Rộ trào lưu sáng tác bài hát World Cup bằng AI

Dù thu hút hàng triệu lượt nghe trên các nền tảng mạng xã hội như YouTube, TikTok và Instagram, những bài hát World Cup máy tính tạo ra lại vấp phải nhiều tranh cãi về quyền sở hữu, mức độ thù lao cho nghệ sĩ thực thụ và giá trị của sức sáng tạo con người.

Tuy nhiên, phần lớn khán giả dường như không mấy bận tâm đến nguồn gốc, thậm chí nhiều người còn tỏ ra ưa chuộng các tác phẩm thuật toán này hơn cả bài hát chính thức do FIFA đặt hàng từ hai nghệ sĩ Jelly Roll và Carin Leon.

Cơn sốt bài hát World Cup từ công nghệ thuật toán

Dù một bài hát World Cup rất được mong đợi từ nữ ca sĩ Shakira vừa chính thức ra mắt vào tuần trước, làn sóng âm nhạc do người hâm mộ tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo (AI) vẫn đang chiếm lĩnh các nền tảng số, hâm nóng bầu không khí cho giải đấu lớn diễn ra tại Mỹ, Canada và Mexico trong tháng 6 và tháng 7 tới. Xu hướng này bắt đầu thu hút sự chú ý từ một bài hát dành tặng đội tuyển quốc gia Pháp mang tên "Imbattables", được phát hành hồi tháng 2 bởi nghệ sĩ Crystalo.

Trên nền tảng Spotify, Crystalo được giới thiệu là nhà sáng tạo âm nhạc AI hàng đầu của Pháp. Bài hát mở đầu bằng cấu trúc xướng tên Kylian Mbappe cùng các ngôi sao trụ cột khác của bóng đá Pháp trên nền nhạc nhịp nhàng, tạo ra sự phấn khích lớn cho người nghe.

Ngay sau đó, một bản nhạc cổ động của đội tuyển Brazil xuất hiện với cấu trúc gọi tên tương tự, kết hợp cùng giai điệu phonk đang vô cùng thịnh hành. Nhà sản xuất Guilherme Maia, được biết đến với nghệ danh M4IA, chia sẻ anh đã tạo ra sản phẩm này bằng cách xếp chồng nhiều lớp âm thanh khác nhau với sự hỗ trợ đắc lực từ AI. Sự thành công của bản hit này nhanh chóng tạo ra một trào lưu lan rộng. Hàng loạt bài hát dành cho các đội bóng hàng đầu như Bồ Đào Nha, Argentina và Đức nối đuôi nhau ra đời, thu về vô số lời khen ngợi từ cộng đồng mạng.

Bài hát AI trên TikTok giúp Arsenal vô địch Anh

Điểm đáng chú ý là trong khi phiên bản Brazil khá giống với bản gốc của Pháp, những bài hát ra đời sau lại sao chép y hệt công thức của Maia. Mỗi bài hát đều tái sử dụng nhịp điệu phonk sôi động, liệt kê tên các cầu thủ trước khi vang lên lời kêu gọi tôn trọng "vị vua" của đội bóng. Chi tiết này được tùy chỉnh khéo léo để vinh danh Cristiano Ronaldo trong phiên bản Bồ Đào Nha hoặc Lionel Messi trong ca khúc của Argentina. Chia sẻ về hiện tượng này, nhà sản xuất Maia nhận định: "Những gì tôi thấy hiện nay thiên về việc mọi người chạy theo xu hướng hoặc cố gắng tái tạo một cảm xúc".

Anh cũng cho rằng sự mô phỏng nghệ thuật luôn tồn tại trong quá trình phát triển âm nhạc. Dù rất hào hứng với những khả năng vô tận mà AI mở ra cho khâu sản xuất, Maia thừa nhận công nghệ này đang đặt ra những rào cản phức tạp về quyền tác giả. Anh nhấn mạnh: "Trong âm nhạc luôn có những quy tắc rõ ràng. Bạn không thể tự ý sao chép tác phẩm của người khác hoặc sử dụng các âm thanh mẫu mà không xin phép, kể cả khi có sự tham gia của AI".

Điểm yếu chuyên môn và khoảng trống pháp lý

Để làm rõ quy trình làm việc của mình, Maia khẳng định anh tự xây dựng nền tảng giai điệu và chỉ sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ cho một số thành phần nhất định, thay vì ra lệnh cho các phần mềm như Suno tạo ra một bài hát hoàn chỉnh chỉ bằng một câu lệnh ngắn.

Tuy nhiên, PGS công nghệ âm nhạc Jason Palamara từ Đại học Indiana chỉ ra rằng cơ chế hoạt động của các mô hình AI hiện tại đang gây ra sự mập mờ trong việc ghi nhận công lao của những nghệ sĩ có tác phẩm bị đem đi huấn luyện thuật toán. Ông khẳng định: "Dữ liệu bắt buộc phải xuất phát từ một nguồn nào đó".

Bên cạnh vấn đề bản quyền, những lỗi sai ngớ ngẩn từng xuất hiện trong hình ảnh AI cũng bắt đầu bộc lộ trong âm nhạc. Điển hình là một bài hát cổ động cho Bồ Đào Nha lại được hát bằng chất giọng đặc trưng của người Brazil, hay phiên bản dành cho đội tuyển Colombia lại phát âm tên của James Rodriguez theo kiểu tiếng Anh thay vì tiếng Tây Ban Nha. Phó giáo sư Palamara đánh giá các sản phẩm âm nhạc tạo ra từ AI thường thiếu đi sự tinh tế cần thiết. Ông miêu tả: "Đó là một khối âm thanh đặc, thay vì một sản phẩm được tạo nên từ nhiều dải âm thanh đan xen mang lại kết cấu phong phú".

Dù vậy, ông Morgan Hayduk, đồng Giám đốc điều hành công ty phần mềm bản quyền âm nhạc Beatdapp, cho rằng những người nghe nhạc World Cup không thực sự quan tâm đến chiều sâu nghệ thuật. Ông cho rằng "dường như có một bộ phận khán giả hoàn toàn không bận tâm đến vấn đề đó". Khán giả đơn giản là thích giai điệu sôi động và cảm thấy thú vị với câu chuyện đằng sau một bài hát do máy tính tạo ra thay vì một nghệ sĩ thực thụ.

Ông Hayduk nhận định bất chấp những lo ngại về cách ngành công nghiệp giải trí thích ứng với thuật toán, các bài hát mang tính giải trí nhanh, dễ thuộc để hát vang trên khán đài hoặc dùng cho quảng cáo chính là minh chứng rõ ràng cho tính ứng dụng của công nghệ này. Việc xác định rõ thành phần cấu tạo của một sản phẩm phái sinh như bài hát cổ động World Cup chính là một lằn ranh phức tạp mà ngành công nghiệp âm nhạc bắt buộc phải vượt qua trong thời gian tới.

Bùi Tú