5 người dân sẽ có 1 người cao tuổi: TP.HCM ứng phó ra sao?

Trong bối cảnh đó, mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày kết hợp phục hồi chức năng đang được xem là một trong những lời giải chiến lược cho tương lai của đô thị lớn nhất cả nước.

Bài toán không chỉ là chữa bệnh

Các dự báo cho thấy đến năm 2035, tỷ lệ người cao tuổi tại TP.HCM có thể đạt khoảng 20% dân số. Điều này đồng nghĩa cứ 5 người dân sẽ có 1 người từ 60 tuổi trở lên. Đây là dấu mốc quan trọng, phản ánh thành quả của những tiến bộ về y tế, dinh dưỡng và điều kiện sống, nhưng đồng thời cũng kéo theo hàng loạt thách thức về chăm sóc sức khỏe, nguồn nhân lực và an sinh xã hội.

Khác với nhiều thập niên trước, khi các bệnh truyền nhiễm là mối đe dọa lớn nhất, hiện nay hệ thống y tế đang phải đối mặt với sự gia tăng nhanh của các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, thoái hóa khớp, đột quỵ, sa sút trí tuệ và các hội chứng lão khoa.

Điều đáng lo ngại là tuổi thọ tăng lên không đồng nghĩa với việc người cao tuổi sống khỏe mạnh hơn. Nhiều người phải đối mặt với tình trạng suy giảm vận động, mất khả năng tự chăm sóc và phụ thuộc ngày càng nhiều vào người thân. Điều này tạo ra áp lực không nhỏ đối với các gia đình trong bối cảnh quy mô hộ gia đình ngày càng thu hẹp và tốc độ đô thị hóa ngày càng cao.

Theo các chuyên gia, nếu trước đây mục tiêu của y tế là cứu sống người bệnh thì hiện nay, đối với người cao tuổi, mục tiêu quan trọng hơn là duy trì khả năng sống độc lập và nâng cao chất lượng cuộc sống.

PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, nhận định rằng già hóa dân số đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi tư duy chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

Theo ông, việc điều trị các bệnh lý cấp tính chỉ là một phần của quá trình chăm sóc. Điều quan trọng hơn là giúp người cao tuổi duy trì khả năng vận động, giao tiếp, tự chăm sóc bản thân và tiếp tục tham gia các hoạt động xã hội.

“Người cao tuổi không chỉ cần sống lâu mà cần sống khỏe, sống độc lập và sống có chất lượng. Muốn đạt được điều đó, phục hồi chức năng phải trở thành một phần không thể thiếu trong hệ thống chăm sóc toàn diện”, ông Thượng nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy nhiều trường hợp người cao tuổi sau đột quỵ, gãy xương hoặc mắc bệnh mạn tính hoàn toàn có thể phục hồi đáng kể khả năng vận động nếu được can thiệp sớm. Ngược lại, việc phát hiện muộn hoặc thiếu các chương trình phục hồi bài bản có thể khiến người bệnh nhanh chóng rơi vào tình trạng tàn tật và phụ thuộc lâu dài.

Mô hình chăm sóc ban ngày mở hướng đi mới

Tại nhiều quốc gia có dân số già như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Đức, phục hồi chức năng được xem là một trong những trụ cột của hệ thống chăm sóc người cao tuổi. Không chỉ điều trị sau bệnh tật, phục hồi chức năng còn hướng đến phòng ngừa nguy cơ suy giảm chức năng ngay từ sớm.

Theo PGS.TS.BS Phan Minh Hoàng, Giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp TP.HCM, việc phát hiện sớm các dấu hiệu như yếu cơ, giảm thăng bằng, suy giảm nhận thức hoặc giảm khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày có ý nghĩa rất lớn trong việc ngăn ngừa tàn tật.

Các chương trình vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu, ngôn ngữ trị liệu và can thiệp tâm lý giúp người cao tuổi duy trì chức năng cơ thể, hạn chế nguy cơ té ngã và kéo dài thời gian sống độc lập.

Đây cũng là xu hướng được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị nhằm ứng phó với làn sóng già hóa dân số đang diễn ra trên toàn cầu.

Nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn, Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp TP.HCM đã tiên phong triển khai mô hình “Day Care Rehabilitation” – chăm sóc và phục hồi chức năng người cao tuổi ban ngày.

Khác với hình thức điều trị nội trú truyền thống, người cao tuổi tham gia chương trình sẽ được chăm sóc, trị liệu và theo dõi sức khỏe tại bệnh viện trong giờ hành chính, sau đó trở về nhà vào cuối ngày.

Theo PGS.TS.BS Phan Minh Hoàng, mô hình này giúp người bệnh được tiếp cận các dịch vụ y tế chuyên sâu nhưng vẫn duy trì kết nối với gia đình và cộng đồng.

“Người cao tuổi thường có nhu cầu rất lớn về sự gắn kết xã hội. Khi được điều trị ban ngày và trở về nhà vào buổi tối, họ vừa nhận được sự chăm sóc chuyên môn vừa giữ được môi trường sống quen thuộc. Điều này có ý nghĩa tích cực đối với cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần”, ông chia sẻ.

Mỗi người tham gia đều được xây dựng kế hoạch phục hồi cá thể hóa dựa trên tình trạng sức khỏe và khả năng chức năng. Đội ngũ đa chuyên ngành gồm bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu, chuyên gia dinh dưỡng, tâm lý và công tác xã hội sẽ phối hợp chặt chẽ để theo dõi và hỗ trợ người bệnh.

Ngoài các chương trình trị liệu chuyên sâu, người cao tuổi còn được tham gia các hoạt động giáo dục sức khỏe, sinh hoạt nhóm và trị liệu xanh nhằm tăng cường tương tác xã hội, cải thiện tinh thần và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Chuẩn bị cho tương lai của một TP.HCM già hóa

Bên cạnh phục hồi chức năng, các chuyên gia cho rằng TP.HCM cần xây dựng hệ sinh thái chăm sóc người cao tuổi toàn diện, từ y tế cơ sở, chăm sóc tại cộng đồng đến các mô hình chăm sóc dài hạn ứng dụng công nghệ.

Những kinh nghiệm từ Nhật Bản cho thấy robot hỗ trợ vận động, cảm biến theo dõi sức khỏe từ xa, trí tuệ nhân tạo dự báo nguy cơ té ngã hay hồ sơ sức khỏe điện tử liên thông sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong bối cảnh dân số già tăng nhanh.

Theo PGS.TS.BS Phan Minh Hoàng, thành công bước đầu của mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày cho thấy nhu cầu rất lớn từ người dân cũng như tính khả thi trong thực tiễn.

“Đây không chỉ là một mô hình y tế mà còn là giải pháp an sinh xã hội. Khi dân số già hóa nhanh, chúng ta cần những phương thức chăm sóc linh hoạt, nhân văn và bền vững để người cao tuổi có thể sống khỏe mạnh, tự chủ và tiếp tục đóng góp cho cộng đồng”, ông nói.

Trong bối cảnh TP.HCM đang tiến gần đến ngưỡng cứ 5 người dân sẽ có 1 người cao tuổi, việc chuẩn bị từ hôm nay không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế mà còn là chiến lược phát triển dài hạn của toàn thành phố. Bởi thước đo của một xã hội văn minh không chỉ nằm ở tuổi thọ trung bình, mà còn ở cách xã hội đó chăm sóc những người đã đi qua phần lớn hành trình cuộc đời.

Bình Thuận