Masayoshi Son và 3 ngày giữ ngôi tỉ phú công nghệ giàu nhất châu Á

Sự biến động tài sản chóng mặt này của tỉ phú công nghệ người Nhật một lần nữa làm dấy lên những tranh cãi không hồi kết xoay quanh phong cách đầu tư đầy mạo hiểm của ông. Giới tài chính đang đặt ra một câu hỏi lớn: Rốt cuộc Masayoshi Son là một nhà tiên phong xuất chúng định hình tương lai công nghệ, hay thực chất chỉ là một người chuyên rượt đuổi những bong bóng thị trường đầy rủi ro?

Cú vấp ngã của tỉ phú công nghệ sau chuỗi ngày thăng hoa cùng trí tuệ nhân tạo

Theo báo cáo từ tờ Science and Technology Innovation Board Daily vào ngày 4/6, tỉ phú Masayoshi Son đã vươn lên giành lại vị trí người giàu nhất châu Á nhờ lướt sóng trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, vinh quang này chỉ tồn tại trong đúng ba ngày ngắn ngủi trước khi ông rơi khỏi ngai vàng.

Dữ liệu từ bảng xếp hạng tỉ phú thời gian thực của Forbes cho thấy khối tài sản cá nhân của Giám đốc điều hành SoftBank Group đã bốc hơi 13% chỉ trong một ngày, tương đương với mức sụt giảm 13,2 tỉ USD. Giá trị tài sản ròng mới nhất của ông lùi về mức 87,1 tỉ USD, khiến ông ngậm ngùi xếp sau hai vị tỉ phú người Ấn Độ là Mukesh Ambani và Gautam Adani.

Nguyên nhân sâu xa đằng sau cú trượt dốc này xuất phát từ việc cổ phiếu của SoftBank Group đã lao dốc hơn 17% trong ba ngày qua, đóng cửa ở mức 7.414 yen. Tổng giá trị vốn hóa thị trường của tập đoàn thu hẹp xuống còn khoảng 42,35 nghìn tỉ yen. Cú sụt giảm này đã khiến SoftBank bị gã khổng lồ trong lĩnh vực lưu trữ Kioxia vượt mặt, đồng thời đánh mất vị thế là công ty có giá trị nhất Nhật Bản. Dù vậy, nhìn trên bình diện rộng hơn, cổ phiếu của SoftBank Group vẫn đang ghi nhận mức tăng gần 70% kể từ đầu năm cho đến nay.

Trí tuệ nhân tạo chính là nhân tố cốt lõi gây ra những thay đổi đầy kịch tính đối với tài sản cá nhân của Masayoshi Son và giá trị vốn hóa của SoftBank. Trong năm qua, SoftBank đã rót hơn 60 tỉ USD vào OpenAI và tham gia sâu vào dự án "Stargate".

Gần đây nhất, tập đoàn này được cho là đang chuẩn bị đầu tư tới 85 tỉ USD vào Pháp để xây dựng cụm điện toán lớn nhất châu Âu với công suất lên tới 5GW. Trả lời trước công chúng, Masayoshi Son tuyên bố làn sóng trí tuệ nhân tạo mới chỉ ở vạch xuất phát, quy mô của nó lớn gấp 10 lần thời đại internet và thậm chí có thể đạt tới mức gấp 50 lần.

Niềm tin tuyệt đối hay canh bạc rủi ro?

Mặc dù Masayoshi Son đang ra sức cổ vũ cho chiến lược dốc toàn lực vào trí tuệ nhân tạo, ông cũng vấp phải vô số lời chỉ trích gay gắt từ giới quan sát.

Truyền thông đưa tin nội bộ SoftBank đang lo ngại về sự tin tưởng thái quá, gần như sùng bái thần tượng, mà Masayoshi Son dành cho nhà điều hành OpenAI Sam Altman. Khi một số giám đốc điều hành cấp cao đặt câu hỏi về chiến lược này, ông Son đã nhiều lần gạt phắt đi với thái độ thiếu kiên nhẫn rõ rệt. Tình trạng này kéo dài đến mức các cấp dưới của ông quyết định ngừng đề cập đến vấn đề này. Hiện tại, họ mang trong mình nỗi lo sợ rằng mối quan hệ giữa hai nhà sáng lập có thể là sự phụ thuộc một chiều, tạo ra những rủi ro tiềm ẩn khổng lồ cho tương lai của tập đoàn.

Ông Takahide Kiuchi, chuyên gia kinh tế điều hành tại Viện Nghiên cứu Nomura, thẳng thắn nhận định tình hình hiện tại có nhiều nét tương đồng với sự kiện vỡ bong bóng dot-com. Vị chuyên gia này cảnh báo rằng nếu công chúng bắt đầu nhận ra lợi ích kinh tế từ các ứng dụng trí tuệ nhân tạo phổ biến không đáp ứng được như kỳ vọng, đợt tăng giá trên thị trường chứng khoán do công nghệ này thúc đẩy có thể sẽ suy yếu đi rất nhiều. Việc đặt cược toàn bộ tương lai của một tập đoàn khổng lồ vào một xu hướng đang trong giai đoạn phát triển nóng luôn đi kèm với ranh giới mong manh giữa thành công vang dội và thất bại thảm hại.

Những lo ngại của giới chuyên môn hoàn toàn có cơ sở, bởi hình ảnh một nhà đầu tư máu lửa, sẵn sàng chấp nhận rủi ro cực lớn của Masayoshi Son đã in sâu vào tâm trí mọi người.

