50% nam giới ung thư sinh dục bị khủng hoảng: Cơ hội nào để làm cha?

Ung thư dương vật và ung thư tinh hoàn đang ngày càng trẻ hóa, cướp đi không chỉ sức khỏe mà còn cả cơ hội làm cha của biết bao nam giới. Tuy nhiên, thay vì cam chịu mất mát sau các phác đồ phẫu thuật, hóa trị, xạ trị tàn khốc, người bệnh hoàn toàn có thể "đóng băng" thời gian và bảo tồn khả năng sinh sản của mình nếu hành động đúng lúc. Vấn đề nóng bỏng này đã trở thành tâm điểm tại Hội thảo Tập huấn chuẩn châu Âu về Nam khoa (ANDROLOGY 2026) do Bệnh viện Bình Dân ( TP.HCM) tổ chức sáng nay (5/6).

Phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trò chuyện chuyên sâu với TS.BS Mai Bá Tiến Dũng – Trưởng khoa Nam học, Bệnh viện Bình Dân (TP.HCM) để mang đến một lối thoát đầy hy vọng cho những bệnh nhân không may mắc phải căn bệnh này.

Gần 50% nam giới ung thư sinh dục bị khủng hoảng tâm lý

- Thưa bác sĩ, tại các hội thảo y khoa gần đây, bảo tồn khả năng sinh sản cho nam giới mắc ung thư đang là một trong những chủ đề nhận được sự quan tâm đặc biệt từ giới chuyên môn. Bác sĩ có thể đánh giá cụ thể về mức độ cấp thiết cũng như thực trạng gánh nặng của vấn đề này trong thực tế điều trị lâm sàng hiện nay?

- TS.BS Mai Bá Tiến Dũng: Thực tế điều trị lâm sàng hiện nay đang đặt ra những bài toán vô cùng hóc búa cho các nhà phẫu thuật và hỗ trợ sinh sản khi tỷ lệ mắc ung thư dương vật ở khu vực châu Á đang chiếm mức khá cao so với các quốc gia khác trên thế giới, đồng thời căn bệnh này đã lọt vào danh sách một trong mười nhóm bệnh ung thư phổ biến nhất ở nam giới. Đối với các bệnh lý ung thư cơ quan sinh dục nam, quan điểm điều trị truyền thống từ trước đến nay của nền y học thường thiên về các phương pháp phẫu thuật triệt căn nhằm loại bỏ hoàn toàn tế bào ác tính.

Chính hệ quả từ việc phải cắt bỏ và mất đi một phần hay toàn bộ cơ quan sinh dục đã vô tình gây ra những cuộc khủng hoảng vô cùng sâu sắc về mặt hình ảnh bản thân cũng như làm lung lay tận gốc rễ bản sắc nam giới cốt lõi của người bệnh. Gánh nặng tinh thần quá lớn này khiến nhiều bệnh nhân luôn rơi vào trạng thái xấu hổ, tổn thương lòng tự trọng, đánh mất sự tự tin vốn có, từ đó hình thành các hành vi né tránh giao tiếp và tự cô lập bản thân ra khỏi đời sống xã hội.

Không dừng lại ở đó, những khó khăn thầm kín vô cùng khó nói về mặt chức năng tình dục kéo dài ngày qua ngày càng làm gia tăng mâu thuẫn, đẩy sự căng thẳng trong các mối quan hệ tình cảm lứa đôi lên đỉnh điểm. Người bệnh luôn phải sống trong tỷ lệ lo âu cực kỳ cao, điều này thường xuất phát trực tiếp từ nỗi sợ hãi ám ảnh rằng khối u sẽ tái phát và họ sẽ phải tiếp tục đối mặt với những cuộc phẫu thuật triệt để, nặng nề hơn nữa trong tương lai.

