Phó tổng thống và Bộ trưởng Nội vụ Mỹ chia rẽ vì văn kiện AI của Giáo hoàng Leo XIV
Bộ trưởng Nội vụ Mỹ Doug Burgum hôm 26/5 đã mở ra một mặt trận mới trong cuộc đối đầu công khai giữa chính quyền Trump và Vatican, khi bác bỏ cảnh báo của Giáo hoàng Leo XIV về AI.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Nhà Trắng phản đối việc áp đặt thêm các rào cản quản lý với công nghệ đang phát triển rất nhanh này.
“Tôi không biết việc bình luận về công nghệ có phải là một phần vai trò của giáo hoàng hay không”, Bộ trưởng Doug Burgum nói trong cuộc phỏng vấn với kênh Fox Business. Ông đề cập đến văn kiện dài gần 43.000 từ của Giáo hoàng Leo XIV, kêu gọi tăng cường giám sát AI và cảnh báo công nghệ này có thể khiến người lao động mất việc, làm gia tăng bất bình đẳng và đưa các quyết định về vũ khí sát thương vượt khỏi tầm kiểm soát của con người.
Tuy nhiên, Phó tổng thống Mỹ JD Vance, quan chức Công giáo cấp cao nhất trong chính quyền Trump và cũng là một trong những cầu nối nổi bật giữa Nhà Trắng với Thung lũng Silicon, lại ca ngợi thông điệp này trong cuộc phỏng vấn với kênh NBC. Ông gọi thông điệp đó là “sâu sắc” và là kiểu “sự dẫn dắt về đạo đức” mà Giáo hội nên đưa ra khi kỷ nguyên AI bắt đầu.
Sự khác biệt trong phản ứng nêu trên cho thấy bài toán chính trị nhạy cảm mà Tổng thống Donald Trump đang đối mặt, khi ông coi việc Mỹ thống trị AI và nới lỏng quản lý công nghệ là trọng tâm trong chương trình kinh tế nhiệm kỳ hai, đồng thời phải xử lý cuộc căng thẳng ngày càng công khai với vị giáo hoàng đầu tiên người Mỹ.
“Phó tổng thống giờ dường như đang rút lại những chỉ trích trước đây, khi ông từng nói Giáo hoàng Leo XIV cần học thêm thần học. Họ đã đi quá nhanh và giờ đang phải điều chỉnh lại”, Peter Casarella, giáo sư thần học tại Duke Divinity School chuyên nghiên cứu về AI, nhận xét.
Duke Divinity School là trường thần học thuộc Đại học Duke, nằm ở bang North Carolina, Mỹ.
“Mối nguy nằm trong khoảng thời gian từ nay đến tháng 11”
Những phát biểu của Giáo hoàng Leo XIV được đưa ra sau khi ông Trump tuần trước quyết định trì hoãn ban hành một lệnh hành pháp vốn sẽ thiết lập quy trình đánh giá an toàn AI trên cơ sở tự nguyện. Sau áp lực từ ngành công nghệ, ông Trump đổi hướng vì lo ngại việc giám sát có thể làm chậm lợi thế dẫn đầu về AI của Mỹ trước Trung Quốc.
Một số người Công giáo cũng cảnh báo rằng AI phát triển thiếu kiểm soát có thể vượt xa khả năng quản lý của giới hoạch định chính sách và làm trầm trọng thêm các vấn đề liên quan đến việc làm, trẻ em, đời sống gia đình.
“Phe công nghệ cánh hữu đang ngăn Nhà Trắng đưa ra những biện pháp quản lý hợp lý với AI, rồi sẽ bị chứng minh là sai lầm”, Michael Toscano, Giám đốc Family First Technology Initiative thuộc tổ chức Institute for Family Studies, bình luận. Ông ủng hộ lời kêu gọi của Giáo hoàng Leo XIV về việc xây dựng các rào cản đạo đức mạnh hơn cho AI.
“Tôi nghĩ mối nguy thực sự nằm trong khoảng thời gian từ nay đến tháng 11 khi Mỹ tổ chức bầu cử giữa kỳ”, Michael Toscano nói thêm.
