OpenAI mong ‘bậc thầy xử lý thảm họa’ cứu hình ảnh của AI

Ba tháng trước, Greg Brockman - đồng sáng lập kiêm Chủ tịch OpenAI - nói với tạp chí WIRED rằng ông lo ngại về một cuộc khủng hoảng truyền thông ngày càng lớn mà các công ty AI phải đối mặt. Dù các chatbot như ChatGPT và Gemini rất phổ biến, ngày càng nhiều người có cái nhìn tiêu cực về AI. Kể từ đó, làn sóng phản đối AI ngày càng mạnh mẽ hơn.

Gần đây, các diễn giả tại lễ tốt nghiệp đại học, gồm cả Eric Schmidt (cựu giám đốc điều hành Google), bị la ó khi nói về AI. Tháng trước, một người đã ném bom xăng vào nhà Sam Altman, Giám đốc điều hành OpenAI, ở thành phố San Francisco (Mỹ) và đăng tuyên ngôn kêu gọi phạm tội nhắm vào các lãnh đạo AI. Không ai có nhiều thứ để mất từ cuộc khủng hoảng hình ảnh này hơn OpenAI.

Người được giao nhiệm vụ xử lý tình hình là Chris Lehane, chiến lược gia chính trị kỳ cựu hiện làm giám đốc phụ trách các vấn đề toàn cầu tại OpenAI.

Hai thách thức lớn nhất với "bậc thầy xử lý thảm họa" của OpenAI

Tuần này, WIRED đã trò chuyện với Chris Lehane về điều được cho là hai thách thức lớn nhất với ông đến nay: Thuyết phục thế giới chấp nhận công nghệ của OpenAI, đồng thời vận động các nhà làm luật ban hành những quy định không kìm hãm sự phát triển của công ty. Với Chris Lehane, hai mục tiêu này thực chất là một.

“Khi còn làm việc ở Nhà Trắng, chúng tôi luôn nói rằng chính sách tốt sẽ tạo ra chính trị tốt. Bạn phải nghĩ đến cả hai điều này cùng vận hành song song”, Chris Lehane nhấn mạnh.

Sau khi phụ trách khủng hoảng truyền thông dưới thời Tổng thống Bill Clinton, Chris Lehane tự đặt cho mình biệt danh “bậc thầy xử lý thảm họa”. Sau đó, Chris Lehane giúp Airbnb đối phó với các cơ quan quản lý ở nhiều thành phố vốn xem dịch vụ cho thuê nhà ngắn hạn là hoạt động nằm trong “vùng xám pháp lý”, hay cách ông mô tả là “đi trước luật pháp”.

Chris Lehane cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thành lập Fairshake, siêu PAC (ủy ban hành động chính trị) quyền lực của ngành tiền mã hóa, nhằm giúp hợp pháp hóa tiền kỹ thuật số tại Washington. Từ khi gia nhập OpenAI năm 2024, ông nhanh chóng trở thành một trong những lãnh đạo có ảnh hưởng nhất công ty đứng sau ChatGPT và hiện phụ trách cả đội ngũ truyền thông lẫn chính sách.

Chris Lehane cho rằng những câu chuyện về cách AI sẽ thay đổi xã hội thường bị đẩy thành hai thái cực đối lập. Một bên là viễn cảnh quá lạc quan, nơi AI làm hết mọi việc nên con người không cần đi làm nữa, chỉ sống thư thả trong những ngôi nhà ven biển và vẽ tranh cả ngày. Bên còn lại nghĩ về tương lai u ám, khi AI trở nên quá mạnh và chỉ một nhóm nhỏ tinh hoa có thể kiểm soát công nghệ này. Theo Lehane, cả hai kịch bản đều không thực tế.

