Phim ngắn thời streaming: Làm phim dễ, tìm khán giả khó

Tại Liên hoan phim Cannes năm nay, Tạp chí IndieWire đã tổ chức một buổi thảo luận trong chuỗi “What No One Tells You” với nhiều chuyên gia quốc tế về phim ngắn nhằm phân tích những thay đổi của điện ảnh độc lập trong kỷ nguyên streaming, từ liên hoan phim, nền tảng streaming cho đến việc bán bản quyền và xây dựng độ nhận diện trong thời đại số.

Buổi tọa đàm quy tụ nhiều gương mặt trong ngành như bộ đôi đạo diễn Natalie Musteata và Alexandre Singh - những người đứng sau phim ngắn đoạt giải Oscar Two People Exchanging Saliva - cùng đại diện công ty phát hành Salaud Morisset và Kickstarter. Điểm chung trong các chia sẻ là một thực tế khá khắc nghiệt: Streaming giúp phim dễ xuất hiện hơn, nhưng cũng khiến việc cạnh tranh sự chú ý của khán giả trở nên khó hơn bao giờ hết.

Liên hoan phim vẫn là “cánh cửa sống còn”

Dù các nền tảng trực tuyến phát triển mạnh, nhiều chuyên gia cho rằng chiến lược quan trọng nhất với phim ngắn vẫn bắt đầu từ liên hoan phim.

Theo đạo diễn Alexandre Singh, chính vòng đời festival mới là nơi phim ngắn gặp khán giả đầu tiên, tạo hiệu ứng truyền miệng và thu hút sự chú ý của các nhà phát hành quốc tế. “Đó là nơi bộ phim có đời sống thật sự”, Singh nói.

Tuy nhiên, việc chọn liên hoan phim nào để công chiếu cũng trở thành một bài toán chiến lược. Không phải mọi phim ngắn đều phù hợp với các festival lớn.

Bộ phim Two People Exchanging Saliva dài 36 phút từng gặp khó khăn khi gửi tới nhiều liên hoan phim vì thời lượng quá dài đối với một phim ngắn truyền thống. Cuối cùng, phim được đạo diễn Barry Jenkins lựa chọn trình chiếu tại Telluride Film Festival 2024.

Theo Grégoire Féron - chuyên gia phát hành phim ngắn của Salaud Morisset - thời lượng có thể ảnh hưởng lớn đến khả năng được chọn. “Các phim ngắn thường được chiếu theo cụm từ 4-6 phim. Một phim dài 30-40 phút đôi khi chiếm chỗ của hai phim khác”, ông cho biết.

Điều đó cho thấy trong thế giới phim ngắn hiện đại, chiến lược phát hành đôi khi quan trọng không kém bản thân chất lượng nghệ thuật.

Cuộc cạnh tranh mới của điện ảnh độc lập

Một trong những thay đổi lớn nhất của thời đại streaming là số lượng nội dung tăng quá nhanh. Công nghệ quay phim rẻ hơn, AI hỗ trợ hậu kỳ và các nền tảng phân phối trực tuyến giúp việc làm phim độc lập dễ tiếp cận hơn trước rất nhiều. Nhưng chính điều đó cũng khiến thị trường trở nên chật chội.

Nếu trước đây việc được chọn vào một festival lớn gần như đảm bảo cho bộ phim có cơ hội lan tỏa, thì hiện nay ngay cả những tác phẩm từng xuất hiện ở Cannes hay Sundance vẫn có thể nhanh chóng biến mất giữa “biển nội dung” trên Internet.

Theo Natalie Musteata, một trong những yếu tố rất quan trọng là gửi phim tới festival càng sớm càng tốt. “Nếu lập trình viên festival thích phim của bạn từ đầu, họ sẽ xây dựng cả cụm chương trình xung quanh bộ phim đó”, cô nói.

