Giá xăng dầu ở Việt Nam chịu tác động ra sao khi Mỹ tăng trừng phạt Iran?
Việc Mỹ áp đặt thêm các lệnh trừng phạt nhắm vào hoạt động bán dầu của Iran sẽ ảnh hưởng ra sao tới giá xăng dầu ở Việt Nam?
Thị trường năng lượng toàn cầu gắn kết rất chặt chẽ. Chỉ cần Mỹ trừng phạt thêm tàu chở dầu của Iran hoặc căng thẳng xuất hiện tại eo biển Hormuz, giá xăng dầu ở Việt Nam có thể biến động chỉ sau vài ngày. Làn sóng bất ổn mới của thị trường dầu mỏ quốc tế lại xuất hiện khi Việt Nam chuẩn bị triển khai xăng E10 trên toàn quốc từ ngày 1/6.
Hai sự kiện tưởng như không liên quan nhưng có thể cùng gây áp lực lên thị trường xăng dầu Việt Nam: tình hình căng thẳng trên thế giới và quá trình chuyển đổi năng lượng trong nước.
Mỹ áp đặt thêm lệnh trừng phạt với hoạt động bán dầu của Iran
Theo hãng tin Reuters, Mỹ hôm 28/5 đã áp đặt thêm các lệnh trừng phạt mới nhắm vào mạng lưới bán dầu liên quan quân đội Iran, dù hai bên được cho đang đạt được một số tiến triển sơ bộ về việc gia hạn ngừng bắn và duy trì lưu thông qua eo biển Hormuz.
Danh sách trừng phạt mới của Mỹ gồm 8 tàu vận chuyển dầu cùng hơn 15 thực thể bị cáo buộc hỗ trợ xuất khẩu dầu của Iran ra thị trường quốc tế. Trong số này có tàu chở dầu Flora mang cờ Quần đảo Marshall, tàu chở dầu thô Hauncayo mang cờ Comoros và tàu chở dầu Ill Gap mang cờ Panama.
“Chúng tôi sẽ không cho phép chính phủ Iran tăng doanh thu dầu mỏ nhằm mục đích tái thiết lực lượng vũ trang và năng lực quân sự”, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết trong một thông cáo.
Trong hơn 15 thực thể vừa bị Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt có Symphony Shipping and Maritime Management Inc tại Dubai, Worth Seen Energy Limited và Mehdiyev Trading Co tại Hồng Kông (Trung Quốc).
Bộ Tài chính Mỹ cho biết một số thực thể bị trừng phạt đã sử dụng hạ tầng bán dầu của lực lượng vũ trang Iran để mua các sản phẩm dầu mỏ từ bên ngoài nước này. Theo Bộ Tài chính Mỹ, Worth Seen Energy Limited đã mua các sản phẩm dầu tinh chế cho Công ty Dầu khí Quốc gia Iran thay mặt Sepehr Energy Jahan, đơn vị phụ trách bán dầu của Bộ Tổng tham mưu Lực lượng Vũ trang Iran, vốn trước đó đã bị Mỹ trừng phạt.
Ông Scott Bessent tuyên bố: “Việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt với Iran không nằm trong chương trình nghị sự cho đến khi Mỹ nhận thấy eo biển Hormuz được mở trở lại và phía Iran đồng ý bàn giao uranium làm giàu ở cấp độ cao”.
Điều khiến thị trường lo ngại không chỉ nằm ở số tàu bị trừng phạt mà nằm ở thông điệp mà Mỹ phát đi: nguồn cung dầu Iran vẫn có thể tiếp tục bị siết chặt trong thời gian tới, bất chấp các tín hiệu ngoại giao.
Iran hiện vẫn là một trong những quốc gia sở hữu trữ lượng dầu lớn nhất thế giới. Nhiều năm qua, dù chịu lệnh trừng phạt, Iran vẫn tìm cách xuất khẩu dầu thông qua mạng lưới trung gian, đội tàu “bóng tối” và các giao dịch vòng qua nhiều khu vực khác nhau. Khi Mỹ tăng cường truy quét các hoạt động này, giới giao dịch dầu mỏ hiểu rằng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung chưa biến mất.
Đặc biệt, mọi căng thẳng liên quan Iran đều lập tức khiến thị trường chú ý tới eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. Khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu phải đi qua eo biển này mỗi ngày. Chỉ cần xuất hiện nguy cơ gián đoạn vận tải, phí bảo hiểm tàu dầu, chi phí logistics và giá dầu tương lai đều có thể tăng mạnh.
Đó là lý do giá dầu thế giới thời gian qua liên tục biến động dữ dội. Có lúc giá dầu giảm khi thị trường kỳ vọng Mỹ và Iran sẽ đạt được thỏa thuận ngừng bắn trong 60 ngày. Song sau đó, giá dầu lại tăng trở lại do Mỹ đưa ra cảnh báo cứng rắn liên quan tới việc bảo đảm tự do hàng hải qua eo biển Hormuz.
Việt Nam chịu tác động ra sao khi chuẩn bị triển khai xăng E10 toàn quốc?
Với Việt Nam, tác động thường không phải là tình trạng thiếu xăng dầu ngay lập tức, mà chủ yếu thể hiện qua việc giá tăng theo thị trường thế giới. Việt Nam nhập khẩu một phần xăng dầu thành phẩm và nguyên liệu lọc hóa dầu, trong khi giá bán lẻ trong nước được điều hành dựa trên biến động thị trường quốc tế. Vì vậy, khi giá dầu thế giới tăng hoặc chi phí vận chuyển và bảo hiểm leo thang, giá xăng dầu trong nước thường chịu áp lực tăng theo.
