Vùng liên kết - đầu kéo chuỗi giá trị lúa xanh ở ĐBSCL
Lễ khởi động vùng liên kết một triệu ha lúa chất lượng cao tại Đồng Tháp mở đầu chuỗi sản xuất phát thải thấp
Sáng 05/6, tại HTX Toàn Thịnh, xã Phương Thịnh, tỉnh Đồng Tháp, một trong những vùng trọng điểm sản xuất lúa của Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã diễn ra Lễ khởi động “Vùng liên kết một triệu hecta canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp”.
Sự kiện do Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) phối hợp Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, Công ty MTK Hữu Thành, Công ty TNHH MTV Tư Sang cùng chính quyền địa phương và HTX Toàn Thịnh tổ chức, với sự tham dự của nhiều nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân.
Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm hình thành mô hình sản xuất lúa gạo mới, không chỉ thay đổi kỹ thuật canh tác mà còn tái cấu trúc chuỗi giá trị theo hướng liên kết chặt chẽ từ đồng ruộng đến thị trường.
Hình thành “vùng liên kết” – thay đổi cách tổ chức sản xuất
Theo các đơn vị tổ chức, “vùng liên kết” không đơn thuần là mô hình kỹ thuật mà là một cơ chế sản xuất mới trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
Tại đây, nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp vật tư nông nghiệp, đơn vị thu mua, cơ quan quản lý và tổ chức khoa học cùng tham gia một quy trình thống nhất.
Ông Nguyễn Đức Thịnh – Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cho biết: “Điểm quan trọng nhất của vùng liên kết là sự đồng bộ. Không chỉ làm tốt từng khâu riêng lẻ mà phải kết nối thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh, từ giống, phân bón, kỹ thuật đến tiêu thụ.”
Theo ông, đây là nền tảng để Đồng Tháp và ĐBSCL thực hiện mục tiêu giảm phát thải trong nông nghiệp, đồng thời nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Công nghệ sạ hàng – vùi phân: trụ cột kỹ thuật của mô hình
Trong vùng liên kết, toàn bộ diện tích sản xuất được áp dụng cơ giới hóa sạ hàng hiệu ứng hàng biên kết hợp vùi phân.
Công nghệ này cho phép gieo hạt theo hàng rộng – hàng hẹp, kết hợp vùi phân bón ở độ sâu phù hợp ngay trong quá trình xuống giống.
TS. Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia cao cấp của Viện nghiên cứu Lúa Gạo Quốc Tế (IRRI) nhận định: “Sạ hàng kết hợp vùi phân không chỉ là cải tiến kỹ thuật, mà là thay đổi căn bản cách sử dụng đầu vào trong canh tác lúa. Khi quản lý được giống, phân bón và nước theo hướng chính xác, chúng ta sẽ giảm chi phí, giảm phát thải và tăng hiệu quả kinh tế.”
Theo IRRI, mô hình này giúp giảm lượng giống, hạn chế sâu bệnh nhờ ruộng thông thoáng, tăng khả năng quang hợp và giảm nguy cơ đổ ngã. Đồng thời, phân bón được cung cấp trực tiếp vào tầng đất phù hợp giúp cây hấp thu hiệu quả hơn, giảm thất thoát ra môi trường.
Doanh nghiệp đồng hành: “liên kết phải tạo hiệu quả thật”
Một trong những doanh nghiệp tham gia vùng liên kết là Công ty MTK Hữu Thành. Ông Phạm Quốc Trung – Giám đốc công ty – cho biết doanh nghiệp không chỉ cung cấp phân bón mà còn tham gia trực tiếp vào quá trình canh tác cùng nông dân. “Phân bón chỉ thật sự hiệu quả khi dùng đúng kỹ thuật. Chúng tôi không đứng ngoài bán sản phẩm mà đồng hành với HTX từ đầu vụ đến cuối vụ,” ông Trung nói.
Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Chí Toàn – Giám đốc HTX Toàn Thịnh – cho rằng mô hình vùng liên kết đã thay đổi cách làm lúa truyền thống của nông dân.
“Trước đây bà con làm riêng lẻ, mạnh ai nấy làm. Nay tham gia vùng liên kết, chúng tôi có kỹ thuật từ IRRI, có doanh nghiệp cung ứng vật tư và có đầu ra ổn định,” ông Toàn chia sẻ.
Theo ông, yếu tố quan trọng nhất là sự an tâm của nông dân trong sản xuất.
“Khi có liên kết, nông dân không còn đơn độc. Quan trọng là thấy được lợi nhuận tăng lên thì họ sẽ gắn bó lâu dài,” ông nói thêm.
Ông Nguyễn Hồng Thiện, Giám đốc Công ty TNHH MTV Tư Sang cho biết: Việc sử dụng máy gieo sạ khí động kết hợp vùi phân mang lại nhiều lợi ích tổng hợp. Thứ nhất, máy có thể điều chỉnh lượng giống theo yêu cầu sản xuất, giúp giảm đáng kể chi phí đầu vào. Thứ hai, thiết kế hàng rộng – hàng hẹp giúp cây lúa nhận ánh sáng tốt hơn, phát triển đồng đều, giảm sâu bệnh và hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Thứ ba, phân bón được vùi trực tiếp vào đất ngay khi gieo sạ, giúp hạn chế thất thoát, tăng hiệu quả hấp thu dinh dưỡng, đặc biệt trong giai đoạn đẻ nhánh.
Ngoài ra, cơ giới hóa còn giúp tăng năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất và hạn chế thất thoát sau thu hoạch do cây lúa cứng hơn, ít đổ ngã.
Hướng tới chuỗi giá trị lúa gạo xanh
Ông lê Thanh Tùng, Phó chủ tịch Kiêm Tổng thư ký Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam cho biết: “ Vùng liên kết tại xã Phương Thịnh không chỉ là mô hình sản xuất thử nghiệm mà còn là nền tảng để mở rộng ra toàn vùng ĐBSCL. Mục tiêu dài hạn là xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo minh bạch, bền vững, đáp ứng yêu cầu thị trường xuất khẩu về giảm phát thải và truy xuất nguồn gốc. Sau giai đoạn khởi động, các bên sẽ tiếp tục hoàn thiện quy trình kỹ thuật, mở rộng diện tích và nhân rộng mô hình sang các địa phương khác.
Vùng liên kết lúa chất lượng cao phát thải thấp tại Đồng Tháp đang cho thấy một hướng đi mới: không chỉ đổi mới kỹ thuật canh tác mà còn thay đổi cách tổ chức sản xuất lúa gạo theo chuỗi giá trị.
Từ cánh đồng HTX Toàn Thịnh, mô hình này được kỳ vọng trở thành “đầu kéo” quan trọng, thúc đẩy tiến trình chuyển đổi nông nghiệp xanh ở Đồng bằng sông Cửu Long trong những năm tới.