Mỹ bịt lỗ hổng chip AI tiên tiến ở nước ngoài, Trung Quốc bị ảnh hưởng ra sao?

Bộ Thương mại Trung Quốc lên tiếng phản đối hướng dẫn mới nhất của Mỹ về xuất khẩu chip AI tiên tiến, cáo buộc nước này lạm dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu và gây gián đoạn chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Tuy nhiên, các luật sư thương mại và người trong ngành cho rằng tác động thực tế của tài liệu mới có thể hạn chế hơn nhiều so với những tranh cãi địa chính trị xung quanh nó.

Cục Công nghiệp và An ninh Mỹ (BIS) gần đây ban hành hướng dẫn mới cho biết các doanh nghiệp có trụ sở tại Trung Quốc đại lục hoặc Ma Cao, cũng như các công ty con ở nước ngoài của họ, phải có giấy phép nếu muốn nhận các sản phẩm điện toán tiên tiến từ Mỹ.

Động thái đó đã thu hút sự quan tâm lớn từ ngành công nghệ. Trong bối cảnh ngày càng khó tiếp cận các dòng chip AI cao cấp nhất của Nvidia trong nước, nhiều hãng công nghệ Trung Quốc đã chuyển hướng ra nước ngoài, sử dụng các trung tâm dữ liệu ở Đông Nam Á để có được năng lực tính toán cần thiết cho việc huấn luyện các mô hình AI thế hệ mới.

Dưới đây là những điểm chính cần lưu ý trong quy định mới nhất mà Mỹ vừa ban hành.

Một hạn chế mới về chip AI từ Mỹ?

Không hẳn. Theo hướng dẫn của BIS, yêu cầu xin giấy phép này không phải quy định mới mà đã được đưa ra từ tháng 11/2023. Tài liệu mới chỉ làm rõ rằng quy định đó vẫn có hiệu lực với các công ty có trụ sở tại Trung Quốc nhưng hoạt động ở nước ngoài.

BIS làm rõ điều này sau khi năm ngoái tuyên bố sẽ tạm dừng thực thi một số nội dung trong quy định AI Diffusion của chính quyền Biden. Quy định đó đặt ra các yêu cầu cấp phép nhằm kiểm soát quyền tiếp cận chip AI của Mỹ trên toàn cầu.

Dai Menghao, luật sư chuyên về kiểm soát xuất khẩu tại hãng luật thương mại quốc tế King & Wood Mallesons, nói: “Đây là sự làm rõ quy định. Không có thay đổi nào cả”. Ông cho rằng một số bên trên thị trường đã hiểu sai phạm vi của các hạn chế hiện có.

Theo Dai Menghao, các công ty con ở nước ngoài của doanh nghiệp Trung Quốc vốn đã không được tự do mua các chip AI tiên tiến theo khuôn khổ kiểm soát xuất khẩu hiện có từ Mỹ.

Nói ngắn gọn, Mỹ không xây thêm một bức tường mới, mà chỉ nhắc lại rằng việc sử dụng công ty con ở nước ngoài sẽ không giúp doanh nghiệp Trung Quốc dễ dàng đi đường vòng để tiếp cận chip AI tiên tiến.

Tại sao hướng dẫn này của Mỹ vẫn quan trọng?

Sự làm rõ này nhắm trực tiếp vào một "phao cứu sinh" quan trọng của ngành công nghệ Trung Quốc. Năng lực tính toán ở nước ngoài đã trở thành giải pháp thay thế quan trọng cho các công ty AI Trung Quốc đang thiếu hụt phần cứng tiên tiến của Nvidia.

Tờ Financial Times năm ngoái đưa tin gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc như Alibaba và ByteDance đã huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn mới nhất tại các trung tâm dữ liệu ở Đông Nam Á nhằm tiếp cận chip AI Nvidia tiên tiến.

Tuy nhiên, cách diễn giải pháp lý của quy định này khá phức tạp. Theo ông Dai Menghao, việc một công ty có được xem là "đặt trụ sở chính tại Trung Quốc" hay không, không chỉ phụ thuộc vào cơ cấu sở hữu mà còn liên quan tới nơi ban lãnh đạo đưa ra quyết định quản lý và điều hành kinh doanh.

Điều đó có nghĩa không phải mọi công ty liên quan đến Trung Quốc đều bị ảnh hưởng như nhau. Mức độ tác động sẽ phụ thuộc vào cách doanh nghiệp được tổ chức và điều hành.

Liệu vẫn còn lỗ hổng để doanh nghiệp Trung Quốc lách quy định?

