Nước sạch tuần hoàn giúp xã đảo Vĩnh Long hết ‘khát nước’

Nỗi lo nước sạch giữa vùng sông nước

Được bao quanh bởi hệ thống sông ngòi dày đặc, song nhiều khu vực cù lao của ĐBSCL lại đang rơi vào nghịch lý thiếu nước sạch. Vào mùa khô, nước mặn xâm nhập sâu trong thời gian kéo dài tới 6 tháng khiến các nguồn nước mặt và nước ngầm phục vụ sinh hoạt bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Tại hai xã cù lao Long Hòa và Hòa Minh, tỉnh Vĩnh Long, tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn đang diễn ra ngày càng gay gắt. Do đặc thù địa hình bốn bề sông nước ở vùng hạ lưu, khu vực này chịu tác động kép từ sự suy giảm dòng chảy thượng nguồn và triều cường đẩy mặn sâu vào nội đồng. Không ít hộ dân phải mua nước ngọt với chi phí cao hoặc vận chuyển nước từ những nơi xa để phục vụ nhu cầu sinh hoạt hằng ngày.

Xuất phát từ thực tế đó, trong hai năm liên tiếp 2025 – 2026, Đại học Trà Vinh phối hợp cùng Uniqlo Việt Nam, với sự kết nối điều phối của Công ty TNHH Mấp Mé, triển khai chuỗi hoạt động hỗ trợ nước sạch tại xã đảo tỉnh Vĩnh Long. Dự án được xây dựng theo hướng ứng dụng khoa học công nghệ phù hợp với điều kiện địa phương, đồng thời hướng đến tính bền vững lâu dài.

Từ những mái nhà ở Long Hòa

Năm 2025 đánh dấu bước khởi đầu của hành trình mang nước sạch đến các khu vực khó khăn tại cù lao Long Hòa. Đối tượng được ưu tiên là các hộ dân có hoàn cảnh kinh tế hạn chế, thường xuyên gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn nước an toàn.

Ông Nguyễn Thanh Cần – Phó chủ tịch UBND Xã Hòa Minh, nhấn mạnh: "Hòa Minh là xã đảo gặp rất nhiều thách thức về hạ tầng nước sạch do hạn mặn khốc liệt. Dự án lần này mang ý nghĩa an sinh xã hội vô cùng to lớn. Không chỉ giải quyết nguồn nước an toàn cho trường học và các hộ gia đình yếu thế, dự án còn mở ra một mô hình mẫu mực về cách thức cộng đồng chủ động thích ứng thích nghi với thiên tai”.

Chương trình đã trao tặng 10 hệ thống thu trữ và xử lý nước mưa thành nước sinh hoạt cho các hộ dân khó khăn. Giải pháp tận dụng nguồn nước mưa tự nhiên được đánh giá phù hợp với điều kiện địa phương khi vừa giảm chi phí đầu tư, vừa tạo nguồn nước dự phòng trong những tháng hạn mặn kéo dài.

Là một trong những người hưởng lợi từ dự án, anh Lê Văn Hùng, ấp Thái Bình, xã Quới Thiện, tỉnh Vĩnh Long cho rằng đây là dự án thiết thực phục vụ dân sinh. Theo anh, việc có nguồn nước sạch ổn định giúp giảm đáng kể gánh nặng chi phí sinh hoạt, đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống cho các hộ dân trong mùa hạn mặn.

Những kết quả tích cực từ mô hình hộ gia đình đã tạo tiền đề để dự án bước sang giai đoạn phát triển mới với quy mô lớn hơn, hướng đến cộng đồng học đường.

Mô hình trường học xanh từ tư duy nước tuần hoàn

Năm 2026, dự án được mở rộng tại Trường Tiểu học Hòa Minh, xã Hòa Minh, tỉnh Vĩnh Long. Đây là bước chuyển quan trọng khi nước sạch không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn trở thành nền tảng cho giáo dục môi trường và phát triển bền vững.