Nỗi lo âu thứ hai liên tục đè nặng lên tâm trí họ chính là cảm giác bất lực của bản thân, nỗi sợ bị từ chối hoặc nỗi ám ảnh không thể làm hài lòng người bạn tình của mình trong đời sống chăn gối. Hệ quả tất yếu từ những tổn thương tâm lý dồn nén dai dẳng này là có gần 50% bệnh nhân ung thư dương vật xuất hiện các triệu chứng rõ rệt và diễn tiến thành các hội ứng bệnh lý tâm thần nghiêm trọng cần can thiệp y tế.

“

Ung thư tinh hoàn là một thách thức lớn đối với chức năng duy trì nòi giống vì bản thân của khối u tinh hoàn khi xuất hiện sẽ trực tiếp gây ảnh hưởng tiêu cực, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng sinh tinh tự nhiên của cơ quan này

TS.BS Mai Bá Tiến Dũng

- Đối với các bệnh lý đặc thù như ung thư tinh hoàn, bản thân khối u ác tính cùng các phác đồ điều trị đặc hiệu bao gồm hóa trị, xạ trị hay phẫu thuật sẽ tác động và tàn phá khả năng sinh tinh của người đàn ông cụ thể ra sao?

- TS.BS Mai Bá Tiến Dũng: Ung thư tinh hoàn là một thách thức lớn đối với chức năng duy trì nòi giống vì bản thân của khối u tinh hoàn khi xuất hiện sẽ trực tiếp gây ảnh hưởng tiêu cực, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng sinh tinh tự nhiên của cơ quan này. Đặc biệt đối với các trường hợp không may mắc ung thư tinh hoàn ở cả hai bên, khối u sẽ tác động một cách toàn diện và để lại những tổn thương cực kỳ nghiêm trọng lên toàn bộ hệ thống nội tiết lẫn hệ thống sinh sản của người đàn ông.

Ngay cả đối với các trường hợp ung thư tinh hoàn xuất hiện ở một bên đơn độc, người bệnh vẫn phải đối mặt với nguy cơ lên tới 23% có khả năng tiến triển thành ung thư tinh hoàn ở phía đối bên, chính vì vậy mà chiến lược tầm soát chủ động kết hợp với các biện pháp bảo vệ chức năng sinh sản sớm trở nên vô cùng quan trọng đối với tương lai của họ.

Thêm vào đó, các can thiệp phẫu thuật chuyên sâu cùng việc ứng dụng các phác đồ hoá trị và xạ trị nghiêm ngặt trong suốt quá trình điều trị ung thư chắc chắn sẽ gây ra những tác động bất lợi vô cùng lớn, làm suy giảm hoặc triệt tiêu hoạt động sinh tinh lẫn chức năng sinh dục tự nhiên của nam giới.

“

Nếu nam giới chưa trưởng thành thì cấy dòng tế bào
sinh tinh ở mô dưới da bụng

TS.BS Mai Bá Tiến Dũng

Nếu nam giới chưa trưởng thành thì cấy dòng tế bào sinh tinh ở mô dưới da bụng

- Xét về mặt quy trình phối hợp liên chuyên khoa, đâu được xem là thời điểm "vàng" để bác sĩ Nam khoa và bác sĩ Ung bướu tiến hành hội chẩn, tư vấn về việc bảo tồn khả năng sinh sản cho người bệnh?

- TS.BS Mai Bá Tiến Dũng: Để đạt được hiệu quả tối ưu và giúp người bệnh giữ lại được nguồn giống quý giá của mình thì thời điểm vàng chính là lúc chúng ta cần thực hiện quy trình tư vấn và hội chẩn ngay khi người bệnh vừa được phát hiện bệnh, đồng thời khi các bác sĩ bắt đầu lên kế hoạch thiết lập phác đồ điều trị tổng thể. Việc can thiệp sớm ngay tại cột mốc này giúp người bệnh chủ động chuẩn bị tốt nhất về cả thể chất lẫn tinh thần trước khi bước vào các giai đoạn điều trị khắc nghiệt tiếp theo.

