Ngày 1/6, nghĩ về sân chơi của tuổi thơ đô thị
Ngày 1/6 không chỉ gợi nhắc đến quà tặng và hoạt động vui chơi dành cho trẻ em, mà còn đặt ra câu chuyện dài hơn về tuổi thơ đô thị. Từ kiến nghị của thiếu nhi TP.HCM về sân chơi, kỹ năng số và môi trường mạng an toàn, nhu cầu được vui chơi, kết nối và bảo vệ của trẻ em hiện lên cụ thể hơn.
Mỗi dịp Quốc tế Thiếu nhi 1/6, trẻ em lại trở thành tâm điểm của các chương trình vui chơi, quà tặng và hoạt động hè. Những nỗ lực chăm lo này từ chính quyền, nhà trường và cộng đồng là vô cùng cần thiết, nhưng đời sống của trẻ em không dừng lại ở một ngày lễ.
Các em cần những không gian an toàn xuyên suốt để chơi, học, trải nghiệm văn hóa, đồng thời cần được trang bị kỹ năng bước vào môi trường số khi ranh giới giữa giải trí và rủi ro mạng ngày càng mong manh.
Thực tế này đã được chính các em phác họa rõ nét tại chương trình “Lãnh đạo Thành phố gặp gỡ, lắng nghe thiếu nhi năm 2026” với chủ đề “Thiếu nhi Thành phố Bác vững bước tiến vào kỷ nguyên mới”, diễn ra sáng 29/5 tại TP.HCM. Tại đây, 150 đại biểu thiếu nhi tiêu biểu đã thẳng thắn nêu kiến nghị với lãnh đạo thành phố.
Các kiến nghị không còn bó hẹp trong nhu cầu thêm sân chơi truyền thống. Thay vào đó, thiếu nhi TP.HCM đã đặt ra nhiều vấn đề mang tính thời sự như kỹ năng số, bạo lực mạng và sức khỏe tinh thần. Các em cũng quan tâm đến hướng nghiệp, bảo tồn di sản và khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa khu vực trung tâm với vùng xa.
Từ diễn đàn này, nhu cầu của trẻ em được phác họa cụ thể hơn. Điều đó buộc trách nhiệm chăm lo cho tuổi thơ đô thị phải đặt trong một tầm nhìn rộng lớn hơn. Tầm nhìn này cần kéo dài từ các thiết chế văn hóa, trường lớp cho đến một môi trường mạng thực sự an toàn.
Tuổi thơ đô thị không có một mẫu số chung
Sau khi mở rộng địa giới, TP.HCM có không gian phát triển rộng hơn nhiều, gồm nội đô đông đúc, khu công nghiệp, vùng ven đang đô thị hóa, khu vực nông thôn, không gian biển và Côn Đảo. Câu chuyện tuổi thơ đô thị không thể có một lời giải chung cho mọi trẻ em.
Trẻ em nội đô thiếu không gian xanh. Các em sống trong nhịp học tập dày, dễ bị bủa vây bởi màn hình công nghệ, trung tâm thương mại và không gian tiêu dùng. Nhóm này cần công viên gần nhà, thư viện dễ tiếp cận, lớp nghệ thuật vừa sức, sân thể thao an toàn và không gian công cộng cho phép trẻ vận động.
Trẻ em ngoại thành, nông thôn và khu vực đang đô thị hóa cần thiết chế văn hóa bền vững hơn. Nhiều nơi cần nhà thiếu nhi hoạt động hiệu quả, câu lạc bộ năng khiếu, sân chơi hè có người hướng dẫn, lớp bơi an toàn và điểm sinh hoạt cộng đồng gần nơi cư trú. Khi sân chơi không đủ, mùa hè dễ kéo theo nguy cơ tai nạn thương tích, nhất là đuối nước.
Với trẻ em Côn Đảo, khoảng cách địa lý vẫn ảnh hưởng đến cơ hội học tập và trải nghiệm. Tại buổi gặp gỡ, em Đỗ Ngọc Hà Phương, học sinh Trường THCS Lê Hồng Phong, nêu thực tế toàn địa bàn chỉ có một trường THCS. Việc di chuyển vào đất liền còn phụ thuộc thời tiết, lịch tàu, lịch bay và chi phí.
Kiến nghị xây dựng ứng dụng hoặc website “Digiwave, Làn sóng số” để kết nối học sinh vùng đảo, vùng xa với giáo viên và học sinh trung tâm TP.HCM cho thấy nhu cầu cụ thể. Khi Côn Đảo đã trở thành một phần của thành phố, khoảng cách biển đảo không nên trở thành khoảng cách trong tiếp cận giáo dục, văn hóa và kỹ năng số.
Hoạt động hè cần gắn với nhu cầu thực tế
TP.HCM đang triển khai chuỗi hoạt động “Vui hè trên Thành phố Bác” kéo dài từ cuối tháng 5 đến hết tháng 8. Chương trình bao gồm nhiều nội dung thiết thực như trải nghiệm lịch sử, kỹ năng số, STEM, giáo dục môi trường và chăm sóc sức khỏe tinh thần.
Ở lĩnh vực thể thao, thành phố tập trung vào chương trình bơi an toàn, phòng chống đuối nước, cùng các lớp thể thao hè miễn phí tại hệ thống câu lạc bộ cơ sở. Ở góc độ văn hóa, các buổi biểu diễn nghệ thuật sẽ được ưu tiên hướng về khu vực ngoại thành và các xã nông thôn mới. Đồng thời, hệ thống bảo tàng công lập cũng áp dụng chính sách miễn, giảm giá vé cho thiếu nhi trong suốt mùa hè.