Family First Technology Initiative là sáng kiến nghiên cứu và vận động chính sách tập trung vào tác động của công nghệ đối với gia đình, trẻ em và đời sống xã hội.
Institute for Family Studies là tổ chức nghiên cứu chính sách xã hội và gia đình tại Mỹ.
Căng thẳng giữa ông Trump và Giáo hoàng Leo XIV leo thang
Cuộc tranh cãi về AI là điểm nóng mới nhất trong căng thẳng leo thang giữa Nhà Trắng và Vatican.
Trong năm đầu tiên trên cương vị giáo hoàng, Leo XIV đã chỉ trích chiến dịch trục xuất hàng loạt của Tổng thống Trump, lên án chiến dịch quân sự của Mỹ nhắm vào Iran và từ chối lời mời tham gia “Hội đồng Hòa bình” của ông Trump, cho rằng Liên Hợp Quốc nên tiếp tục giữ vai trò trung tâm về xử lý khủng hoảng quốc tế.
Về phần mình, ông Trump từng công kích trực tiếp Giáo hoàng Leo XIV là “yếu đuối với tội phạm” và “tệ hại về đối ngoại”, đồng thời cáo buộc ông chiều theo “phe cực tả”. Tổng thống Mỹ đăng một hình ảnh dường như mô tả bản thân như Chúa Jesus đang chăm sóc người bệnh. Đáp lại, Giáo hoàng Leo XIV nói rằng ông “không sợ chính quyền Trump”.
Việc công bố văn kiện AI của Giáo hoàng Leo XIV cũng tạo thêm yếu tố chính trị mới. Hôm 25/5 tại Vatican, ông giới thiệu văn kiện về AI cùng Christopher Olah, đồng sáng lập Anthropic - công ty AI hàng đầu thế giới đang mâu thuẫn với chính quyền Trump sau khi từ chối cung cấp cho quân đội Mỹ quyền truy cập không giới hạn vào mô hình Claude của mình.
“Những cuộc đối thoại qua lại giữa giáo hoàng và các ông trùm công nghệ gần như chưa từng xuất hiện trước đây. Đây là tín hiệu tích cực với nhiều người”, theo Paolo Carozza, giáo sư luật tại Đại học Notre Dame, đồng chủ tịch Hội đồng Giám sát của Meta và thành viên Học viện Giáo hoàng về Khoa học Xã hội do Giáo hoàng Francis bổ nhiệm.
Với Tổng thống Trump, các tranh cãi với Giáo hoàng Leo XIV có thể gây ảnh hưởng tới cử tri Công giáo, nhóm đóng vai trò quan trọng trong liên minh chính trị của ông. Theo Pew Research Center, ông Trump giành được 55% phiếu của cử tri Công giáo trong cuộc bầu cử năm 2024, so với 43% dành cho bà Kamala Harris. Bốn năm trước đó, cử tri Công giáo gần như chia đều, với 50% ủng hộ ông Joe Biden và 49% ủng hộ ông Trump.
Pew Research Center là tổ chức nghiên cứu độc lập và phi lợi nhuận có trụ sở tại Washington D.C, chuyên thực hiện các cuộc khảo sát dư luận, nghiên cứu xã hội, nhân khẩu học, tôn giáo, truyền thông và chính trị.
Một cuộc đối đầu công khai với Giáo hoàng Leo XIV khó có thể ngay lập tức làm suy giảm sự ủng hộ của các cử tri Công giáo bảo thủ dành cho ông Trump. Nhiều người trong nhóm này vẫn đồng quan điểm với Tổng thống Mỹ về vấn đề hạn chế phá thai, tự do tôn giáo và văn hóa.
Tuy nhiên, những xung đột lặp đi lặp lại giữa ông Trump với Giáo hoàng Leo XIV về vấn đề nhập cư, chiến tranh và giờ là AI có thể tác động đến các cử tri Công giáo không hoàn toàn gắn bó với bất kỳ đảng nào, đặc biệt nếu tranh cãi xoay quanh việc làm, gia đình và quyền lực kinh tế.
