Ưu tiên chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu tại Việt Nam
Trong định hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, công nghiệp vật liệu được xác định là nền tảng cốt lõi, là “trái tim” của các ngành sản xuất, đòi hỏi sự đầu tư mạnh mẽ.
Tại cuộc họp định hướng chiến lược ngày 21/5/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định công nghiệp vật liệu đóng vai trò quyết định đến năng lực cạnh tranh và sự tự chủ của nền kinh tế. Theo đó, việc làm chủ công nghệ trong lĩnh vực này là yêu cầu cấp thiết để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên mới, phục vụ trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh quốc gia.
Công nghệ vật liệu không chỉ dừng lại ở các loại vật liệu truyền thống mà đang chuyển mình mạnh mẽ sang các loại vật liệu tiên tiến, vật liệu thông minh, là cơ sở để phát triển các ngành công nghệ cao như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và kinh tế xanh.
Các nhóm ngành công nghiệp vật liệu ưu tiên
Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, chiến lược quốc gia tập trung nguồn lực vào ba lĩnh vực then chốt, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ từ các Bộ, ngành và khối doanh nghiệp:
Vật liệu đất hiếm: Đây là lợi thế đặc biệt của Việt Nam. Chiến lược đặt ra là chuyển dịch mạnh mẽ từ khai thác, xuất khẩu thô sang đẩy mạnh công nghệ chế biến sâu để gia tăng giá trị. Việc làm chủ công nghệ tách chiết và tinh chế đất hiếm sẽ là đòn bẩy quan trọng để Việt Nam kết nối vào chuỗi cung ứng công nghệ cao toàn cầu, phục vụ sản xuất linh kiện, thiết bị điện tử và các thiết bị quốc phòng.
Vật liệu bán dẫn: Đây là “mũi nhọn” chiến lược trong giai đoạn 2026-2030 và tầm nhìn dài hạn. Việt Nam đặt trọng tâm vào việc nghiên cứu, sản xuất các loại vật liệu nền, vật liệu chuyên dụng phục vụ công nghiệp điện tử và sản xuất chip. Việc chủ động được nguồn cung vật liệu bán dẫn sẽ giúp các doanh nghiệp trong nước giảm bớt sự phụ thuộc vào nước ngoài, nâng cao tỉ lệ nội địa hóa cho các sản phẩm công nghệ thông tin.
Vật liệu cho pin và lưu trữ năng lượng: Đón đầu xu hướng chuyển dịch năng lượng xanh và xe điện, Việt Nam tập trung các nghiên cứu về vật liệu mới như pin thể rắn, các hợp chất lưu trữ điện năng hiệu suất cao. Đây là hướng đi mang tính thời đại, giúp nâng cao lợi thế cạnh tranh của các sản phẩm “Make in Vietnam”, đồng thời đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe về giảm phát thải carbon trong chuỗi sản xuất toàn cầu.
Định hướng đột phá từ cơ chế và nguồn lực
Để thực thi hiệu quả các mục tiêu nêu trên, Chính phủ đặt ra lộ trình thực hiện quyết liệt với bốn nhóm giải pháp chủ đạo, nhằm tạo ra sự bứt phá thực sự trong lĩnh vực này:
Thứ nhất, tập trung nguồn lực đầu tư có trọng điểm. Ngân sách quốc gia sẽ ưu tiên cho việc xây dựng hệ thống phòng thí nghiệm quốc gia về vật liệu, kết hợp với các trung tâm nghiên cứu hiện đại để tạo ra một không gian nghiên cứu chuyên sâu đạt chuẩn quốc tế. Đây là nơi quy tụ các nhà khoa học hàng đầu, làm nền tảng cho việc thương mại hóa các nghiên cứu mới.
Thứ hai, thiết lập cơ chế đặc thù. Nhà nước sẽ xây dựng khung chính sách vượt trội về thuế, ưu đãi đất đai và thủ tục hành chính nhằm thu hút các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới chuyển giao công nghệ vật liệu mới vào Việt Nam. Cơ chế này không chỉ thu hút vốn mà quan trọng hơn là tiếp nhận tri thức và công nghệ lõi từ các đối tác phát triển.
Thứ ba, củng cố hệ sinh thái liên kết “Ba nhà”. Mối quan hệ giữa Viện nghiên cứu - Trường đại học - Doanh nghiệp là mắt xích bắt buộc để đưa các kết quả từ phòng thí nghiệm ra sản xuất thực tế. Chính phủ khuyến khích doanh nghiệp tham gia đặt hàng nghiên cứu, tạo thị trường tiêu thụ ngay trong nước cho các vật liệu mới phát triển.
Thứ tư, chú trọng phát triển nhân lực chất lượng cao. Việc ưu tiên đào tạo đội ngũ chuyên gia, kỹ sư trình độ bậc thầy, có khả năng nghiên cứu ở cấp độ nguyên tử và phân tử là ưu tiên hàng đầu. Việt Nam sẽ có những chính sách trọng dụng nhân tài đặc biệt để giữ chân người giỏi và thu hút trí thức Việt kiều tham gia cống hiến cho ngành.
Việc xác định đúng các lĩnh vực ưu tiên trong công nghiệp vật liệu không chỉ là bước đi chiến thuật kinh tế mà còn là yếu tố sống còn để bảo đảm chủ quyền số và vị thế quốc gia. Với sự chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt từ cấp lãnh đạo cao nhất, Việt Nam đang từng bước khẳng định năng lực tự chủ, tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển bền vững.
Đây chính là chìa khóa để Việt Nam chuyển mình thành công, vươn lên mạnh mẽ trong bản đồ công nghệ khu vực và thế giới, khẳng định bản lĩnh của một quốc gia đang vươn mình trong kỷ nguyên số. Các chương trình hành động cụ thể sẽ sớm được ban hành nhằm biến các chủ trương thành kết quả thực tiễn, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng đời sống của người dân.