Điểm nhấn của chuỗi hoạt động là Hội sách Thiếu nhi TP.HCM lần VI năm 2026, diễn ra từ ngày 26/6 đến 2/7. Không còn bó hẹp ở lõi trung tâm thành phố hay hệ thống đường sách quen thuộc, hội sách năm nay lan tỏa sang chung cư Sora Gardens (Bình Dương) và Công viên Thùy Vân (Vũng Tàu). Bước đi này thể hiện rõ tư duy liên kết vùng và vai trò điều tiết tài nguyên văn hóa của TP.HCM với tư cách đô thị hạt nhân.
Một hội sách mở rộng, một lớp học bơi hay một tấm vé bảo tàng miễn phí đều là những nỗ lực đáng ghi nhận để mang lại trải nghiệm mới cho trẻ em. Tuy nhiên, đời sống văn hóa và không gian phát triển của trẻ em không thể chỉ dựa vào vài tuần lễ cao điểm. Những hoạt động hè này cần trở thành tiền đề để thành phố xây dựng các thiết chế văn hóa bền vững, đồng bộ và mang tính dài hạn, nhằm bảo đảm quyền lợi học tập, vui chơi của trẻ em suốt 365 ngày trong năm.
Không gian mạng cũng là sân chơi của trẻ em
Trong kiến nghị gửi lãnh đạo TP.HCM, nhiều học sinh nói về mạng xã hội, bẫy mạng, kỹ năng số và cách tự bảo vệ mình.
Em Đỗ Ngọc Hà Phương đề xuất tăng cường giáo dục kỹ năng số cho thiếu nhi, giúp học sinh biết chọn lọc thông tin và lan tỏa giá trị tích cực. Em Nguyễn Khang, học sinh Trường Tiểu học Phú Lợi, đề xuất xây dựng bộ video “5 bước sử dụng mạng an toàn” dùng chung cho toàn thành phố.
Em Phan Minh Hằng, học sinh Trường THCS Trần Quang Khải, đề xuất ứng dụng “CYBER SHIELD” hỗ trợ học sinh khi gặp vấn đề trên mạng xã hội, có nút cứu hộ khẩn cấp kết nối Tổng đài Bảo vệ trẻ em 111, hộp thư ẩn danh tố giác hành vi lừa đảo và trò chơi nhận diện bẫy mạng.
Các kiến nghị trên nêu trực tiếp vấn đề trẻ em đang gặp trong môi trường số: thiếu kỹ năng chọn lọc thông tin, thiếu kênh hỗ trợ khi bị quấy rối hoặc bạo lực mạng, thiếu công cụ báo tin an toàn và thiếu đồng hành thường xuyên từ người lớn.
Trẻ em hôm nay sống trong hai không gian cùng lúc. Không gian thực là nơi các em đi học, vui chơi, gặp bạn bè, tham gia hoạt động văn hóa. Không gian số là nơi các em học tập, giải trí, giao tiếp và tự bộc lộ bản thân.
Lắng nghe trẻ em phải đi cùng hành động cụ thể
Tại buổi gặp gỡ thiếu nhi, Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường đánh giá cao sự nhạy bén của thiếu nhi thành phố trước các xu hướng công nghệ hiện đại như AI, chuyển đổi số và khoa học công nghệ. Ông cũng thẳng thắn thừa nhận lãnh đạo thành phố vẫn còn “nợ” thiếu nhi nhiều việc chưa hoàn thành.
Để giải quyết điều này, ông Nguyễn Mạnh Cường cho biết thành phố đang tập trung nguồn lực nhằm xóa bỏ tình trạng thiếu phòng học trong vòng 2 năm tới, đồng thời mở rộng hệ thống công viên, nâng cấp thiết chế văn hóa, thể thao và Nhà thiếu nhi để tạo thêm không gian sinh hoạt cho các em.
Đồng quan điểm, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP.HCM Võ Văn Minh đề nghị các sở, ngành phải cụ thể hóa mạnh mẽ hơn chính sách về trẻ em, bảo vệ quyền lợi chính đáng của các em và không để bất kỳ trẻ em nào bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển. Ông Võ Văn Minh cũng yêu cầu việc tiếp nhận và phản hồi ý kiến của thiếu nhi phải được thực hiện một cách nghiêm túc, thực chất và hiệu quả.
Những phát biểu đó đã thể hiện rõ tinh thần cầu thị của lãnh đạo thành phố. Sau ngày 1/6, công tác chăm lo cho trẻ em cần bước qua giai đoạn phong trào để đi thẳng vào hạ tầng sống của đô thị.
Một thành phố lớn không thể để tuổi thơ của các em phụ thuộc quá nhiều vào điều kiện kinh tế gia đình, nơi cư trú hay khả năng tiếp cận dịch vụ.
Trẻ em cần những điểm đến thường xuyên để chơi, đọc sách, học kỹ năng, kết nối bạn bè và phải được bảo vệ toàn diện cả ngoài đời thực lẫn trên môi trường mạng. Khi các không gian đó được xây dựng vững chắc, tuổi thơ đô thị mới không bị thu hẹp trong lớp học, màn hình điện tử và những hoạt động ngắn ngày.