Hai trong số những thương vụ đầu tư thành công nhất của ông cho đến nay vẫn được nhắc đến như những giai thoại huyền thoại. Vào cuối những năm 1990, trong kỷ nguyên sơ khai của internet, ông đã quyết đoán rót số vốn lớn vào công ty khởi nghiệp Yahoo! chỉ sau một cuộc gặp gỡ kéo dài nửa giờ đồng hồ. Đầu năm 2000, một cuộc trò chuyện ngắn ngủi kéo dài sáu phút với Jack Ma đã kết thúc bằng quyết định đầu tư ban đầu trị giá 20 triệu USD vào Alibaba. Sau nhiều vòng tăng vốn, tổng mức đầu tư của ông vào Alibaba đạt 80 triệu USD. Hai vụ đánh cược này đã đưa Son lên đỉnh cao danh vọng, trở thành người giàu nhất châu Á vào năm 2000. Đến năm 2014, khi Alibaba chính thức niêm yết trên Sàn giao dịch chứng khoán New York, ông đã thu về khoản lợi nhuận gấp gần 3.000 lần số vốn ban đầu.

Những lần lên đỉnh, xuống đáy

Tuy nhiên, chính phong cách đầu tư đầy mạo hiểm đó cũng là nguyên nhân khiến Masayoshi Son nhiều lần rơi khỏi đỉnh vinh quang trong sự nghiệp của mình. Tháng 3/2000, bong bóng dot-com vỡ tung, tài sản cá nhân của ông bốc hơi hơn 90% chỉ trong vài tháng, ghi nhận mức lỗ trên giấy tờ lên tới gần 60 tỉ USD. Ông đánh mất vị trí người giàu nhất châu Á, đồng thời thiết lập kỷ lục Guinness thế giới về mức sụt giảm tài sản cá nhân lớn nhất lịch sử, một kỷ lục mãi đến 22 năm sau mới bị Elon Musk phá vỡ.

Trong những năm sau đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng của Alibaba, ông tiếp tục vấp phải hàng loạt sai lầm. Một ví dụ tiêu biểu là cuộc gặp gỡ với nhà sáng lập WeWork Adam Neumann vào đầu năm 2017. Hai người chỉ nói chuyện trong 12 phút trước khi ông Son kết luận rằng Neumann chính là vị giám đốc điều hành công ty công nghệ vĩ đại tiếp theo trên trái đất.

Hệ quả là SoftBank Vision Fund đã đổ hàng tỉ USD vào WeWork, đổi lại là một đợt phát hành cổ phiếu thảm họa, bong bóng định giá vỡ nát, danh tiếng của quỹ bị tổn hại nghiêm trọng cùng khoản chi phí vốn cổ phần và nợ lên tới mức kinh hoàng 14,3 tỉ USD. Cuối cùng, hai bên đưa nhau ra tòa, buộc Masayoshi Son sau đó phải công khai xin lỗi và thừa nhận ông đã tạo ra một con quái vật.

Nhiều năm trôi qua, khi Masayoshi Son với bản hồ sơ dày đặc cả những chiến thắng vang dội lẫn những thất bại ê chề quyết định dốc toàn lực vào trí tuệ nhân tạo, thị trường không thể tránh khỏi sự lo âu liệu đây có phải là một bong bóng chưa từng có khác hay không.

Chỉ một năm trước, SoftBank Vision Fund đã phải gánh chịu khoản lỗ lũy kế khoảng 23 tỉ USD do hàng loạt khoản đầu tư thất bại, với mức lỗ trên giấy tờ từng tiến sát mốc 40% số vốn gốc. Mặc dù các khoản lỗ của Vision Fund II đã thu hẹp đáng kể nhờ sự gia tăng định giá của những công ty như OpenAI, tên tuổi của Masayoshi Son chắc chắn vẫn gắn liền với từ khóa bong bóng trong suốt sự nghiệp đầu tư của mình.

Bill Gurley, một đối tác tại Benchmark Capital, quỹ đầu tư mạo hiểm hàng đầu ở Thung lũng Silicon, từng tóm tắt sự thật đằng sau việc Masayoshi Son liên tục rượt đuổi các bong bóng. Ông nhận xét rằng Benchmark muốn kiếm tiền, trong khi Masayoshi Son lại khao khát kiến tạo nên những huyền thoại.

Bản thân Masayoshi Son cũng không hề trốn tránh sự tồn tại của các bong bóng. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, ông chia sẻ rằng việc bong bóng xì hơi chỉ là một chương nhỏ trong câu chuyện tăng trưởng dài hạn.

Theo góc nhìn của ông, ngay cả sau khi sự cố dot-com diễn ra, thị trường cuối cùng vẫn phục hồi và chạm đến những đỉnh cao mới sau một đợt điều chỉnh mạnh, vượt xa đỉnh điểm của năm 2000. Ông tin rằng chúng ta hiện có thể đang đứng ở điểm khởi đầu của một làn sóng trí tuệ nhân tạo kéo dài 50 năm hoặc thậm chí 100 năm.

Câu chuyện đan xen giữa tầm nhìn vĩ đại và tinh thần lạc quan này bắt nguồn từ chính triết lý đầu tư của Masayoshi Son. Ông quan niệm nếu một người không có tầm nhìn, dù họ có nghĩ rằng mình đang leo lên một cách tuyệt vọng, họ vẫn sẽ chỉ đi vòng quanh và không bao giờ thoát ra khỏi vòng tròn chật hẹp của bản thân. Ông thừa nhận bản thân thường xuyên đặt cược sai lầm, nhưng ông khẳng định sẽ không bao giờ muốn phải hối hận vì đã từ chối đối mặt với những thử thách mới.

Bùi Tú