Hai ứng dụng tài chính ở Campuchia 'bị sập', nhiều người hoang mang

Theo Nikkei, khi hai ứng dụng tài chính này ngừng hoạt động sau các cuộc điều tra của cơ quan chức năng, hàng nghìn khách hàng bất ngờ phát hiện tài sản của mình bị đóng băng.

Hàng nghìn khách hàng và khoản tiền bị “treo” giữa thực và số

Cuối tháng 4/2026, trước trụ sở Ngân hàng Quốc gia Campuchia (NBC) tại Phnom Penh, hàng trăm khách hàng tập trung với hi vọng tìm lại khoản tiền đã gửi trên các ứng dụng H-Pay và Huione Pay.

Trong số đó có Ah Song, một người dùng cho biết ông có hơn 8.000 USD trong tài khoản H-Pay. Khi nghe tin ứng dụng mất giấy phép hoạt động, ông đã đến ngân hàng trung ương từ sáng sớm để tìm cách yêu cầu hoàn trả tiền. Tuy nhiên, giống nhiều khách hàng khác, ông nhanh chóng nhận ra việc thu hồi tài sản sẽ không hề đơn giản.

Một chủ gara ô tô người Trung Quốc tại Phnom Penh cho biết ông đã gửi hơn 200.000 USD vào Huione Pay. Ban đầu ông không hoàn toàn tin tưởng nền tảng này, nhưng việc hệ thống vận hành ổn định suốt nhiều năm khiến ông dần yên tâm.

Một khách hàng khác tên Ann cho biết bà nhận thức được những tranh cãi xung quanh Huione Pay từ khá sớm, nhưng vẫn tiếp tục sử dụng bởi tốc độ giao dịch nhanh, dịch vụ khách hàng tốt và khả năng hỗ trợ các giao dịch xuyên biên giới mà các kênh tài chính truyền thống khó đáp ứng.

Chính sự vận hành tương đối ổn định trong thời gian dài đã tạo nên một cảm giác an toàn đối với người dùng. Khi hệ thống đột ngột ngừng hoạt động, cú sốc vì thế càng lớn hơn.

Khi “siêu ứng dụng tài chính” phát triển nhanh hơn khuôn khổ quản lí

Sự tồn tại và hoạt động công khai của các ứng dụng này đã phơi bày những lỗ hổng trong hệ thống quản lí tài chính ở Campuchia. Các công ti này xuất hiện một cách vô cùng nổi bật trước công chúng, cung cấp nhiều dịch vụ mà họ không hề được cấp phép. Khách hàng của họ khẳng định các dịch vụ này hoạt động một cách ổn định, thậm chí trong trường hợp của Huione Pay, ứng dụng này vẫn tiếp tục hoạt động trơn tru trong nhiều tháng sau khi cơ quan quản lí tuyên bố công ti đã bị thanh lí.

Huione Pay được thành lập vào năm 2018 bởi sáu cá nhân, ba người trong số đó đã rời đi chỉ trong vòng hai năm. Những giám đốc nổi tiếng nhất của công ti bao gồm ông Hun To và ông Li Xiong, một công dân Trung Quốc đã nhập tịch Campuchia và vừa bị trục xuất về Trung Quốc vào tháng 4 năm nay.

Ban đầu, ứng dụng này được thiết kế để phục vụ các giao dịch thanh toán, chuyển đổi đồng USD sang đồng tiền mã hóa ổn định USDT và chuyển tiền về Trung Quốc. Nhưng tham vọng của họ không dừng lại ở đó. Công ti này đã mạnh tay mở hàng loạt chi nhánh trao đổi ngoại tệ trực tiếp và logo của họ được dán nhãn khắp nơi, từ biển hiệu nhà hàng, tiệm đổi tiền cho đến các cửa hàng bán lẻ trên khắp đất nước.

