Ngành bán lẻ: Chào đón ‘bom tấn’ IPO 3,9 tỉ USD và đối mặt sức mua khả dụng giảm 2,5 tỉ USD

Doanh nghiệp bán lẻ hiện đại bùng nổ lợi nhuận trong quý I

Báo cáo cập nhật ngành bán lẻ mới nhất từ Công ty chứng khoán SSI nhận định, các doanh nghiệp bán lẻ như Thế Giới Di Động (MWG), FPT Retail (FRT), Công ty CP Vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ) đều đạt kết quả lợi nhuận quý I/2026 cao kỷ lục. Kết quả này nhờ vào việc các doanh nghiệp tập trung vào phân khúc bán lẻ vốn có tỷ lệ thâm nhập của kênh thương mại hiện đại còn thấp. Cùng với đó, việc tăng giá bán và quá trình cải thiện hiệu quả vận hành liên tục đã giúp tối ưu hóa chi phí và lợi nhuận của doanh nghiệp.

Trong khi đó, nhà phân phối Digiworld (DGW) cũng ghi nhận kết quả lợi nhuận quý I khả quan cho dù vẫn thấp hơn mức đỉnh năm 2021. Nguyên nhân do nhà phân phối này không còn được độc quyền phân phối sản phẩm Xiaomi kể từ năm 2022. Một doanh nghiệp bán lẻ - tiêu dùng khác là Masan (MSN), ghi nhận mức tăng trưởng lợi nhuận mạnh, nhưng chủ yếu đến từ mảng khai khoáng không cốt lõi. Trong khi đó, mảng tiêu dùng cốt lõi của MSN chỉ ghi nhận mức tăng trưởng vừa phải.

Chính sách góp phần thúc đẩy tăng trưởng tiêu dùng

Trong 4 tháng đầu năm, doanh số bán lẻ danh nghĩa được ghi nhận có đà tăng trưởng tốt 11,1%. Trước đó, doanh số bán lẻ tăng trưởng khiêm tốn trong 2 tháng đầu năm, chỉ đạt mức tăng 7,9% so với cùng kỳ. Bước sang tháng 3 và tháng 4, doanh số bán lẻ tăng mạnh đạt lần lượt 12,1% và 12,4% so với cùng kỳ, chủ yếu do giá xăng dầu tăng. Nếu loại trừ yếu tố giá xăng dầu, doanh số bán lẻ chỉ tăng 6,3% trong 4 tháng đầu năm 2026, thấp hơn mức 7,7% của 4 tháng đầu năm 2025.

Xét theo khu vực, doanh số bán lẻ tại TP.HCM và Hà Nội tăng trưởng vượt mức trung bình cả nước (11,1%), lần lượt đạt 13,2% và 11,6% so với cùng kỳ trong 4 tháng đầu năm. Động lực tăng trưởng chính đến từ dòng vốn FDI mạnh và hoạt động du lịch sôi động, cho thấy xu hướng tiêu dùng tại khu vực đô thị tốt hơn so với khu vực nông thôn.

Cũng theo nhóm nghiên cứu của SSI, một yếu tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng tiêu dùng là chính sách. Cuối năm 2025, Quốc hội đã thông qua Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15. Theo đó, một số chính sách mới hỗ trợ kích cầu tiêu dùng khi người dân được giảm gánh nặng thuế. Cụ thể, mức giảm trừ gia cảnh cho người nộp thuế và người phụ thuộc được nâng lên; giảm thuế thu nhập cá nhân cho nhóm thu nhập trung bình; cho phép khấu trừ học phí và viện phí trước khi tính thuế.

“

Theo ước tính, người nộp thuế có thu nhập từ 50-100 triệu đồng/tháng và 2 người phụ thuộc sẽ có mức thu nhập sau thuế tăng khoảng 5-8% sau khi áp dụng cách tính thuế mới.

Nhóm nghiên cứu của SSI

Bên cạnh đó, ngày 29/4/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 141/2026/NĐ-CP, theo đó ngưỡng doanh thu chịu thuế của hộ kinh doanh được nâng từ mức 500 triệu đồng lên 1 tỉ đồng/năm. Điều chỉnh này góp phần giảm gánh nặng thuế - ước tính khoảng 4.850 tỉ đồng - cho các hộ kinh doanh trong quá trình chuyển từ chế độ thuế khoán sang thuế dựa trên doanh thu, dự kiến sẽ góp phần thúc đẩy tiêu dùng và hỗ trợ hoạt động kinh tế nói chung.