Ryan Burge, nhà khoa học chính trị tại Đại học Washington chuyên nghiên cứu về tôn giáo và chính trị, cho rằng khi người dân phải đối mặt cùng lúc với lạm phát, giá xăng tăng, cuộc chiến tại Iran và thêm các tranh cãi mới này, Tổng thống Trump có nguy cơ mất đi những cử tri vốn trước đó cũng không thực sự ủng hộ ông mạnh mẽ.
Theo Ryan Burge, yếu tố này có thể đặc biệt quan trọng trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khi cử tri Công giáo có thể đóng vai trò đặc biệt quan trọng tại các khu vực cạnh tranh ở Long Island, Pennsylvania và Ohio, nơi đảng Cộng hòa đã dần mở rộng được ảnh hưởng trong thời gian qua.
“Đảng Cộng hòa phải cẩn trọng với việc họ lôi kéo ai và đẩy ai ra xa. Sau các cử tri da trắng theo Kitô giáo, người Công giáo có thể là nhóm cử tri quan trọng nhất với đảng Cộng hòa”, Ryan Burge nói với CNBC.
Một rủi ro khác là đảng Dân chủ, các tổ chức lao động và những người ủng hộ an toàn AI có thể tận dụng cảnh báo của Giáo hoàng Leo XIV để lập luận rằng chính quyền Trump đang quá ưu ái Thung lũng Silicon và xem nhẹ các lo ngại liên quan đến người lao động, gia đình cũng như an ninh quốc gia.
“Nếu tôi là một ứng viên đảng Dân chủ tranh cử ở khu vực có đông người Công giáo trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, những phát biểu chế giễu giáo hoàng của ông Trump chắc chắn sẽ xuất hiện dày đặc trong quảng cáo tranh cử. Đây là kiểu nội dung quá dễ để phe đối lập khai thác”, Ryan Burge bình luận.
Giáo hoàng Leo XIV: Việc sử dụng AI trong chiến tranh phải chịu những giới hạn đạo đức nghiêm ngặt nhất
Trong nhiều năm, các cuộc tranh luận về AI thường tập trung vào chatbot, thất nghiệp hay tin giả. Song với Vatican, mối nguy lớn hơn nằm ở việc AI bắt đầu tham gia vào những quyết định sống còn, đặc biệt là chiến tranh.
Trong văn kiện của mình, Giáo hoàng Leo XIV cho rằng AI đang tạo ra một “nền văn hóa quyền lực”, nơi tốc độ phát triển công nghệ vượt xa khả năng kiểm soát của xã hội và luật pháp. Theo ông, vấn đề không chỉ là robot hay drone (máy bay không người lái) thông minh hơn. Điều đáng sợ hơn là việc con người dần trao quyền quyết định cho máy móc trong những tình huống sinh tử.
“Việc sử dụng AI trong chiến tranh phải chịu những giới hạn đạo đức nghiêm ngặt nhất”, Giáo hoàng Leo XIV viết trong văn kiện. Ông nhấn mạnh rằng việc giao cho AI quyền đưa ra quyết định giết người là “không thể chấp nhận”.
Cảnh báo này xuất hiện trong bối cảnh ngày càng nhiều quốc gia đưa AI vào quân sự. Mỹ, Trung Quốc, Nga, Israel và nhiều nước khác đang phát triển các hệ thống AI có khả năng tự nhận diện mục tiêu, phân tích chiến trường và hỗ trợ ra quyết định tác chiến với tốc độ vượt xa con người.
Nhiều chuyên gia lo ngại ranh giới giữa “AI hỗ trợ quân sự” và “vũ khí tự động sát thương” đang trở nên mờ nhạt.
Theo định nghĩa phổ biến của Bộ Quốc phòng Mỹ, vũ khí tự động sát thương là hệ thống có thể “tự lựa chọn và tấn công mục tiêu mà không cần con người can thiệp thêm”. Đó chính là điều Vatican đặc biệt lo ngại.