Điều đáng nói là không có bất kì dịch vụ nào trong số những tính năng phổ biến nhất của ứng dụng này, bao gồm cho vay tiền, chuyển tiền thông qua tiền điện tử và mở tài khoản tiết kiệm có kì hạn, được phép hoạt động theo giấy phép cung cấp dịch vụ thanh toán mà họ được Ngân hàng Quốc gia Campuchia cấp. Ứng dụng này là một mảnh ghép nằm trong một hệ sinh thái lớn hơn mang tên Tập đoàn Huione.

Khi niềm tin bị thao túng

Sự việc bắt đầu thu hút sự chú ý của quốc tế vào giữa năm 2024 khi Huione Guarantee, một chi nhánh trực thuộc, bị các công ti phân tích tiền mã hóa đánh dấu vi phạm vì bị tình nghi vận hành một nền tảng thương mại điện tử phục vụ tội phạm mạng. Trả lời các câu hỏi từ báo chí, NBC lưu ý rằng họ đã thu hồi giấy phép của Huione Pay vào tháng 9/2024 và bắt đầu quá trình thanh lí tài sản của công ti này sau khi phát hiện các "hệ thống song song hoặc các hoạt động liên quan đến thị trường ngầm" và tiến hành một cuộc kiểm tra trực tiếp vào hai tháng trước đó.

Ngân hàng trung ương Campuchia cho biết 62.000 khách hàng của Huione Pay đã được bồi thường tổng cộng hơn 1 triệu USD vào tháng 11/2024, tính ra trung bình mỗi người nhận được chưa tới 20 USD. Cơ quan này cũng xác nhận quá trình thanh lí đã hoàn tất vào tháng 5/2025.

Năm tháng sau đó, Mạng lưới Thực thi Tội phạm Tài chính trực thuộc Bộ Tài chính Mỹ đã cắt đứt hoàn toàn mọi hoạt động của các tổ chức thuộc hệ sinh thái Huione khỏi hệ thống tài chính nước này vì các cáo buộc liên quan đến rửa tiền. Mặc cho những diễn biến pháp lí trên, khách hàng tại Campuchia cho biết họ vẫn có thể sử dụng Huione Pay, dù có xuất hiện vài đợt đóng băng tài khoản định kì, cho đến tận tháng 3 năm nay.

NBC cho biết họ đã xem xét lại vụ việc của Huione Pay vào tháng 12 năm ngoái sau khi khách hàng bắt đầu yêu cầu truy cập vào tài sản của họ và nhận được khiếu nại từ 1.297 người dùng. Một bức thư do ngân hàng trung ương đăng tải vào ngày 10/4 nêu rõ tổng số tiền yêu cầu bồi thường của nhóm người dùng này đã vượt quá 31 triệu USD tiền pháp định và 20 triệu USDT, tương đương với mức 20 triệu USD. Cơ quan này lập luận rằng những người khiếu nại đã không cung cấp đầy đủ thông tin "để xác định tính hợp pháp của các yêu cầu" và vụ việc này đã "vượt quá thẩm quyền của ngân hàng trung ương".

Khi được hỏi về việc liệu khách hàng có được bồi thường đối với các tài sản tiền mã hóa lưu trữ trên Huione Pay hay không, NBC đã chuyển một số câu hỏi về quy trình này cho Reachs & Partners, đơn vị đảm nhận vai trò thanh lí tài sản của Huione Pay. Trong khi đó, nhiều khách hàng khẳng định ứng dụng vẫn tiếp tục hoạt động cho đến tháng 3/2026, ngay trước thời điểm Li Xiong bị bắt giữ và họ hoàn toàn không hề hay biết về các hoạt động thực thi pháp luật của NBC.

Mặt khác, ứng dụng H-Pay bắt đầu hoạt động vào khoảng đầu năm 2025. Dù có ban giám đốc khác biệt so với Huione Pay và sử dụng một nền tảng ứng dụng riêng biệt, nhưng Ah Song cùng nhiều khách hàng khác cho biết họ được thông báo rằng hai nền tảng này có cùng một hệ thống vận hành và các ứng dụng có thể được sử dụng thay thế cho nhau một cách linh hoạt.

