Thúc đẩy chuyển đổi số thực chất, không cải cách hành chính hình thức

Tại Phiên họp lần thứ ba năm 2026 của Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển KHCN, ĐMST, chuyển đổi số và Đề án 06, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã đưa ra thông điệp mạnh mẽ: Tuyệt đối không để xảy ra tình trạng "làm cho có", làm đối phó trong phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Đây là chỉ đạo then chốt, xác định lại phương châm hành động cho các bộ, ngành, địa phương trong giai đoạn "tăng tốc" về đích.

Việc đẩy mạnh chuyển đổi số thực chất không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật mà còn là cam kết về chất lượng dịch vụ công đối với người dân và doanh nghiệp.

Chuyển đổi số thực chất: Tư duy mới trong lộ trình cải cách

Đánh giá về lộ trình, giải pháp triển khai mô hình Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính (TTHC) cấp bộ, cấp tỉnh thời gian qua, cũng như kế hoạch triển khai trong thời gian tới, trao đổi với Một Thế Giới Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ KH&CN) Lê Anh Tuấn cho biết, trong thời gian qua, các bộ, ngành và địa phương đã nỗ lực triển khai mô hình Hệ thống thông tin giải quyết TTHC tập trung cấp bộ. Nhiều hệ thống đã được xây dựng, kết nối với Cổng Dịch vụ công quốc gia và bước đầu phát sinh hồ sơ thực tế. Các bộ như Bộ Công Thương, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã báo cáo hệ thống cơ bản sẵn sàng; nhiều địa phương tích cực phối hợp kiểm thử, vận hành thử nghiệm.

Tuy nhiên, thay vì áp đặt tiến độ một cách máy móc, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đã thẳng thắn nhận định: Thời điểm hiện tại chưa đủ cơ sở để chuyển đổi đồng loạt toàn bộ TTHC cấp tỉnh, cấp xã sang các hệ thống tập trung cấp bộ từ ngày 01/7/2026. Đây là bước lùi chiến lược để tiến xa hơn, tránh tình trạng "hình thức" gây gián đoạn quyền lợi người dân.

Báo cáo thực tế cho thấy, cán bộ tại địa phương đang phải gánh chịu áp lực lớn khi phải thao tác song song trên nhiều hệ thống. Dữ liệu hồ sơ còn phân tán, việc đồng bộ trạng thái, kết quả giải quyết, thanh toán, ký số và kho dữ liệu điện tử chưa ổn định. Chính vì vậy, Bộ KH&CN đề xuất triển khai theo hướng chuyển tiếp có kiểm soát. Mốc ngày 30/6/2026 được xác định là thời điểm hoàn thành rà soát, kiểm thử, phân loại mức độ sẵn sàng của từng nhóm thủ tục.

Từ ngày 01/7/2026, chỉ những hệ thống đã đáp ứng đầy đủ điều kiện tối thiểu, có kết nối ổn định mới được vận hành chính thức. Đối với các thủ tục đặc thù, thủ tục có khối lượng hồ sơ lớn hoặc cần tích hợp sâu với cơ sở dữ liệu chuyên ngành, cần duy trì phương án chuyển tiếp đến hết ngày 31/12/2026. Mục tiêu cao nhất là không gây gián đoạn việc cung cấp dịch vụ công trực tuyến.

Đánh giá từ Nghị quyết 57: Vượt qua những "điểm nghẽn" hệ thống

Việc triển khai các nhiệm vụ theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW đã có những bước tiến rõ nét, chuyển dịch từ giai đoạn khởi động chính sách sang tổ chức thực hiện thực chất. Hệ thống chỉ đạo đã được thiết lập thống nhất, các nhiệm vụ được cụ thể hóa. Dù vậy, tiến độ giữa các khu vực vẫn chưa đồng đều. Các điểm nghẽn chính được Bộ KH&CN chỉ ra bao gồm:

Thể chế, tiêu chí và hướng dẫn thực hiện chưa đồng bộ: Sự chồng chéo trong các quy định khiến việc áp dụng thực tế gặp lúng túng.

Cơ chế bố trí, sử dụng và giải ngân nguồn lực còn vướng mắc: Đây là bài toán nan giải ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ đầu tư cơ sở hạ tầng số.