OpenAI trước đây cũng từng góp phần thúc đẩy kiểu diễn ngôn mang tính cực đoan này. Năm ngoái, Sam Altman từng cảnh báo rằng cả nhiều nhóm ngành nghề lớn sẽ biến mất khi AI đạt tới trạng thái “điểm kỳ dị” - thời điểm AI bắt đầu tự cải thiện và vượt qua trí tuệ của con người. Song gần đây, ông đã dịu giọng hơn, tuyên bố rằng “nỗi lo AI xóa sổ việc làm có lẽ không đúng về lâu dài”.

Chris Lehane muốn OpenAI truyền tải một thông điệp cân bằng hơn về AI, tránh rơi vào cả hai thái cực nói trên. Ông nói rằng công ty cần đưa ra các giải pháp thực tế cho những vấn đề khiến công chúng lo ngại, chẳng hạn nguy cơ mất việc trên diện rộng hay tác động tiêu cực của chatbot với trẻ em.

Ví dụ, Chris Lehane nhắc đến danh sách đề xuất chính sách mà OpenAI gần đây đã công bố, gồm cả việc triển khai tuần làm việc 4 ngày, mở rộng tiếp cận chăm sóc y tế và áp thuế với doanh nghiệp dùng AI thay con người.

Chris Lehane nói rằng nếu một công ty công khai thừa nhận AI có thể tạo ra nhiều vấn đề và thách thức, thì họ phải có trách nhiệm đưa ra giải pháp để xử lý những điều đó.

Tuy nhiên, một số cựu nhân viên OpenAI cáo buộc công ty đang giảm nhẹ các tác động tiêu cực tiềm tàng của AI. WIRED từng đưa tin rằng nhiều thành viên trong bộ phận nghiên cứu kinh tế của OpenAI đã nghỉ việc sau khi lo ngại đơn vị này dần trở thành “cánh tay vận động hành lang” cho công ty. Các cựu nhân viên cho rằng những gì họ cảnh báo về tác động kinh tế của AI có thể gây bất lợi cho OpenAI, nhưng đây là điều phản ánh trung thực từ kết quả nghiên cứu.

“OpenAI không trực tiếp tài trợ cho bất kỳ siêu PAC nào”

Khi sự hoài nghi về AI ngày càng tăng, các chính trị gia cũng chịu áp lực phải chứng minh với cử tri rằng họ có thể kiểm soát các hãng công nghệ. Để đối phó, ngành AI đã lập ra một loạt siêu PAC mới nhằm hỗ trợ các ứng viên ủng hộ AI và tác động đến dư luận về công nghệ này.

Các nhà phê bình cho rằng động thái đó phản tác dụng, đến mức một số ứng viên bắt đầu vận động tranh cử bằng cách nhấn mạnh rằng họ đang bị các siêu PAC AI chống đối.

Chris Lehane từng giúp thành lập một trong những siêu PAC ủng hộ AI lớn nhất mang tên Leading the Future, ra mắt mùa hè năm ngoái với hơn 100 triệu USD cam kết tài trợ từ các nhân vật trong ngành công nghệ, gồm cả Greg Brockman.

Leading the Future từng phản đối Alex Bores, tác giả của đạo luật an toàn AI nghiêm ngặt nhất bang New York, hiện tranh cử vào Quốc hội Mỹ tại khu vực bầu cử số 12 của bang.

Trước đây, Greg Brockman nói với WIRED rằng ông và vợ quyên góp cho Leading the Future cũng như siêu PAC của Tổng thống Donald Trump vì tin vào sứ mệnh của OpenAI: Đảm bảo AGI mang lại lợi ích cho toàn nhân loại. Dù khoản đóng góp mang tính cá nhân, chủ tịch OpenAI cho rằng số tiền này có thể giúp đưa những ứng viên ủng hộ AI với mục tiêu tương tự vào chính trường.

AGI được xem là dạng AI có khả năng hiểu, học hỏi và thực hiện nhiều nhiệm vụ linh hoạt tương đương hoặc vượt trội con người.