H-Pay đã tiếp quản một số văn phòng chi nhánh của Huione Pay. Giống như Huione Pay, H-Pay chưa bao giờ được đăng kí hoạt động như một ngân hàng thương mại, nhưng người dùng đã đưa ra những bằng chứng cho thấy họ có thể sử dụng "siêu ứng dụng" này để vay mượn tiền, thực hiện các giao dịch chuyển tiền mã hóa và mở tài khoản tiết kiệm có kì hạn cho đến tận tháng 11.

Trả lời các câu hỏi về cả hai ứng dụng, Reachs & Partners thông báo rằng họ "không thể chính thức xác nhận thông tin được yêu cầu", mặc dù quá trình thanh lí của Huione Pay đã kết thúc từ tháng 5 năm 2025, theo tuyên bố của NBC. NBC cho biết những người dùng H-Pay vẫn còn cơ hội để khai báo thiệt hại của mình và Reachs & Partners thông tin thêm rằng quá trình đánh giá tài sản của công ti này vẫn đang được tiến hành.

Bài học cho tương lai của tài chính số tại Đông Nam Á

Vụ việc H-Pay và Huione Pay đang được giới quan sát xem như một trong những phép thử lớn đối với quá trình số hóa tài chính tại Đông Nam Á.

Theo dữ liệu từ công ti phân tích blockchain Chainalysis, hơn 70 tỉ USD giao dịch tiền mã hóa đã được ghi nhận liên quan tới Huione Guarantee và Huione Pay trong giai đoạn 2021-2024. Dòng tiền vẫn tiếp tục xuất hiện trên các ví liên quan trong năm 2025 và 2026.

Những con số này cho thấy quy mô hoạt động của hệ sinh thái nói trên lớn hơn rất nhiều so với hình dung của phần lớn người dùng phổ thông.

Xue Yin Peh, chuyên gia phân tích cấp cao của Chainalysis, nhận định rằng các nền tảng như vậy thường phục vụ đồng thời cả nhu cầu hợp pháp lẫn những hoạt động nằm trong vùng xám pháp lí. Khi thiếu cơ chế giám sát hiệu quả, rủi ro cuối cùng thường đổ dồn lên những khách hàng bình thường.

Theo bà, các thị trường phi chính thức có thể phát triển trong thời gian dài mà không bị chú ý. Nhưng khi quy mô trở nên quá lớn, những người chịu thiệt hại nhiều nhất lại chính là các cá nhân và doanh nghiệp sử dụng dịch vụ một cách hợp pháp.

Từ góc độ rộng hơn, vụ việc cũng phản ánh thách thức mà nhiều quốc gia đang phải đối mặt khi thúc đẩy chuyển đổi số. Người dân ngày càng muốn các dịch vụ tài chính nhanh hơn, rẻ hơn và linh hoạt hơn. Trong khi đó, cơ quan quản lí phải tìm cách cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và an toàn hệ thống.

Nếu quản lí quá chặt, đổi mới có thể bị kìm hãm. Nhưng nếu giám sát không theo kịp tốc độ phát triển công nghệ, rủi ro đối với người dùng sẽ tăng lên đáng kể.

Đối với người dùng cá nhân, bài học lớn nhất từ câu chuyện H-Pay và Huione Pay có lẽ là không nên đánh đồng sự phổ biến với sự an toàn. Một ứng dụng có thể được sử dụng rộng rãi, vận hành ổn định trong nhiều năm và xuất hiện ở khắp nơi, nhưng điều đó không đồng nghĩa mọi dịch vụ của nền tảng đều được cấp phép hoặc được bảo vệ bởi các cơ chế tài chính chính thức.

Trong kỉ nguyên tài chính số, niềm tin không còn chỉ dựa trên trải nghiệm sử dụng hay tốc độ giao dịch. Nó còn phụ thuộc vào tính minh bạch, khả năng giám sát và mức độ bảo vệ người dùng khi sự cố xảy ra.

Và chính ở điểm đó, câu chuyện của H-Pay và Huione Pay đang trở thành lời cảnh báo không chỉ cho Campuchia, mà cho toàn bộ hệ sinh thái fintech đang phát triển rất nhanh tại Đông Nam Á.

Bùi Tú