- Tiến trình bảo tồn này sẽ được theo dõi qua các mốc thời gian cụ thể nào thưa bác sĩ, và chúng ta có những chiến lược giải cứu nào dành cho các ca bệnh đã vượt quá chỉ định thông thường?

- TS.BS Mai Bá Tiến Dũng: Trong dòng chảy của phác đồ điều trị, y học hiện đại phân định rõ ràng các mốc thời gian chủ chốt để thực hiện quy trình lưu trữ bao gồm giai đoạn trước khi tiến hành can thiệp phẫu thuật, tiếp nối ngay sau đó là thời điểm trong quá trình can thiệp phẫu thuật và cuối cùng là cột mốc sau giai đoạn hồi phục hoàn toàn của người bệnh.

Đối với các trường hợp đặc biệt phức tạp khi tình trạng bệnh lý đã diễn tiến nặng nề và vượt quá các chỉ định can thiệp tối thiểu, chúng ta cần phải thực hiện tư vấn bệnh lý một cách kỹ lưỡng cũng như đưa ra các phác đồ điều trị toàn diện phù hợp với thể trạng của từng người. Lúc này, các chiến lược tạo hình cơ quan sinh dục tiên tiến sẽ được đề nghị thực hiện kết hợp chặt chẽ với chiến lược sử dụng nội tiết tố thay thế nhằm khôi phục tối đa phong độ, bản lĩnh và chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

- Hiện nay y học đang áp dụng những kỹ thuật tiên tiến nào để lưu trữ và bảo tồn khả năng sinh sản cho đối tượng bệnh nhân đặc biệt là trẻ nhỏ mắc ung thư, thưa bác sĩ?

- TS.BS Mai Bá Tiến Dũng: Về mặt sinh học, khả năng sinh sản của nam giới phụ thuộc hoàn toàn vào số lượng và chất lượng của các tế bào sinh tinh nằm bên trong mô tinh hoàn. Đối với các trường hợp ung thư không may xảy ra ở trẻ nhỏ, do các em chưa bước vào độ tuổi dậy thì và hệ sinh sản chưa có sự trưởng thành nên phương pháp cấy dòng tế bào sinh tinh ở mô dưới da bụng hiện đang là một hướng đi đầy triển vọng được nghiên cứu chuyên sâu.

Bên cạnh đó, các bác sĩ cũng có thể cân nhắc áp dụng kỹ thuật chuyển vị tinh hoàn sang vị trí an toàn nhằm mục đích phòng tránh tình trạng các tia xạ trị trực tiếp tác động và phá hủy cơ quan sinh dục của trẻ trong quá trình điều trị bệnh lý ác tính.

Khi nam giới đã trưởng thành thì thực hiện vi phẫu tích mô tinh hoàn

- Vậy còn đối với đối tượng là nam giới đã trưởng thành, những công nghệ lưu trữ nào đang được áp dụng, đặc biệt là trong các tình huống bệnh nhân gặp khó khăn và không thể xuất tinh?

- TS.BS Mai Bá Tiến Dũng: Đối với các trường hợp bệnh ung thư xuất hiện ở nam giới trưởng thành, nếu người bệnh vẫn có hiện tượng sinh tinh bình thường thì giải pháp tối ưu, đơn giản và phổ biến nhất chính là tiến hành trữ lạnh tinh trùng để lưu giữ cho tương lai. Tuy nhiên, trong thực tế lâm sàng có không ít các trường hợp người bệnh rơi vào hoàn cảnh không có hiện tượng xuất tinh do rào cản tâm lý hoặc do các tổn thương thực thể từ khối u.

Lúc này, các chuyên gia hỗ trợ sinh sản có thể can thiệp bằng cách thực hiện kỹ thuật vi phẫu tích mô tinh hoàn nhằm mục đích tìm kiếm từng tinh trùng khỏe mạnh còn sót lại bên trong các ống sinh tinh để mang đi trữ lạnh một cách an toàn và hiệu quả.

