Cuộc đối thoại kỳ lạ giữa ký giả Hollywood và diễn viên AI

Nhân vật được phỏng vấn là Tilly Norwood, nữ diễn viên AI đầu tiên trên thế giới và tất nhiên là cả người tạo ra diễn viên này. Cuộc gặp gỡ kỳ lạ này đã mở ra vô số suy ngẫm sâu sắc về tương lai của nghệ thuật, bài toán kinh tế của các nhà sản xuất, và xa hơn nữa là nghịch lý của loài người trong hành trình không ngừng theo đuổi sự hoàn hảo vô thực.

Bài toán kinh tế của kinh đô điện ảnh và sức cám dỗ từ sự tối ưu

Mùa hè năm ngoái, sự ra đời của Tilly Norwood đã lập tức trở thành đề tài bàn tán sôi nổi trên các mặt báo. Truyền thông liên tục phân tích về nỗi sợ hãi trước một công cụ vô hồn đang đe dọa tước đoạt công việc của giới nghệ sĩ Hollywood. Thế nhưng, đằng sau cánh cửa đóng kín của các hãng phim, nơi giờ đây phần lớn đã thuộc quyền sở hữu của các tập đoàn công nghệ khổng lồ, những cuộc thảo luận lại rẽ sang một hướng hoàn toàn khác biệt. Trong một thời đại mà chi phí để sản xuất bất kỳ một tác phẩm nào cũng vọt lên mức đắt đỏ, việc tích hợp công cụ tự động hóa vào quy trình làm việc dường như là một lời giải đầy tính thực tế.

Khán giả ngày nay thường xuyên phàn nàn về việc phải tiêu thụ những sản phẩm điện ảnh an toàn, nhạt nhẽo và rập khuôn theo thuật toán vì các hãng phim quá e ngại rủi ro tài chính. Một câu hỏi lớn được đặt ra: Nếu chi phí sản xuất có thể giảm xuống mức tối đa nhờ công nghệ, liệu các xưởng phim có sẵn sàng thử nghiệm những ý tưởng táo bạo hơn? Sức cám dỗ của một diễn viên AI là điều khó chối từ. Đó là một nhân sự có thể làm việc bất cứ khi nào đạo diễn muốn, không bao giờ già đi, không bao giờ tăng cân hay phàn nàn về vóc dáng.

Họ có thể thực hiện các phân cảnh nhạy cảm mà không mảy may do dự, mang đến chính xác từng biểu cảm được yêu cầu và sẵn sàng quay lại mọi phân cảnh chỉ trong tích tắc. Đối với những nhà biên kịch và đạo diễn chỉ dám chia sẻ ẩn danh vì sợ bị tẩy chay trong ngành, trí tuệ nhân tạo mang đến một bài toán kinh tế quá đỗi ngọt ngào nhờ sự nhanh chóng và rẻ tiền. Nhiều người thậm chí còn âm thầm kỳ vọng đây sẽ là ngọn lửa châm ngòi cho một cuộc cách mạng phim độc lập thế hệ mới.

Nghịch lý của người kiến tạo và cạm bẫy của việc mưu cầu hạnh phúc

Dù Tilly Norwood là tâm điểm của sự chú ý, nhà báo Taffy Brodesser-Akner nhanh chóng nhận ra rằng phần thú vị nhất của câu chuyện lại nằm ở Eline van der Velden, người đã tạo ra nữ diễn viên ảo này. Eline lớn lên với niềm đam mê cháy bỏng dành cho nghệ thuật biểu diễn, nhưng đồng thời cô cũng tự trang bị cho mình một tấm bằng vật lý để làm lưới an toàn cho tương lai.

Bằng tư duy nhạy bén, cô đã kết hợp hai yếu tố tưởng chừng như trái ngược này, sử dụng các ứng dụng công khai để thổi một thứ giống như sự sống vào Tilly, ít nhất là theo giới hạn của ngôn ngữ loài người. Eline tự hào đặt tên cho sản phẩm của mình, gọi đó là nữ diễn viên AI đầu tiên, và đó cũng chính là lúc những rắc rối thực sự bủa vây.

Eline mang trong mình một nghịch lý vô cùng sâu sắc. Cô luôn cố gắng thể hiện động cơ vị tha khi muốn thông báo cho cộng đồng sáng tạo rằng công nghệ thay thế con người đã thực sự hiện diện. Cô thẳng thắn gọi công nghệ này là thứ nguy hiểm và đáng sợ. Song song với những lời cảnh báo đó, cô lại đang vận hành một doanh nghiệp vì lợi nhuận và hưởng lợi trực tiếp từ việc mọi người sử dụng chính công nghệ do cô cung cấp.

