Vì sao nữ phi hành gia dùng thuốc tránh thai trước khi lên tàu vũ trụ

Thế nhưng, nguyên nhân thực sự đằng sau quy định này lại hoàn toàn khác biệt so với những định kiến thông thường. Thực tế, đằng sau viên thuốc nhỏ bé ấy là cả một hệ thống quản lý rủi ro y học hàng không vũ trụ vô cùng nghiêm ngặt, phản ánh những khó khăn và sự hy sinh thầm lặng của nữ phi hành gia.

Vào 24/5, tàu vũ trụ có người lái Thần Châu 23 đã được phóng lên từ Trung tâm Phóng Vệ tinh Tửu Tuyền và tiến vào quỹ đạo định trước thành công chỉ khoảng 10 phút sau đó. Sự xuất hiện của nữ phi hành gia đầu tiên đến từ Hong Kong, cô Lý Gia Dĩnh (Lai Ka-ying), trong sứ mệnh lần này đã thu hút sự chú ý của toàn thế giới.

Cô sẽ thực hiện chuyến lưu trú trên quỹ đạo siêu dài kéo dài trọn vẹn một năm, phá vỡ kỷ lục về thời gian lưu trú trong không gian lâu nhất đối với một phi hành gia Trung Quốc. Khi phụ nữ tham gia vào các sứ mệnh không gian với tần suất ngày càng dày đặc, một chủ đề vốn bị công chúng hiểu sai từ lâu lại tiếp tục nổi lên: Tại sao họ phải dùng thuốc tránh thai trước khi lên đường?

Đập tan những hiểu lầm vô căn cứ về rủi ro mang thai trên quỹ đạo

Luồng thông tin lan truyền rộng rãi nhất trên các nền tảng mạng xã hội thường cho rằng mục đích của việc uống thuốc là để ngăn ngừa việc mang thai ngoài ý muốn trong môi trường không gian. Quan điểm này hoàn toàn không có cơ sở khoa học và là một ví dụ điển hình của sự suy đoán chủ quan. Trên thực tế, trạm vũ trụ có các phân khu không gian bên trong được xác định rõ ràng, với vô số vị trí giám sát hoạt động liên tục trong suốt toàn bộ quá trình. Lịch trình làm việc của các phi hành gia luôn được sắp xếp với cường độ cao và hoàn toàn minh bạch, tuyệt đối không có không gian đặc biệt nào dành cho sự cách ly riêng tư.

Quan trọng hơn, quy trình thực hiện các sứ mệnh không gian có người lái, từ khâu tuyển chọn, huấn luyện cho đến khi phóng, diễn ra vô cùng khắt khe. Tất cả các phi hành gia thực hiện nhiệm vụ đều phải hoàn thành việc sàng lọc thể chất, đăng ký định kỳ và lập hồ sơ tình trạng sức khỏe từ trước. Do đó, trạng thái sinh lý của họ hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát của đội ngũ y tế dưới mặt đất. Các chuyên gia y học không gian đã khẳng định rõ ràng rằng nguy cơ gọi là "mang thai ngoài ý muốn trong không gian" đơn giản là không tồn tại trong thực tế.

Các cơ quan vũ trụ trên toàn thế giới chưa bao giờ sử dụng việc tránh thai làm lý do để các nữ phi hành gia phải sử dụng thuốc nội tiết tố. Sự hiểu lầm này thuần túy bắt nguồn từ việc diễn giải sai thuật ngữ "thuốc tránh thai". Thực chất, các nữ phi hành gia không sử dụng các loại thuốc tránh thai thông thường để ngừa thai. Thứ họ dùng là các chế phẩm hormone tổng hợp liều thấp, với chức năng chính là điều hòa chu kỳ kinh nguyệt. Đây là một quy trình tiêu chuẩn được các quốc gia có ngành hàng không vũ trụ lớn trên thế giới áp dụng và đã được thực hành trong hơn 60 năm qua.