- Đối với những người bệnh đã hoàn tất phác đồ điều trị ung thư và khao khát được làm cha, tỷ lệ sống sót và chất lượng của tinh trùng hoặc mô tinh hoàn sau khi rã đông hiện nay đạt mức bao nhiêu phần trăm? Những yếu tố nào sẽ quyết định sự thành bại này?

- TS.BS Mai Bá Tiến Dũng: Các số liệu thống kê y khoa hiện nay cho thấy tỷ lệ hồi phục tinh trùng sau khi rã đông thông thường đạt mức từ 40% đến 45%, tuy nhiên một bước tiến vượt bậc là nếu chúng ta áp dụng kỹ thuật vi giọt trữ lạnh tiên tiến thì tỷ lệ hồi phục này có thể nâng cao lên tới mức 65%.

Mặc dù vậy, quyết định can thiệp và hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc rất nhiều vào kích thước cụ thể cũng như vị trí của khối u, đặc biệt là ở các giai đoạn sớm như T1 và T2, đi kèm với khả năng cam kết theo dõi bệnh lâu dài một cách chặt chẽ của chính người bệnh.

Bên cạnh yếu tố ung thư học, độ tuổi của bệnh nhân cùng các bệnh lý nội khoa mãn tính đi kèm, tiêu biểu là bệnh tiểu đường, cũng gây ra những ảnh hưởng cực kỳ lớn đến chức năng sinh lý sau phẫu thuật của nam giới.

- Nhiều người lo ngại rằng các quy trình hỗ trợ sinh sản như thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) hay tiêm tinh trùng vào bào tương noãn (ICSI) khi sử dụng mẫu tinh trùng đã qua lưu trữ của bệnh nhân ung thư sẽ đòi hỏi những kỹ thuật phức tạp hoặc có sự khác biệt lớn so với người bình thường. Điều này có đúng không thưa bác sĩ?

- TS.BS Mai Bá Tiến Dũng: Đây là một nỗi băn khoăn rất phổ biến của các cặp vợ chồng nhưng xét về mặt bản chất kỹ thuật trong phòng thí nghiệm thì hoàn toàn không có sự khác biệt nào giữa việc sử dụng mẫu tinh trùng lưu trữ của bệnh nhân ung thư so với người bình thường. Quy trình thụ tinh trong ống nghiệm hay tiêm tinh trùng vào bào tương noãn vẫn diễn ra theo các tiêu chuẩn y khoa nghiêm ngặt thông thường, đem lại cơ hội làm cha hoàn toàn bình đẳng và trọn vẹn cho những người đã từng vượt qua bạo bệnh.

Bệnh nhân ung thư dương vật đang thiếu các dịch vụ tham vấn y khoa

- Trong thực tế thăm khám, rào cản lớn nhất khiến nhiều bệnh nhân nam bỏ lỡ cơ hội bảo tồn khả năng sinh sản là gì, và các bác sĩ Nam khoa có chiến lược nào để giải tỏa áp lực tâm lý cũng như xử lý các biến cố y khoa cho họ?

- TS.BS Mai Bá Tiến Dũng: Rào cản lớn nhất hiện nay chính là việc chẩn đoán chậm trễ, điều này thường xảy ra do bệnh nhân cảm thấy xấu hổ và luôn tìm cách che giấu tình trạng bệnh tật của mình. Những khó khăn thầm kín không thể nói ra về mặt tình dục kéo dài làm gia tăng mâu thuẫn và đẩy sự căng thẳng trong các mối quan hệ tình cảm lên đỉnh điểm. Mặc dù phải mang gánh nặng tâm lý vô cùng lớn, bệnh nhân ung thư dương vật trong thực tế lại thường rơi vào tình trạng thiếu sự hỗ trợ cũng như thiếu các dịch vụ tham vấn y khoa cần thiết.