Chris Lehane cho biết ông có trao đổi với Greg Brockman về các khoản chi cho chính trị gần đây, nhưng chỉ “ở mức rất chung chung”. Ở một thời điểm khác trong cuộc trò chuyện, ông nói Greg Brockman “thực sự muốn ưu tiên các chính sách AI hợp lý”.

Chris Lehane nói hiện ông không tham gia vào hoạt động hay các quyết định thường nhật của Leading the Future, đồng thời chưa phản hồi với nhóm về những nỗ lực của họ kể từ khi thành lập. Thay vào đó, ông cố gắng “để Leading the Future hoạt động như một tổ chức độc lập bên ngoài”.

Chris Lehane cũng nhấn mạnh OpenAI đã nhiều lần làm rõ, kể cả qua các bài blog nội bộ gửi nhân viên, rằng công ty không trực tiếp tài trợ cho bất kỳ siêu PAC nào.

Cố ngăn các nhà làm luật cản trở sự đổi mới

Chris Lehane ví OpenAI với những công ty từng xây dựng các hạ tầng nền tảng trước đây như đường sắt hay điện lực. Dù chưa chứng minh được sản phẩm của mình quan trọng đến mức đó, OpenAI đã nhanh chóng hợp tác chặt chẽ với chính phủ Mỹ.

Trong bối cảnh chưa có đạo luật AI đáng kể nào ở cấp liên bang, OpenAI đang theo đuổi điều Chris Lehane gọi là “chủ nghĩa liên bang ngược”, tức vận động các bang ban hành những đạo luật AI gần giống nhau.

Mục tiêu là làm hài hòa các dự luật mới với luật hiện hành tại bang California và New York, đồng thời ngăn các nhà làm luật tạo ra hàng loạt quy tắc khác nhau trên khắp đất nước, điều mà Chris Lehane cho rằng sẽ làm cản trở sự đổi mới.

Trên thực tế, OpenAI cũng vận động cho các chính sách ưu ái hơn với ngành AI. Gần đây, công ty ủng hộ một dự luật ở bang Illinois, trong đó có điều khoản cho phép các phòng thí nghiệm AI tránh trách nhiệm pháp lý nếu mô hình của họ gây ra thảm họa, miễn là đã công bố khung an toàn công khai trên website.

Các nhóm công nghệ đã vận động cho “lá chắn trách nhiệm pháp lý” với AI trong nhiều năm, với lập luận rằng chỉ những kẻ xấu sử dụng AI để phạm tội mới phải chịu trách nhiệm, chứ không phải nhà phát triển mô hình.

Khi dự luật ở bang Illinois bắt đầu gây chú ý, nhà tài trợ cho luật nói đây là “sáng kiến từ OpenAI”. Sau khi bị chỉ trích rộng rãi, gồm cả từ Thống đốc bang Illinois, OpenAI tuyên bố chưa từng ủng hộ điều khoản miễn trừ trách nhiệm pháp lý này.

Trong cuộc phỏng vấn, Chris Lehane dường như ám chỉ rằng việc OpenAI ủng hộ toàn bộ dự luật này là sai sót. “Tôi nghĩ chúng tôi đã không nói rõ phần nào thực sự ủng hộ và phần nào thì không. Đó là lỗi của chúng tôi”, ông nói.

Khi được hỏi liệu OpenAI có tham gia soạn thảo dự luật hay không, Chris Lehane nói công ty “chắc chắn đã chia sẻ quan điểm của mình”, nhưng khẳng định họ chỉ muốn vận động cho các luật AI tương tự như ở bang California và New York.

Gần đây, OpenAI đã ủng hộ một dự luật khác tại bang Illinois, được xem là một trong những quy định về AI nghiêm ngặt nhất nước Mỹ. Dự luật này yêu cầu các công ty AI hàng đầu phải để bên thứ ba độc lập kiểm tra và đánh giá các biện pháp an toàn của họ.

Dự luật này cũng được Anthropic, đối thủ lớn nhất của OpenAI, ủng hộ và đã được Thượng viện bang Illinois thông qua hôm 21/5.

Sơn Vân