Đối mặt bất lợi: Sức mua khả dụng có thể giảm 2,5 tỉ USD

Hai bức tranh khá tương phản trên thị trường bán lẻ. Thị trường đang đổ dồn sự chú ý vào cú IPO lớn nhất ngành của Điện Máy Xanh với giá trị vốn hóa lên tới 3,9 tỉ USD. Tuy nhiên ở mặt ngược lại, sự tác động tiêu cực khi chỉ số CPI tháng 4 tăng khoảng 5,5% so với cùng kỳ năm trước và giá nhiên liệu ước tính tăng trung bình 10% có thể làm giảm khoảng 2,5 tỉ USD sức mua khả dụng trên thị trường. Con số này được Công ty CP Tư vấn đầu tư và Quản lý tài sản FIDT nhận định trong bản tin tuần từ ngày 25-29/5. Cũng theo FIDT, các doanh nghiệp thuộc mô hình bán lẻ hiện đại vẫn có dư địa tăng thị phần, nhưng lạm phát và chi phí nhiên liệu sẽ buộc doanh nghiệp tập trung nhiều hơn vào hiệu quả vận hành thay vì chỉ mở rộng quy mô.

Như đề cập ở trên, doanh số bán lẻ 4 tháng đầu năm 2026 nếu loại trừ yếu tố giá xăng dầu, mức tăng chỉ đạt 6,3%, thấp hơn mức 7,7% của 4 tháng đầu năm 2025. Đây là dấu hiệu cảnh báo đối với các nhà bán lẻ trong bối cảnh những bất lợi từ bên ngoài có thể khiến cho chi phí vốn của doanh nghiệp cũng như chi phí của người dân tăng lên, dẫn đến khả năng thắt chặt chi tiêu trên thị trường.

Nhóm nghiên cứu của SSI nhận định: Điều kiện tài chính thắt chặt dự kiến có thể làm suy giảm chi tiêu trong các quý tới. Lạm phát và chi phí nhiên liệu tăng, mặt bằng lãi suất cao cũng sẽ gây áp lực lên thu nhập của hộ gia đình mua nhà trả góp, xuất khẩu của các doanh nghiệp nội địa suy yếu do tác động của thuế quan và chi phí vận tải tăng, hoạt động du lịch chững lại do giá vé máy bay tăng cao. Đây là những yếu tố gây ảnh hưởng kém tích cực đến triển vọng tăng trưởng của ngành bán lẻ.

Những rủi ro đối với doanh nghiệp bán lẻ

Theo SSI, một số rủi ro có thể ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp bán lẻ: Thứ nhất là lạm phát và giá xăng dầu tăng do căng thẳng tại Trung Đông. Thứ hai là mặt bằng lãi suất tăng từ quý IV/2025 xuyên suốt sang quý I/2026 do thanh khoản hệ thống ngân hàng bị thắt chặt, chi phí vay cao hơn khiến gánh nặng trả nợ (đặc biệt là vay mua nhà) gia tăng đối với các hộ gia đình, làm giảm thu nhập khả dụng và niềm tin tiêu dùng. Thứ ba, du lịch có dấu hiệu chững lại do giá vé máy bay tăng và số lượng chuyến bay quốc tế giảm.

Những rủi ro đó có thể gây tác động đến chi tiêu tiêu dùng không đạt kỳ vọng. Cùng với đó, việc thắt chặt tín dụng tiêu dùng ảnh hưởng đến mảng bán lẻ sản phẩm công nghệ và điện máy.

“Mặc dù các doanh nghiệp bán lẻ ghi nhận kết quả khả quan trong quý I/2026, môi trường kinh tế vĩ mô của Việt Nam đang trở nên thách thức hơn, với điều kiện tài chính thắt chặt dự kiến sẽ gây áp lực lên chi tiêu tiêu dùng, dù có độ trễ nhất định”, nhóm nghiên cứu của SSI nhận định.

Thế Lâm