Để giải quyết tận gốc rễ vấn đề này, nguyên nhân cốt lõi cần nhìn nhận là do người bệnh quá kỳ vọng vào sự bảo tồn tuyệt đối nhưng lại phải đối mặt với sự sụp đổ tâm lý nặng nề khi xảy ra tình trạng mất mát chức năng sinh dục một cách đột ngột. Chính vì thế, các liệu pháp tình dục và tham vấn gia đình cần phải được tích hợp một cách chủ động ngay từ giai đoạn đưa ra quyết định điều trị ban đầu.

Sự động viên, thấu hiểu sâu sắc từ phía người bạn đời đã được chứng minh là yếu tố mang tính sống còn giúp bệnh nhân vượt qua được những mặc cảm tự ti của bản thân. Chúng ta cần tích cực khuyến khích bệnh nhân tham gia vào các buổi trị liệu tâm lý tình dục cùng với vợ hoặc bạn tình của họ để cùng nhau chia sẻ gánh nặng. Song song đó, bác sĩ chuyên khoa tâm thần cần phải được mời hội chẩn từ rất sớm và tiến hành theo dõi sát sao nhóm bệnh nhân có nguy cơ cao này nhằm ngăn chặn các diễn tiến tiêu cực.

Bên cạnh khía cạnh tinh thần, về mặt chuyên môn ngoại khoa, quy trình này đòi hỏi phải có một đội ngũ vi phẫu giàu kinh nghiệm luôn túc trực liên tục để sẵn sàng can thiệp kịp thời trước các tình huống khẩn cấp như tắc mạch máu mô ghép, đảm bảo sự an toàn cao nhất cho bộ phận được tái tạo.

- Vậy bác sĩ có thông điệp hay lời khuyên nào dành riêng cho các bệnh nhân nam trẻ tuổi không may nhận chẩn đoán mắc ung thư tinh hoàn, để họ không bỏ lỡ cơ hội làm cha sau khi đã chiến thắng bệnh tật?

- TS.BS Mai Bá Tiến Dũng: Lời khuyên chân thành nhất là người bệnh cần hiểu rõ rằng không phải bất kỳ bệnh nhân nào cũng là ứng cử viên phù hợp hoàn toàn cho các cuộc phẫu thuật bảo tồn hoặc phẫu thuật tái tạo toàn bộ cơ quan. Một quy trình chăm sóc tiêu chuẩn và toàn diện ngày nay bắt buộc phải bao gồm cả việc phục hồi chức năng thể chất, phục hồi chức năng tình dục lẫn hành trình chữa lành những tổn thương sâu sắc về mặt tinh thần.

Đích đến cuối cùng và cao cả nhất của y học nam khoa chính là việc đạt được sự hài hòa tuyệt đối giữa yêu cầu an toàn về mặt ung thư học và chất lượng cuộc sống viên mãn sau điều trị của người đàn ông.

Việc chăm sóc tối ưu này hoàn toàn không thể thực hiện đơn lẻ mà luôn cần có sự phối hợp nhịp nhàng, đồng bộ giữa các bác sĩ thuộc chuyên khoa ung bướu, tiết niệu, sinh sản và chuyên gia tâm lý học. Đồng thời, việc chủ động chuyển tuyến bệnh nhân đến các trung tâm chuyên sâu, có đầy đủ trang thiết bị hiện đại sẽ đem lại kết quả phẫu thuật tốt hơn cùng tỷ lệ sống còn cao hơn rất nhiều cho người bệnh.

Cuối cùng, việc tích hợp các thang đo tâm lý chuẩn hóa vào quy trình theo dõi lâm sàng thường quy chính là một giải pháp quản lý hữu hiệu và văn minh, giúp chúng ta không bỏ sót bất kỳ nỗi đau nào của người bệnh trên hành trình tìm lại bản lĩnh phái mạnh.

-Xin trân trọng cảm ơn TS.BS Mai Bá Tiến Dũng về cuộc trò chuyện vô cùng sâu sắc và giàu giá trị nhân văn này!

Hồ Quang (thực hiện)