính trị từ Tổng thống Trump thay vì phục vụ lợi ích cổ đông. Đơn kiện cáo buộc Intel đã đổi lượng lớn cổ phần để lấy khoảng 11,1 tỉ USD hỗ trợ từ Đạo luật CHIPS mà không nhận được giá trị tương xứng. Vụ kiện cũng yêu cầu hủy bỏ thỏa thuận này.

Trong cuộc phỏng vấn với tạp chí Fortune gần đây, Tổng thống Trump nói rằng ông lẽ ra nên yêu cầu sở hữu nhiều cổ phần hơn ở Intel trong quá trình đàm phán với Giám đốc điều hành Lip-Bu Tan hồi tháng 8/2025. Intel khi đó đang lao đao vì mất dần thị phần và gánh khoản nợ đáng lo ngại.

“CEO Intel là Lip-Bu Tan đến gặp tôi. Tôi thích ông ấy. Tôi thấy ông ấy rất giỏi”, Tổng thống Trump kể lại.

Ông Trump lúc đó cũng có lợi thế trong tay: các khoản trợ cấp liên bang dành cho sản xuất chip đã được phê duyệt cho Intel nhưng chưa giải ngân.

“Tôi nói: Hãy cho nước Mỹ 10% cổ phần Intel miễn phí. Lip-Bu Tan nói: Đồng ý. Tôi liền nghĩ: Chết tiệt, lẽ ra tôi nên đòi nhiều hơn”, ông Trump nhớ lại.

Các khoản trợ cấp cho Intel sau đó được chuyển đổi thành cổ phần vào tháng 8/2025.

Khi ông Trump kể câu chuyện này, một trợ lý mang tới bản in biểu đồ giá cổ phiếu Intel và đưa cho phóng viên Fortune xem. Theo ông Trump, chỉ trong 8 tháng, phần cổ phần Intel mà chính phủ Mỹ nắm giữ đã tăng giá trị lên hơn 50 tỉ USD. Cổ phiếu Intel đã tăng hơn 300% kể từ đó.

“Tôi có được ghi công cho chuyện đó không? Có ai biết chính tôi làm điều này không?”, Tổng thống Trump đặt câu hỏi.

Khi được hỏi chiến lược thoái vốn của chính phủ Mỹ sẽ là gì, ông Trump tỏ ra không quá lo lắng. Tổng thống Mỹ cho rằng ông có thể bán dần số cổ phiếu theo thời gian mà không làm Intel sụp đổ, miễn là thông báo rõ kế hoạch với thị trường từ trước.

Sơn Vân