Không khí lạnh tràn về bất thường giữa mùa hè nguy hiểm thế nào?
Thông thường, tháng 6 là thời điểm miền Bắc nước ta bước vào đỉnh điểm của mùa hè với những đợt nắng nóng gay gắt, nhiệt độ có lúc vượt ngưỡng 40 độ C. Tuy nhiên, thời tiết năm nay đang cho thấy những biến động dị thường.
Không khí lạnh tràn về, hiện tượng dị thường giữa mùa hè
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, hiện tượng không khí lạnh xuất hiện đầu mùa hè (tháng 6) đã từng xuất hiện trước đó với tần suất thấp. Giai đoạn 1979 - 2025 (47 năm) có 25 đợt, bình quân 0,53 đợt/năm.
Giai đoạn 1991 đến nay (35 năm) xuất hiện 7 đợt, bình quân 0,2 đợt/năm. Đáng chú ý từ năm 2014 đến năm 2025 (11 năm) không khí lạnh không xuất hiện trong tháng 6. Biến đổi của khí hậu, nhiệt độ trái đất ấm lên, việc xuất hiện các đợt không khí lạnh ảnh hưởng đến nước ta trong tháng 6 cũng ít hơn.
Về mặt quy luật khí hậu, tháng 6 là thời điểm hệ thống áp cao cận nhiệt đới và vùng áp thấp nóng phía Tây làm chủ hoàn toàn cấu trúc thời tiết Bắc Bộ, gây ra các đợt nắng nóng diện rộng.
Sự xuất hiện của một đợt không khí lạnh (vốn là đặc sản của mùa đông) vào thời gian này được các chuyên gia khí tượng đánh giá là hiện tượng hiếm gặp nhưng hoàn toàn có thể giải thích bằng các quy luật động lực học khí quyển.
Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ sự hoạt động mạnh mẽ bất thường của áp cao lục địa ở phía Bắc. Khối khí lạnh cực đới tích tụ tại vùng Siberia thay vì suy yếu và rút hẳn về vùng vĩ độ cao thì lại được các dòng dẫn đường gió Tây trên cao đẩy lệch sâu về phía Nam. Khi dịch chuyển xuống nước ta, khối khí khô và lạnh này ngay lập tức va chạm dữ dội với khối khí nhiệt đới nóng ẩm đang ngự trị tại chỗ.
Chính sự tranh chấp quyết liệt này là nguyên nhân trực tiếp làm thay đổi cấu trúc nhiệt độ, đồng thời là "bệ phóng" giải phóng năng lượng, kích hoạt các ổ mây dông phát triển mạnh mẽ và gây ra mưa lớn dồn dập.
Hệ thống trạm quan trắc ghi nhận, từ chiều tối và đêm 8/6, gió trên đất liền đã chuyển hướng Đông Bắc rõ rệt với cường độ cấp 2 - 3, riêng vùng ven biển đạt cấp 3.
Tại khu vực Đông Bắc Bộ và Thanh Hóa, nền nhiệt giảm đột ngột từ 7 đến 10 độ C, chấm dứt hoàn toàn bầu không khí oi bức. Nhiệt độ thấp nhất toàn vùng rơi vào khoảng 22 - 25 độ C.
Đặc biệt tại các vùng núi cao thuộc Bắc Bộ, nhiệt độ có nơi giảm xuống dưới 21 độ C, mang lại cảm giác se lạnh giữa những ngày tháng 6.
Thành phố Hà Nội nằm trong vùng chịu tác động mạnh của đợt chuyển mùa dị thường này. Dự báo từ chiều tối 8/6 đến sáng 9/6, thủ đô sẽ hứng chịu một đợt mưa vừa, mưa to, cục bộ có nơi mưa rất to kèm theo các hiện tượng sấm sét và dông mạnh.
Từ đêm 8/6, trời chuyển mát hẳn với mức nhiệt thấp nhất phổ biến từ 23 đến 25 độ C. Nền nhiệt lý tưởng này giúp người dân thủ đô giải nhiệt sau chuỗi ngày oi nóng kéo dài, song lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ về giao thông do ngập úng.
Kịch bản ứng phó và những khuyến cáo khẩn cấp
Mối nguy lớn nhất của đợt không khí lạnh giữa mùa hè không nằm ở việc giảm nhiệt, mà chính là những thiên tai khốc liệt sinh ra từ sự xung đột dữ dội của hai khối khí. Khi độ ẩm cao kết hợp với lực nâng động lực mạnh mẽ của không khí lạnh, hệ quả tất yếu là những trận mưa dồn dập với cường độ lớn.
Tại khu vực Tây Bắc Bộ, phía Bắc của Phú Thọ, Tuyên Quang và dọc xuống Bắc Trung Bộ, lượng mưa được dự báo sẽ đạt mức to đến rất to từ chiều tối 8/6 đến đêm 9/6.
Lượng nước khổng lồ đổ xuống các địa hình dốc trong thời gian ngắn làm tăng tối đa nguy cơ xảy ra lũ quét trên các sông, suối nhỏ và sạt lở đất nghiêm trọng trên các sườn dốc. Ở các vùng trũng thấp và các đô thị lớn, nguy cơ ngập úng cục bộ là điều khó tránh khỏi.
Đáng ngại hơn, hiện tượng dông lốc, sét và mưa đá có thể xuất hiện bất ngờ trong các ổ mây đối lưu mạnh. Khi một khối khí lạnh di chuyển vào một vùng không khí nóng ẩm, xu hướng bốc bốc lên cao của không khí nóng sẽ diễn ra vô cùng mãnh liệt, tạo ra các dòng thăng thẳng đứng tốc độ cao, điều kiện lý tưởng cấu thành mưa đá và gió giật mạnh.
Cơ quan khí tượng thủy văn khuyến cáo người dân theo dõi chặt chẽ diễn biến không khí lạnh và các đợt mưa dông diện rộng; Chủ động phòng tránh lốc, sét, mưa đá, gió giật mạnh; gia cố nhà cửa và bảo vệ cây trồng, vật nuôi.
Các địa phương vùng núi cần đề phòng lũ quét, sạt lở đất; khu vực thấp trũng đề phòng ngập úng cục bộ. Ngư dân và các phương tiện hoạt động trên biển theo dõi chặt chẽ các bản tin dự báo, hạn chế hoạt động tại khu vực có gió mạnh và biển động.
.jpg)