Điều này cho thấy phim ngắn hiện không còn chỉ là câu chuyện sáng tạo nghệ thuật, mà còn liên quan chặt chẽ đến chiến lược truyền thông, networking và khả năng xây dựng “độ hiện diện” cho tác phẩm.

Châu Âu và Mỹ đang nhìn phim ngắn rất khác nhau

Theo các chuyên gia tại Cannes, châu Âu hiện vẫn là môi trường hỗ trợ phim ngắn tốt hơn Mỹ.

Tại nhiều quốc gia châu Âu, phim ngắn được xem là bước phát triển quan trọng của các đạo diễn trẻ nên nhận được nhiều hỗ trợ từ quỹ điện ảnh, festival và các công ty phát hành chuyên biệt.

Các công ty như Salaud Morisset không chỉ hỗ trợ tài chính mà còn đóng vai trò “festival distributor” - đơn vị chuyên xây dựng chiến lược đưa phim tham dự liên hoan phim quốc tế.

Theo Emilie Boulay, mục tiêu lớn nhất của họ là giúp phim ngắn có được độ phủ lớn nhất có thể. Trong khi đó tại Mỹ, nơi hệ thống hỗ trợ phim ngắn hạn chế hơn, nhiều nhà làm phim phải tự xây dựng cộng đồng khán giả từ rất sớm, thậm chí ngay từ giai đoạn gọi vốn cộng đồng.

Taylor K. Shaw-Omachonu, đại diện Kickstarter, cho rằng nhiều đạo diễn trẻ đang quá phụ thuộc vào mạng xã hội.

“Follower trên mạng xã hội không quan trọng bằng việc bạn có một cộng đồng thật sự quan tâm và sẵn sàng ủng hộ mình”, cô chia sẻ. Cũng theo cô, email marketing và cộng đồng người xem trung thành đôi khi hiệu quả hơn rất nhiều so với các chỉ số viral ngắn hạn.

Phim ngắn có thực sự kiếm tiền?

Một chủ đề khác được thảo luận nhiều tại LHP Cannes là khả năng thương mại hóa phim ngắn trong thời đại streaming.

Dù các nền tảng trực tuyến mở ra cơ hội tiếp cận khán giả toàn cầu, việc bán phim ngắn cho các dịch vụ streaming lớn vẫn khá khó khăn, đặc biệt tại Mỹ. Theo Alexandre Singh, hiện việc một nền tảng streaming Mỹ mua phim ngắn vẫn hiếm hơn nhiều so với thị trường châu Âu. Điều này khiến nhiều đạo diễn xem phim ngắn như “portfolio điện ảnh” hơn là sản phẩm tạo lợi nhuận trực tiếp.

Một phim ngắn gây tiếng vang có thể mở đường cho: Hợp đồng phát triển phim dài, cơ hội gặp nhà đầu tư, cơ hội tham gia các hãng sản xuất lớn hoặc giúp đạo diễn tạo dựng tên tuổi trong ngành. Nói cách khác, giá trị lớn nhất của phim ngắn hiện nay nhiều khi không nằm ở doanh thu, mà ở khả năng mở ra tương lai nghề nghiệp.

Điện ảnh độc lập bước vào thời đại mới

Sự phát triển của streaming, AI và mạng xã hội đang khiến ranh giới giữa điện ảnh, nội dung số và truyền thông trực tuyến ngày càng mờ đi.

Phim ngắn hiện không còn chỉ xuất hiện ở rạp chiếu hay liên hoan phim. Chúng tồn tại trên YouTube, Vimeo, TikTok và hàng loạt nền tảng video khác. Điều đó mở ra cơ hội tiếp cận khán giả lớn hơn bao giờ hết, nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực cạnh tranh khốc liệt hơn cho các nhà làm phim trẻ.

Trong thế giới nơi hàng triệu video xuất hiện mỗi ngày, thử thách lớn nhất với điện ảnh độc lập có lẽ không chỉ là làm ra một bộ phim hay, mà là khiến bộ phim ấy đủ khác biệt để được nhìn thấy.

Nhật Hạ