Những thách thức sinh lý khắc nghiệt với nữ phi hành gia trong môi trường vi trọng lực

Không gian là một môi trường vô cùng khắc nghiệt, đặc trưng bởi tình trạng hoàn toàn không trọng lượng, bức xạ cường độ cao, chu kỳ ngày đêm bị phá vỡ cùng với áp lực công việc khổng lồ. Những yếu tố này gây ra vô số phản ứng sinh lý trong cơ thể con người mà trên Trái đất chưa từng thấy. Đối với các nữ phi hành gia, tác động đáng kể nhất chính là chu kỳ kinh nguyệt diễn ra bất thường khi ở ngoài không gian.

Trên Trái đất, kinh nguyệt là một quá trình trao đổi chất tự nhiên, trong đó máu kinh được đẩy ra khỏi cơ thể thông qua các cơn co thắt nhịp nhàng của cơ trơn tử cung, trong khi trọng lực chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Thế nhưng, trong môi trường không trọng lượng của không gian, mọi quy luật đều bị đảo lộn. Mặc dù máu kinh sẽ không chảy ngược hoàn toàn vào khoang bụng như những lời đồn thổi trước đây, sự thay đổi trong việc phân bố dịch cơ thể có thể dẫn đến tình trạng tăng sung huyết vùng chậu và làm giảm lưu lượng kinh nguyệt. Tình trạng này có thể gây ra những cơn đau bụng dữ dội, đau lưng và mệt mỏi. Trên Trái đất, những triệu chứng này có thể thuyên giảm bằng cách nghỉ ngơi và dùng thuốc, nhưng tình hình lại hoàn toàn khác trên vũ trụ.

Các sứ mệnh trên trạm không gian đòi hỏi sự tập trung và thể lực cực cao. Mỗi ngày, các phi hành gia phải tiến hành vài giờ đồng hồ cho các thí nghiệm khoa học, bảo trì thiết bị và rèn luyện thể chất, hoàn toàn không có thời gian để nghỉ ngơi hay thư giãn. Hơn nữa, các cơ sở y tế trên trạm vũ trụ cực kỳ hạn chế.

Mặc dù được trang bị các thiết bị y tế cơ bản và các loại thuốc thông dụng, trạm không thể thực hiện các quy trình thăm khám và điều trị phụ khoa phức tạp, cũng như không thể cung cấp dịch vụ truyền dịch tĩnh mạch hay điều kiện tĩnh dưỡng. Một vấn đề nhỏ có thể giải quyết bằng một viên thuốc giảm đau trên mặt đất lại có nguy cơ nhanh chóng leo thang thành một trường hợp khẩn cấp đe dọa tính mạng khi ở trong một khoang kín cách Trái đất 400 km.

Sau nhiều thập kỷ khám phá và thực hành, cộng đồng y học hàng không vũ trụ đã đi đến kết luận rằng điều hòa chu kỳ bằng hormone hiện là giải pháp an toàn và hiệu quả nhất. Nguyên tắc đằng sau phương pháp này là ức chế quá trình rụng trứng bằng cách sử dụng liều thấp sự kết hợp giữa estrogen và progesterone, từ đó ngăn chặn niêm mạc tử cung dày lên và ngăn kinh nguyệt tạm thời.

Hiểu một cách đơn giản, nó "tắt" chu kỳ kinh nguyệt một cách tạm thời, và mọi thứ sẽ nhanh chóng trở lại bình thường sau khi sứ mệnh kết thúc và việc dùng thuốc được ngừng lại. Độ an toàn của phương pháp này đã được kiểm chứng đầy đủ. Hàng trăm nữ phi hành gia trên toàn thế giới đã áp dụng phương pháp này mà không gặp phải bất kỳ phản ứng phụ nghiêm trọng nào.

Trung tâm Đào tạo và Nghiên cứu Phi hành gia Trung Quốc đã nhiều lần nhấn mạnh rằng việc sử dụng ngắn hạn các loại thuốc điều hòa chuyên dụng cho không gian hầu như không có tác động tiêu cực nào đến sức khỏe. Bằng chứng là nữ phi hành gia đầu tiên của Trung Quốc, cô Lưu Dương (Liu Yang), đã sinh hạ một em bé khỏe mạnh sau khi trở về từ sứ mệnh Thần Châu 9 vào năm 2012. Cô Vương Á Bình (Wang Yaping) cũng đã trở lại cuộc sống và công việc bình thường sau hai lần bay vào vũ trụ. Trong số tất cả các nữ phi hành gia đang hoạt động và đã nghỉ hưu trên toàn thế giới, đại đa số đều có gia đình hạnh phúc và trải nghiệm sinh sản hoàn toàn bình thường.

