Báo động đỏ: 50% người cao tuổi đối mặt nguy cơ suy dinh dưỡng

Chia sẻ tại Hội thảo “Sức khỏe cộng đồng lần thứ I năm 2026” do Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp TP.HCM tổ chức sáng 4/6, ThS.BS Đoàn Duy Tân, Khoa Dinh dưỡng - Tiết chế của bệnh viện, nhấn mạnh già hóa dân số đang diễn ra với tốc độ chưa từng có tại Việt Nam, kéo theo hàng loạt thách thức trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

Trong đó, suy dinh dưỡng và mất cơ đang trở thành “kẻ thù thầm lặng”, làm gia tăng nguy cơ bệnh tật, tàn tật và tử vong. Nếu không được phát hiện và can thiệp sớm, tình trạng dinh dưỡng kém có thể khiến tuổi già trở thành gánh nặng thay vì là giai đoạn sống khỏe mạnh, an vui.

Vì sao người cao tuổi dễ rơi vào vòng xoáy suy dinh dưỡng?

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh. Theo dự báo, đến năm 2050, nhóm người từ 60 tuổi trở lên sẽ chiếm khoảng 28% dân số. Cùng với tuổi tác, cơ thể trải qua nhiều thay đổi sinh lý, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính và suy giảm chức năng.

Các thống kê cho thấy khoảng 80% người cao tuổi mắc ít nhất một bệnh mạn tính, trong khi gần 70% phải sống chung với từ hai bệnh trở lên. Đáng lo ngại hơn, cứ hai người cao tuổi thì có một người đang bị suy dinh dưỡng hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng cao.

Không ít gia đình vẫn cho rằng việc người già ăn ít, sụt cân hay mệt mỏi là hệ quả tất yếu của tuổi tác. Tuy nhiên, các chuyên gia dinh dưỡng nhận định đây có thể là dấu hiệu cảnh báo sức khỏe đang suy giảm nghiêm trọng.

Suy dinh dưỡng không chỉ làm giảm chất lượng cuộc sống mà còn khiến người cao tuổi dễ nhiễm trùng, chậm hồi phục sau bệnh tật, tăng nguy cơ nhập viện và kéo dài thời gian điều trị. Đặc biệt, những trường hợp suy dinh dưỡng protein - năng lượng có nguy cơ tử vong cao hơn nhiều lần so với những người cùng độ tuổi có tình trạng dinh dưỡng bình thường.

Theo các chuyên gia, tình trạng dinh dưỡng ở người cao tuổi chịu tác động của nhiều yếu tố sinh lý, bệnh lý và tâm lý - xã hội.

Khi bước vào tuổi già, cảm giác ngon miệng giảm dần, khả năng cảm nhận mùi vị thức ăn cũng suy giảm. Các vấn đề về răng miệng như mất răng, viêm lợi hoặc đau khi nhai khiến việc ăn uống trở nên khó khăn hơn. Nhiều người còn gặp tình trạng khó nuốt do di chứng đột quỵ, sa sút trí tuệ hoặc các bệnh lý thần kinh.

Bên cạnh đó, các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tim mạch, tăng huyết áp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hay ung thư cũng làm thay đổi nhu cầu dinh dưỡng và khả năng hấp thu của cơ thể. Việc sử dụng nhiều loại thuốc trong thời gian dài có thể ảnh hưởng đến vị giác, tiêu hóa và quá trình chuyển hóa dưỡng chất.

Yếu tố tâm lý cũng đóng vai trò không nhỏ. Nhiều người cao tuổi sống cô đơn, mất người thân hoặc thiếu sự quan tâm từ gia đình dẫn đến ăn uống thất thường, bỏ bữa hoặc lựa chọn những thực phẩm nghèo dinh dưỡng.

ThS.BS Đoàn Duy Tân cho biết, một trong những hệ lụy nghiêm trọng nhất của tình trạng dinh dưỡng không đầy đủ ở người cao tuổi là Sarcopenia, hay còn gọi là hội chứng suy giảm khối lượng và sức mạnh cơ bắp theo tuổi tác.

Khác với suy dinh dưỡng thông thường, Sarcopenia làm giảm khả năng vận động, tăng nguy cơ té ngã, gãy xương, mất khả năng tự chăm sóc bản thân và phụ thuộc vào người khác trong sinh hoạt hằng ngày.

Điều đáng lo ngại là hội chứng này không chỉ xuất hiện ở những người gầy yếu. Nhiều trường hợp vẫn có cân nặng cao hoặc béo phì nhưng khối cơ lại suy giảm nghiêm trọng. Đây là tình trạng “béo phì kèm mất cơ”, được xem là một trong những dạng rối loạn chuyển hóa nguy hiểm nhất ở người cao tuổi.

Khi mỡ nội tạng tăng lên trong khi cơ bắp suy giảm, cơ thể sẽ đối mặt với tình trạng viêm mạn tính kéo dài, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường và suy giảm chức năng vận động.

Dinh dưỡng và vận động là “chìa khóa vàng” bảo vệ tuổi già

Theo ThS.BS Đoàn Duy Tân, suy dinh dưỡng ở người cao tuổi hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu được phát hiện sớm và xây dựng chế độ chăm sóc phù hợp.

Ông cho biết quá trình lão hóa khiến cơ thể giảm khả năng tổng hợp protein, trong khi nhu cầu duy trì khối cơ lại gia tăng. Vì vậy, người cao tuổi cần được bảo đảm chế độ ăn cân đối, ưu tiên các nguồn protein chất lượng cao từ thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu nành và các loại hạt.

“Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh chóng, dinh dưỡng không còn đơn thuần là nhu cầu ăn uống mà đã trở thành một biện pháp điều trị và dự phòng bệnh tật hiệu quả. Việc duy trì chế độ ăn giàu protein, đầy đủ chất xơ, vitamin và khoáng chất, kết hợp vận động thường xuyên sẽ giúp giảm nguy cơ suy dinh dưỡng, hạn chế mất cơ và kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh”, bác sĩ Tân nhấn mạnh.

Chuyên gia cũng lưu ý rằng nhu cầu năng lượng của người cao tuổi cần được cá thể hóa dựa trên cân nặng, mức độ hoạt động thể lực và tình trạng bệnh lý. Việc bổ sung đủ chất xơ mỗi ngày có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện chức năng tiêu hóa, giảm táo bón và hỗ trợ kiểm soát các bệnh mạn tính.

Song song với dinh dưỡng, hoạt động thể lực được xem là yếu tố không thể thay thế. Những bài tập aerobic nhẹ nhàng kết hợp với các bài tập tăng cường sức mạnh cơ bắp giúp duy trì khả năng vận động, cải thiện thăng bằng và giảm nguy cơ té ngã.

Các chuyên gia nhận định tuổi già không đồng nghĩa với bệnh tật. Điều quan trọng là người cao tuổi cần được sàng lọc nguy cơ suy dinh dưỡng định kỳ, theo dõi cân nặng, khối cơ và xây dựng chế độ ăn phù hợp với từng giai đoạn sức khỏe.

Trong bối cảnh dân số Việt Nam đang già hóa nhanh chóng, việc nâng cao nhận thức về dinh dưỡng cho người cao tuổi không chỉ giúp giảm gánh nặng bệnh tật mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho hàng triệu gia đình. Một chế độ ăn khoa học kết hợp với vận động hợp lý chính là nền tảng để người cao tuổi duy trì sự độc lập, khỏe mạnh và tận hưởng tuổi già một cách trọn vẹn nhất.

Hồ Quang