Đáng chú ý là ngay trước thời điểm triển khai xăng E10 trên toàn quốc, giá xăng dầu Việt Nam lại đang giảm khá mạnh.
Từ 15 giờ ngày 28/5, liên Bộ Công Thương - Tài chính điều chỉnh giảm giá bán lẻ xăng dầu. Xăng RON95-III giảm gần 1.400 đồng/lít, xuống hơn 24.150 đồng/lít. Giá dầu diesel giảm 1.110 đồng/lít còn 27.650 đồng/lít, dầu mazut giảm 1.040 đồng/kg về mức 20.440 đồng/kg.
Động thái đó phản ánh việc thị trường thế giới tạm thời hạ nhiệt nhờ kỳ vọng căng thẳng Mỹ - Iran không leo thang mất kiểm soát.
Thế nhưng, đợt giảm giá này có thể chỉ mang tính ngắn hạn. Nếu các lệnh trừng phạt mới từ Mỹ tiếp tục bóp nghẹt dòng dầu Iran, hoặc eo biển Hormuz lại xuất hiện nguy cơ bị hạn chế lưu thông, giá dầu hoàn toàn có thể bật tăng trở lại trong thời gian tới. Điều này khiến việc Việt Nam triển khai xăng E10 trở nên đáng chú ý hơn.
Theo lộ trình của Bộ Công Thương, từ ngày 1/6/2026, xăng E10 RON 95-III sẽ được phân phối trên toàn quốc để thay thế xăng khoáng RON 95-III, còn xăng E5 RON 92 tiếp tục được bán tới cuối năm 2030.
Về bản chất, E10 là loại nhiên liệu gồm khoảng 90% xăng khoáng và 10% ethanol nhiên liệu sinh học. Tỷ lệ ethanol cao hơn E5 giúp giảm tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch, giảm phát thải và tăng tỉ lệ năng lượng tái tạo trong lĩnh vực giao thông.
Trong lúc giá dầu thế giới liên tục biến động vì căng thẳng địa chính trị, xăng E10 không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường mà còn giúp Việt Nam giảm bớt sự phụ thuộc vào xăng nhập khẩu.
Nhìn theo góc độ an ninh năng lượng, mỗi lít E10 bán ra đồng nghĩa nhu cầu xăng khoáng giảm đi khoảng 10% so với việc dùng hoàn toàn xăng truyền thống. Điều đó rất quan trọng khi thị trường dầu mỏ toàn cầu ngày càng khó đoán.
Trước đây, mỗi khi giá dầu tăng mạnh, Việt Nam chủ yếu phải dùng Quỹ bình ổn giá, giảm thuế phí hoặc điều chỉnh nguồn cung để hạn chế ảnh hưởng. Nếu nhiên liệu sinh học được sử dụng nhiều hơn, nền kinh tế sẽ có thêm một phần hỗ trợ để giảm bớt tác động từ thị trường năng lượng thế giới.
Tất nhiên, xăng E10 không thể giúp Việt Nam hoàn toàn tránh được mọi biến động của thị trường dầu mỏ. Bởi dù có pha ethanol, thành phần chính của E10 vẫn là xăng khoáng.
Nếu giá dầu thế giới tăng quá mạnh, giá E10 cũng khó tránh khỏi bị kéo lên theo. Thậm chí, nếu nhu cầu ethanol tăng nhanh trong khi nguồn cung chưa đáp ứng kịp, chi phí sản xuất E10 còn có thể chịu thêm áp lực mới.
Do đó, một số doanh nghiệp và hiệp hội trong ngành từng đề xuất giảm thuế ethanol nhập khẩu hoặc hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu sắn, mía nhằm bảo đảm nguồn cung nhiên liệu sinh học ổn định khi nhu cầu tăng cao. Việt Nam hiện có lợi thế về sản lượng sắn, nhưng chuỗi cung ứng ethanol vẫn chưa thật sự mạnh để đáp ứng mức tăng nhu cầu lớn trên phạm vi toàn quốc.
Ngoài câu chuyện giá cả, quá trình chuyển đổi sang E10 cũng đặt ra áp lực với doanh nghiệp phân phối xăng dầu. Các đầu mối phải điều chỉnh hệ thống kho chứa, pha trộn, logistics và vận hành cây xăng. Bộ Công Thương cho rằng nếu duy trì quá nhiều loại nhiên liệu song song trong thời gian dài, sẽ làm tăng chi phí lưu kho, phân phối và vận tải, từ đó làm giảm hiệu quả của quá trình chuyển đổi năng lượng xanh.
Song nhìn rộng hơn, Việt Nam thực chất đang đi theo xu hướng toàn cầu. Mỹ đã sử dụng E10 gần như trên toàn thị trường nhiều năm qua. Brazil thậm chí còn pha ethanol với tỷ lệ rất cao, ở mức khoảng 30% trong xăng thương mại và đang xem xét nâng lên 32%.
Thái Lan, Trung Quốc và nhiều nước châu Âu cũng chuyển mạnh sang nhiên liệu sinh học để giảm phụ thuộc dầu mỏ và hạn chế phát thải carbon.