Bài toán quản lý sinh lý trong các sứ mệnh lưu trú dài hạn

Khi trạm vũ trụ bước vào giai đoạn ứng dụng và phát triển, thời gian các phi hành gia dành trên quỹ đạo đã tăng từ vài ngày ban đầu lên đến 6 tháng, và thậm chí là một năm như trường hợp của Lý Gia Dĩnh. Việc kéo dài thời gian lưu trú này đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với việc quản lý sinh lý.

Trong một môi trường không trọng lượng kéo dài, hệ thống nội tiết của con người có thể bị ảnh hưởng nặng nề. Sự kết hợp của các yếu tố như bức xạ vũ trụ, giấc ngủ bị gián đoạn và căng thẳng tâm lý có thể dễ dàng dẫn đến tình trạng kinh nguyệt không đều, chảy máu ngoài chu kỳ và làm trầm trọng thêm các cơn đau bụng kinh. Nếu không có sự can thiệp, những vấn đề này có thể tái diễn trong suốt sứ mệnh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu suất công việc và sức khỏe thể chất của họ.

Bên cạnh đó, việc mang theo các sản phẩm vệ sinh phụ nữ cũng là một vấn đề thực tế cần được tính toán chi tiết. Tải trọng phóng tàu vũ trụ là vô cùng đắt đỏ. Mỗi gram vật tư được mang vào không gian đồng nghĩa với việc tiêu tốn thêm hàng chục USD chi phí bổ sung. Đối với các nhiệm vụ dài hạn kéo dài một năm, nếu không có những điều chỉnh định kỳ, chỉ riêng các sản phẩm vệ sinh đã cần phải mang theo vài kg, tiêu tốn những khoảng không gian cực kỳ quý giá trên tàu.

Một vấn đề khác rất dễ bị bỏ qua là chất dịch cơ thể có chứa máu có thể tạo thêm gánh nặng cho hệ thống xử lý rác thải của trạm không gian. Hệ thống tuần hoàn nước của trạm được thiết kế chủ yếu dựa trên việc luân chuyển và tinh chế nước tiểu. Protein và các thành phần khác trong máu kinh có nguy cơ làm tắc nghẽn thiết bị lọc, ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của toàn bộ hệ thống hỗ trợ sự sống.

Tóm lại, việc các nữ phi hành gia sử dụng thuốc nội tiết tố trước khi thực hiện nhiệm vụ không gian về bản chất là một biện pháp an toàn lao động hoàn toàn hợp lý về mặt khoa học, không liên quan đến mục đích tránh thai. Nó phản ánh hàng thập kỷ nghiên cứu và thực hành của các chuyên gia y tế hàng không vũ trụ, đồng thời thể hiện tinh thần trách nhiệm cao độ đối với sự an toàn của phi hành đoàn cũng như sự thành công của toàn bộ sứ mệnh.

Khi ngành du hành vũ trụ của nhân loại tiếp tục phát triển, trong tương lai sẽ có thêm nhiều phụ nữ bay vào không gian, tham gia vào các nhiệm vụ đổ bộ lên Mặt trăng và khám phá sao Hỏa. Cộng đồng y học không gian cũng đang không ngừng khám phá các giải pháp quản lý sinh lý tiên tiến và nhân văn hơn, ví dụ như thiết bị tránh thai nội tiết tố tác dụng kéo dài và que cấy dưới da, để chuẩn bị cho các sứ mệnh thám hiểm không gian sâu thẳm.

Mỗi chuyến đi vào không gian của họ đều đầy rẫy những gian khổ và thách thức. Bằng lòng dũng cảm và trí tuệ của mình, họ đã phá vỡ các rào cản giới tính và có những đóng góp to lớn cho công cuộc khám phá vũ trụ. Chúng ta cần nhìn nhận sự lựa chọn nghề nghiệp của họ với một thái độ khoa học và tôn trọng tối đa sự cống hiến quên mình của những người phụ nữ kiên cường này.

Bùi Tú