Bùng nổ tệ nạn quay lén phụ nữ bằng kính Meta
Hàng loạt trường hợp quay lén phụ nữ xuất hiện khắp thế giới với cùng một công cụ: Mắt kính thông minh Meta. Nhưng quay lén chưa phải là vấn đề tồi tệ nhất sinh ra từ món đồ chơi công nghệ này.
“Alice” (tên nặc danh) đang đứng trước cửa một trung tâm mua sắm ở London khi một người đàn ông lạ bắt chuyện. Anh ta không cầm điện thoại, không có máy quay nào hướng về phía cô, và cuộc trò chuyện diễn ra bình thường. Vài ngày sau, một người bạn gửi cho cô đường link đến video ghi lại toàn bộ cuộc gặp mặt, được đăng lên mạng xã hội với hơn 40.000 lượt xem.
Người đàn ông đó đeo kính Ray-Ban Meta, một sản phẩm kính thông minh (smart glasses), ra đời từ hợp tác giữa Meta (công ty mẹ của Facebook) và hãng kính mắt EssilorLuxottica. Nó trông không khác gì kính thời trang thông thường nhưng được trang bị camera, micro và trợ lý trí tuệ nhân tạo (AI chatbot). Theo báo cáo thường niên 2025, EssilorLuxottica bán được 7 triệu chiếc, gấp ba lần tổng doanh số hai năm trước đó cộng lại. Meta quảng cáo sản phẩm với khẩu hiệu "thiết kế vì quyền riêng tư, do bạn kiểm soát”, nhưng biện pháp báo hiệu duy nhất là một cái đèn LED tí hon trên gọng, nhấp nháy khi camera đang ghi hình.
Làn sóng khắp thế giới
Khi “Alice” liên hệ yêu cầu gỡ video, người đăng trả lời rằng việc xóa là "dịch vụ có trả phí." Cảnh sát London cho biết họ không thể tiến hành điều tra vì thiếu thông tin. Thủ phạm vận hành nhiều tài khoản tương tự trên YouTube, Instagram và Threads, và “Alice” chỉ là một trong rất nhiều nạn nhân.
Đường dây quay lén trong trường hợp của “Alice” chỉ là một trong số hàng loạt các mô hình nội dung xâm phạm đang nhân rộng. Điều tra của BBC vào tháng 1/2026 phát hiện hàng chục influencer nam trên TikTok và Instagram sử dụng kính Meta để quay lén phụ nữ, đăng tải dưới dạng nội dung "tư vấn hẹn hò." Tại Brussels (Bỉ), đài truyền hình RTBF vào tháng 6/2026 phát hiện các video tương tự gắn liền với dịch vụ "huấn luyện quyến rũ" bán khóa học trực tuyến. Tại Tây Ban Nha, một “huấn luyện viên hẹn hò” đã bị bắt vì quay phim phụ nữ bằng kính Meta mà không có sự đồng ý.
Mô hình này nở rộ khắp thế giới, từ London, Sydney, Vancouver đến San Diego, với video của các nạn nhân đạt hơn 1 triệu lượt xem, kèm theo thông tin cá nhân như số điện thoại, nơi làm việc bị phơi bày công khai. Cho đến nay, chỉ có duy nhất một bản án hình sự liên quan đến kính thông minh: David Williams, 47 tuổi, nhận tội quay lén hành vi tình dục tại Tòa án Warrington (Anh), vào ngày 6/1, với mức phạt 800 bảng Anh.
Ngành công nghiệp ngầm
Meta đã thiết kế một số biện pháp chống vô hiệu hóa đèn LED báo hiệu đang quay: nếu cảm biến phát hiện đèn bị chặn bằng băng dính, camera sẽ tự động khóa. Nhưng biện pháp đơn giản này nhanh chóng bị qua mặt, cư dân mạng truyền nhau phương thức dán băng keo đen lên đèn LED rồi đồng thời che ống kính, cảm biến sẽ nhầm tưởng kính đang ở trong phòng tối và camera hoạt động bình thường.
Tháng 10/2025, trang 404 Media phát hiện một kỹ thuật viên tên Bong Kim cung cấp dịch vụ vô hiệu hóa đèn LED vĩnh viễn với giá 60 USD qua đường bưu điện. Kim dùng dụng cụ hàn ngắt mạch LED bên trong gọng kính, sau đó trám kín bằng keo UV, khiến chiếc kính trông như chưa được chỉnh sửa bao giờ. Do thao tác này chỉ thay đổi mạch điện chứ không che bề mặt cảm biến, phần mềm chống giả mạo của Meta không phát hiện bất thường, và mọi chức năng khác bao gồm camera, micro, loa, trợ lý AI vẫn hoạt động bình thường. Trên thực tế, cách thức thực hiện vô cùng đơn giản này đã được chia sẻ khắp trên mạng xã hội và Youtube.
Android Authority báo cáo nhiều thợ sửa trên Facebook Marketplace cung cấp dịch vụ tương tự với giá từ 50 đến 100 USD, và khách hàng đến từ nhiều quốc gia khác nhau. Hơn thế nữa, các sàn thương mại điện tử chính thống cũng đang rao bán phụ kiện chặn đèn LED với giá dao động từ 21 đến 50 USD. Các sản phẩm này được tiếp thị dưới nhãn "phụ kiện bảo vệ quyền riêng tư" cho người đeo, biến hành vi xâm phạm quyền riêng tư của người khác thành một tính năng được đóng gói và bán lẻ. Khách hàng thậm chí còn có thể đặt mua luôn bộ kính Meta đã được tinh chỉnh cho hành vi quay lén, một hiện tượng gợi nhớ đến tệ nạn bán chip định vị Apple AirTag với loa báo bị ngắt.