Một số chuyên gia an ninh quốc gia và nhà phân tích thị trường của Mỹ tin là có.

Chris McGuire, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, viết trên mạng xã hội X rằng việc BIS trước đây không tích cực thực thi một số quy định có thể đã tạo điều kiện cho các công ty con ở nước ngoài của doanh nghiệp Trung Quốc mua các chip Nvidia Blackwell tiên tiến mà không cần giấy phép.

“Đây là một vấn đề cực kỳ nghiêm trọng. Các công ty Trung Quốc đã mua những chip này, rất có thể với quy mô lớn”, Chris McGuire nhận định.

Ông cho biết hướng dẫn mới đã bịt lỗ hổng đó, nhưng vẫn để hở một kẽ hở khác. Kẽ hở này loại bỏ yêu cầu buộc TSMC và các xưởng đúc chip khác tại Đài Loan phải thực hiện thêm các bước thẩm định nhằm bảo đảm những chip AI cao cấp mà họ sản xuất không dành cho các công ty bình phong của Trung Quốc. Theo Chris McGuire, vấn đề này chưa được xử lý trong hướng dẫn mới.

Công ty nghiên cứu Gavekal Technologies (Hồng Kông) cũng đưa ra nhận định tương tự. Theo họ, hướng dẫn mới vẫn có thể chỉ tạo ra tác động thực tế hạn chế ngay cả khi được thực thi nghiêm ngặt.

Các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn có thể tiếp cận năng lực tính toán thông qua dịch vụ điện toán đám mây ở nước ngoài do các công ty không phải của Trung Quốc cung cấp.

Ngoài ra, một số hãng thiết kế chip AI của Trung Quốc có thể vẫn tìm cách sản xuất các dòng chip bị Mỹ kiểm soát tại nhà máy như TSMC (Đài Loan) hoặc Samsung (Hàn Quốc) thông qua các bên trung gian, dù quy mô của hoạt động này hiện chưa rõ ràng. TSMC là hãng sản xuất chip theo hợp đồng lớn nhất thế giới.

Một lãnh đạo cấp cao trong chuỗi cung ứng của Nvidia tại Trung Quốc nói với Gavekal Technologies rằng hướng dẫn mới sẽ không tạo ra ảnh hưởng lớn. Theo người này, từ tháng 3 đến nay, việc tiếp cận B300 (thuộc dòng Blackwell Ultra cao cấp nhất của Nvidia hiện tại) và những chip tiên tiến khác đã trở nên rất khó khăn, do các nhà sản xuất máy chủ ngày càng thận trọng khi giao hàng cho thực thể thuộc sở hữu Trung Quốc.

Vị này cũng cho biết Trung Quốc hiện chưa phê duyệt việc nhập khẩu chip Nvidia H200.

Về mặt kỹ thuật, H200 thuộc kiến trúc Hopper, được Nvidia phát hành trước dòng Blackwell. Theo Viện Nghiên cứu Tiến bộ, chip Blackwell (B200, GB200) nhanh hơn khoảng 1,5 lần so với H200 trong huấn luyện mô hình AI và nhanh gấp 5 lần khi thực hiện các tác vụ suy luận.

Điều này ảnh hưởng thế nào tới H200?

Hướng dẫn mới xuất hiện trong bối cảnh việc bán chip H200 của Nvidia vào Trung Quốc vẫn chưa rõ ràng.

Mỹ hiện xem xét từng trường hợp cụ thể với các đơn xin giấy phép xuất khẩu H200 sang Trung Quốc. Tuy nhiên, Nvidia cho biết vẫn chưa ghi nhận doanh thu từ các thương vụ này và cũng chưa biết liệu các lô hàng có được phép vào Trung Quốc hay không.

Với các công ty AI Trung Quốc, điều đó có nghĩa là khả năng tiếp cận các chip AI hàng đầu của Mỹ vẫn bị hạn chế theo hai hướng:

- Nhập khẩu trực tiếp vào Trung Quốc vẫn phải xin giấy phép và chờ phê duyệt.

- Các công ty con ở nước ngoài của doanh nghiệp Trung Quốc hiện tiếp tục bị giám sát chặt chẽ theo hướng dẫn mới từ BIS.

Nói cách khác, Mỹ đang thu hẹp thêm những cách mà doanh nghiệp Trung Quốc có thể sử dụng để tiếp cận chip AI tiên tiến, dù phần lớn các quy định này thực chất đã tồn tại từ trước.

Sơn Vân