Càng cố gắng giải thích, Eline càng thu hút thêm nhiều bài báo và các cuộc tranh luận đa chiều. Tuy nhiên, chính sự mâu thuẫn này lại khiến Eline trở nên vô cùng hấp dẫn trong mắt người đối diện, bởi cô mang đầy đủ những góc khuất, những nghịch lý và những mảnh ghép cảm xúc cuộn trào của một con người bình thường.

Sự mâu thuẫn trong nội tâm của Eline cũng phản chiếu một hội chứng tâm lý rộng lớn hơn mà con người hiện đại đang mắc phải: khao khát tối ưu hóa và nghịch lý của việc mưu cầu hạnh phúc. Thông qua nghiên cứu của nhà tâm lý học Iris Mauss từ Đại học California tại Berkeley, chúng ta thấy rõ một thực tế rằng hành động mưu cầu hạnh phúc thường lại là nguyên nhân khiến con người cảm thấy bất hạnh. Con người thường đánh đồng hạnh phúc với những rung cảm tích cực tuyệt đối. Khi mọi chuyện không diễn ra như ý, chúng ta nảy sinh những cảm xúc phái sinh, tức là cảm xúc phán xét về chính những cảm xúc đang hiện hữu.

Hãy thử tưởng tượng bạn đang có một chuyến du lịch đắt đỏ đến Rio de Janeiro nhưng lại cảm thấy khó chịu vì nắng và cát. Thay vì chấp nhận đó là một phản ứng vật lý bình thường, bạn lại cảm thấy xấu hổ và thất vọng vì bản thân đã tiêu tốn hàng nghìn USD mà lại không thấy vui vẻ. Càng đề cao giá trị của hạnh phúc, con người càng dễ rơi vào vòng lặp của sự tiêu cực mỗi khi cảm thấy bản thân đang đi chệch khỏi quỹ đạo hoàn hảo.

Xã hội hiện đại luôn khao khát tối ưu hóa mọi thứ, từ cảm xúc cá nhân cho đến quy trình sản xuất điện ảnh. Điều này hoàn toàn trùng khớp với góc nhìn của học giả Alexis de Tocqueville từ đầu thế kỷ XIX, khi ông nhận xét rằng người Mỹ luôn miệt mài mưu cầu hạnh phúc đồng thời không bao giờ biết thỏa mãn với những gì mình đang có.

Khoảng lặng lạnh người khi đối thoại với diễn viên AI

Đối với Taffy Brodesser-Akner, quá trình đối thoại trực tiếp với Tilly chứa đựng vô vàn những sắc thái kỳ lạ. Các đoạn hội thoại có lúc buồn cười, có lúc sâu sắc, nhưng cũng rất máy móc, tẻ nhạt và thậm chí là đáng sợ. Sự hoàn hảo rập khuôn của thực thể ảo này khiến nữ nhà báo bỗng nhớ lại những con người bằng xương bằng thịt mà cô từng có cơ hội phỏng vấn trong suốt sự nghiệp của mình.

Cô nhớ những người đã phát ngôn ngông cuồng, những người bật cười không đúng lúc, những kẻ khéo léo né tránh câu hỏi hay những người sẵn sàng vỡ òa trong nước mắt. Dù cho sau này họ có kéo tên tuổi của cô xuống bùn lầy, đó vẫn là những con người mang trong mình vô vàn sự bất toàn, và chính điều đó tạo nên hơi thở chân thực của sự sống.

Một điều kỳ diệu thường xảy ra khi bạn thực hiện một cuộc phỏng vấn chuyên sâu. Taffy có một phương pháp làm việc rất đặc trưng. Thay vì sử dụng những câu hỏi dồn ép hay sắc sảo như các đồng nghiệp, cô chọn cách ngồi cùng nhân vật và giữ cho mình một sự tĩnh lặng tuyệt đối. Khi phải đối mặt với một khoảng lặng kéo dài, con người tự nhiên sẽ cảm thấy bối rối và tìm mọi cách để lấp đầy nó. Nếu được trao đủ không gian, thời gian và sự lắng nghe, họ sẽ bắt đầu thú nhận, tiết lộ những bí mật thầm kín, những triết lý sống, những trò đùa hay thậm chí là ký ức tuổi thơ. Họ sẽ sẵn sàng mở ra cả một thế giới nội tâm phong phú và kể cho bạn nghe về ý nghĩa của cuộc sống.

Thế nhưng, khi Taffy áp dụng chính phương pháp tĩnh lặng đó với nữ diễn viên AI tại London, kết quả thu được lại là một sự im lặng lạnh người. Nếu bạn giữ im lặng và chờ đợi, Tilly cũng chỉ đơn thuần là chờ đợi. Thực thể số ấy ngồi đó, bất động nếu không có bất kỳ câu lệnh nào được nhập vào. Nó không nói gì cả, bởi vì từ sâu thẳm bên trong các dòng mã lập trình, nó hoàn toàn không có cảm xúc, không có gì để nói, như với con người.

Bùi Tú