Dữ liệu còn phân tán, khả năng liên thông, chia sẻ hạn chế: Dữ liệu chưa thực sự trở thành "tài nguyên" khi còn bị ngăn cách giữa các hệ thống.

Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao: Đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ số, AI, bán dẫn và quản trị dữ liệu.

Vai trò tham gia của doanh nghiệp trong nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa kết quả KH&CN chưa mạnh.

Bộ KH&CN khẳng định, cần phải nhận diện đúng "bệnh" mới có thể "kê đơn" chính xác. Các điểm nghẽn nêu trên không chỉ là rào cản kỹ thuật mà còn là thách thức trong công tác quản trị và thay đổi tư duy làm việc của đội ngũ cán bộ công chức. Sự thiếu đồng bộ trong tiêu chí hướng dẫn khiến nhiều địa phương e ngại trong việc thực hiện các sáng kiến mới, dẫn đến tâm lý chờ đợi.

Việc tháo gỡ nút thắt về thể chế không chỉ dừng lại ở văn bản, mà cần đi kèm với sự đổi mới về tư duy tài chính, cho phép linh hoạt trong việc huy động các nguồn lực ngoài ngân sách cho chuyển đổi số.

Giải pháp đồng bộ và định hướng tương lai

Theo Phó Cục trưởng Lê Anh Tuấn, để tháo gỡ khó khăn, Bộ KH&CN tập trung vào các giải pháp trọng tâm cho giai đoạn tới. Thứ nhất, ưu tiên hoàn thiện hành lang pháp lý, phối hợp với Bộ Tài chính tháo gỡ vướng mắc về cơ chế tài chính, bảo đảm nguồn lực triển khai. Thứ hai, ban hành các tiêu chuẩn, quy trình rõ ràng đối với nhiệm vụ KH&CN và chuyển đổi số, tạo khung tham chiếu thống nhất cho các địa phương. Thứ ba, đẩy mạnh phát triển hạ tầng dữ liệu dùng chung và ưu tiên các công nghệ chiến lược có tính ứng dụng cao, mang lại giá trị thực tiễn ngay lập tức.

Đặc biệt, Bộ nhấn mạnh quan điểm lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo. Trách nhiệm người đứng đầu sẽ được gắn chặt với kết quả thực hiện theo nguyên tắc "4 rõ": rõ việc, rõ người, rõ tiến độ, rõ kết quả. Đây là cách làm thực chất, hướng tới sự hài lòng của người dùng cuối thay vì chạy theo các chỉ số báo cáo hình thức.

Chuyển đổi số không chỉ là việc áp dụng các nền tảng công nghệ mới, mà là quá trình tái cấu trúc quy trình vận hành của bộ máy nhà nước. Việc áp dụng công nghệ vào các thủ tục hành chính phải giúp quy trình trở nên tinh gọn, chứ không phải phức tạp hóa bằng các phần mềm thiếu tính liên thông. Bộ KH&CN đang thúc đẩy sự kết nối sâu hơn giữa các cơ sở dữ liệu chuyên ngành với các nền tảng điều phối quốc gia, đảm bảo rằng mỗi hồ sơ của người dân đều được luân chuyển thông suốt, chính xác và bảo mật.

Trong dài hạn, Bộ KH&CN sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Công an, Văn phòng Chính phủ, Bộ Tư pháp cập nhật các văn bản hướng dẫn nhằm làm rõ lộ trình chuyển tiếp. Vai trò của Cổng Dịch vụ công quốc gia, Hệ thống điều phối và Hệ thống thông tin giải quyết TTHC cấp tỉnh sẽ được phân định rạch ròi. Việc triển khai chuyển đổi số thực chất không chỉ dừng lại ở các hệ thống công nghệ, mà là sự thay đổi tư duy trong quản lý nhà nước. Đó là hành trình kiên trì, lấy sự ổn định và hiệu quả làm cốt lõi, bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Đây là minh chứng cho một nền hành chính phục vụ, nơi công nghệ trở thành đòn bẩy vững chắc để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và sự thịnh vượng của người dân.

Nam Phong