Hiểm họa tiềm tàng
Vấn đề không dừng ở đó. Tháng 10/2024, hai sinh viên Đại học Harvard là Nguyễn Đức Anh Phú (hay còn gọi là Anh Phu Nguyen) và Caine Ardayfio công bố dự án I-XRAY, kết hợp kính Meta với công cụ nhận diện khuôn mặt PimEyes và các cơ sở dữ liệu công khai. Hệ thống cho phép xác định danh tính người lạ trong thời gian thực: tên, địa chỉ, số điện thoại, nghề nghiệp, người thân, thậm chí một phần số an sinh xã hội, chỉ bằng cách nhìn vào mặt họ.
Trong video demo, Nguyen tiếp cận hành khách xa lạ tại ga tàu điện Harvard, gọi họ bằng tên và đề cập thông tin cá nhân mà anh vừa thu thập chỉ vài giây trước đó. Nguyen và Ardayfio khẳng định đây là dự án nâng cao nhận thức cộng đồng và không công bố mã nguồn. Nhưng điều đáng lo ngại là chính Meta đã đang xây dựng tính năng đáng sợ không kém.
Ngày 5/6, tạp chí Wired công bố kết quả phân tích mã nguồn ứng dụng của kính Meta, phiên bản đã được tải về hơn 50 triệu lượt. Bên trong phần mềm chứa một hệ thống nhận diện khuôn mặt chưa kích hoạt mang tên nội bộ "NameTag," gồm ba mô hình AI: SCRFD phát hiện khuôn mặt, KPSAligner căn chỉnh góc mặt, và SFace chuyển đổi khuôn mặt thành mã sinh trắc học 2.048 chữ số. Khuôn mặt chưa được nhận diện sẽ tự động xếp vào thư mục "NameTagsPending." Các nhà nghiên cứu bảo mật từ Quỹ Biên giới Điện tử (EFF - Electronic Frontier Foundation) đánh giá hệ thống ở trạng thái “ngủ” nhưng "gần như sẵn sàng hoạt động."
Một bản ghi chú nội bộ của Meta do New York Times công bố vào tháng 2/2026 ghi rõ công ty dự định triển khai tính năng này "trong bối cảnh chính trị sôi động, khi các tổ chức xã hội dân sự mà chúng ta dự kiến sẽ phản đối sẽ tập trung nguồn lực vào các mối lo khác”. Trước đó, Meta từng sử dụng nhận diện khuôn mặt trên Facebook cho tính năng gắn thẻ ảnh, sau đó tuyên bố ngừng năm 2021 và xóa hơn 1 tỷ dữ liệu phân biệt khuôn mặt trước sức ép dư luận. Tính năng NameTag tái tạo lại chính cái mà Meta từng cam kết từ bỏ, nhưng lần này gắn trên một thiết bị đeo trên mặt và có thể hoạt động liên tục trong không gian công cộng.
Khoảng trống pháp lý
Mắt kính thông minh với tính năng quay phim tạo ra một hiểm họa xâm phạm quyền riêng tư đáng sợ, nhưng khung pháp lý để đối phó với nó vẫn chưa rõ ràng. Tại Anh, hành vi quay phim người lạ ở nơi công cộng hoàn toàn hợp pháp. Quy định Bảo vệ Dữ liệu Chung (GDPR - General Data Protection Regulation) của châu Âu yêu cầu sự đồng ý khi ghi hình nhận diện được cá nhân, nhưng thực thi với một người đeo kính trên phố gần như bất khả thi.
Công nghệ thì vận hành trên một tầm cỡ vượt xa tính toán của luật pháp. Điều tra của BBC cho thấy một video quay lén nạn nhân nhanh chóng đạt 1,3 triệu lượt xem trên TikTok chỉ trong vài giờ, kèm theo số điện thoại cá nhân bị phơi bày. Cùng lúc đó, mã nhận diện khuôn mặt được phân phối âm thầm đến 50 triệu điện thoại xuyên biên giới mà không cần sự đồng ý nào.
Lập trường chính thức của Meta là đèn LED kết hợp với điều khoản sử dụng là đã đủ, và trách nhiệm thuộc về người sử dụng. Hơn 70 tổ chức bao gồm Liên minh Tự do Dân sự Mỹ (ACLU - American Civil Liberties Union) và các nhóm bảo vệ nạn nhân bạo lực gia đình đã ký kiến nghị yêu cầu Meta hủy bỏ NameTag.
Trong khi chờ đợi pháp luật bắt kịp, giáo sư xã hội học Yves Jeanrenaud tại Đại học Osnabrück, Đức, đã công bố ứng dụng Nearby Glasses với khả năng phát hiện kính thông minh trong phạm vi gần thông qua tín hiệu Bluetooth và cảnh báo người dùng. Tuy nhiên đây chỉ là một nỗ lực từ một cá nhân, quá yếu ớt để đối diện với 7 triệu chiếc kính bán ra mỗi năm và một làn sóng ngầm biến chúng thành những công cụ quay lén hoàn hảo.