Mô hình được thiết kế theo tư duy quản lý nước tuần hoàn tổng hợp. Thay vì khai thác và sử dụng nước theo cách truyền thống, toàn bộ quá trình từ thu gom, xử lý, sử dụng đến tái sử dụng được xây dựng thành một vòng khép kín.

Ở hợp phần đầu tiên, nguồn nước mưa và nước máy địa phương được thu gom, xử lý bằng hệ thống lọc hiện đại, đáp ứng tiêu chuẩn nước uống an toàn trực tiếp tại vòi. Nhờ đó, học sinh và giáo viên có thể tiếp cận nguồn nước sạch ngay trong khuôn viên trường, góp phần giảm nguy cơ bệnh truyền nhiễm và nâng cao sức khỏe học đường.

Điểm nổi bật của mô hình là hệ thống Đất ngập nước nhân tạo. Toàn bộ nước thải phát sinh từ các hoạt động trong trường được dẫn vào khu xử lý sinh học tự nhiên. Tại đây, sự kết hợp giữa giá thể, vi sinh vật và các loài thực vật thủy sinh giúp loại bỏ chất hữu cơ, chất rắn lơ lửng và các thành phần ô nhiễm khác một cách hiệu quả.

Sau quá trình xử lý, nguồn nước đạt chất lượng phù hợp cho mục đích nông nghiệp và được tái sử dụng phục vụ chăm sóc cây xanh trong khuôn viên trường. Hệ thống không chỉ góp phần tiết kiệm tài nguyên nước mà còn tạo cảnh quan sinh thái thân thiện với môi trường.

Theo thầy Nguyễn Thanh Hải, hiệu trưởng Trường Tiểu học Hòa Minh, Eco Wetlands được xây dựng với định hướng gắn kết chặt chẽ với các Mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc. Mô hình vừa giải quyết nhu cầu nước sạch, vừa giúp học sinh hình thành ý thức bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên thiên nhiên hiệu quả.

Phòng thí nghiệm sống cho thế hệ tương lai

Không dừng lại ở giá trị kỹ thuật, mô hình tại Trường Tiểu học Hòa Minh còn mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Toàn bộ hệ thống nước sạch tuần hoàn trở thành một “phòng thí nghiệm sống”, nơi học sinh có thể trực tiếp quan sát các quy trình xử lý nước, tái sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường.

TS. Trần Thị Ngọc Bích, Phó hiệu trưởng Trường Kỹ thuật và công nghệ - Đại học Trà Vinh cho biết mô hình quản lý nước tuần hoàn không chỉ cung cấp giải pháp kỹ thuật cho khu vực nông thôn chịu tác động của biến đổi khí hậu mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng. Đây là hướng đi phù hợp với mục tiêu phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn và thích ứng khí hậu mà nhiều địa phương trong ĐBSCL đang theo đuổi.

Thành công của dự án cũng cho thấy hiệu quả của mô hình hợp tác đa bên. Trong đó, Uniqlo Việt Nam đóng góp nguồn lực tài chính; Công ty TNHH Mấp Mé đảm nhận vai trò kết nối, điều phối; Đại học Trà Vinh chịu trách nhiệm khảo sát, thiết kế kỹ thuật, giám sát chất lượng và hướng dẫn vận hành; chính quyền địa phương cùng nhà trường tiếp nhận, quản lý và duy trì hoạt động lâu dài.

Từ 10 hệ thống lọc nước mưa tại cù lao Long Hòa năm 2025 đến mô hình quản lý nước tuần hoàn tại Trường Tiểu học Hòa Minh năm 2026 là một hành trình giàu ý nghĩa của khoa học công nghệ phục vụ cộng đồng. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, đây không chỉ là giải pháp bảo đảm nước sạch mà còn là sự đầu tư cho sức khỏe, giáo dục và năng lực thích ứng lâu dài của người dân. Mô hình đang mở ra triển vọng nhân rộng tại nhiều khu vực chịu ảnh hưởng hạn mặn trên cả nước, góp phần xây dựng những cộng đồng nông thôn phát triển bền vững trước các thách thức của tương lai.

Văn Kim Khanh