Khán giả Việt đang nuôi cả 'vũ trụ' giải trí mới
Từ show âm nhạc, concert, fandom đến vật phẩm lưu niệm, khán giả Việt không còn chỉ ngồi xem. Họ đang góp tiền, góp dữ liệu, góp truyền thông và tạo sức sống cho các vũ trụ giải trí mới.
Vũ trụ giải trí không còn nằm gọn trên sân khấu
Giải trí Việt vài năm gần đây thay đổi nhanh. Sân khấu lớn hơn. Concert nhiều hơn. Show âm nhạc được đầu tư mạnh hơn. Nhưng thay đổi đáng kể nhất không nằm ở ánh sáng, âm thanh hay quy mô dàn dựng. Thay đổi nằm ở vị trí của khán giả.
Trước đây, một chương trình giải trí thường sống trong khung giờ phát sóng. Khán giả xem, bình luận, rồi chờ tập tiếp theo. Hiện nay, một chương trình có thể kéo dài đời sống trên nhiều nền tảng. Tập phát sóng chỉ là phần mở đầu. Sau đó là video hậu trường, đoạn cắt ngắn, thử thách mạng xã hội, bình chọn, concert, vật phẩm lưu niệm và các cuộc tranh luận kéo dài.
Ở đây, khán giả không còn đứng ngoài ngành giải trí. Họ tham gia trực tiếp vào cách một sản phẩm được lan truyền. Một lượt xem, một bình luận, một vé concert, một món đồ lưu niệm hay một bài đăng của fan đều có thể trở thành dữ liệu và giá trị thương mại.
Các nhà sản xuất hiểu rõ sự thay đổi này. Họ không chỉ làm chương trình để phát sóng. Họ tạo hệ sinh thái để giữ chân công chúng lâu hơn. Một show thành công không chỉ được đo bằng rating hoặc lượt xem. Show còn được đo bằng khả năng tạo cộng đồng, bán vé, kéo tài trợ, mở rộng hình ảnh nghệ sĩ và duy trì sức nóng sau khi màn hình đã tắt.
Nhiều show âm nhạc tại Việt Nam đang dịch chuyển sang mô hình nội dung đa nền tảng. Một format có thể mở rộng sang biểu diễn trực tiếp, nội dung số, thương mại, tài trợ, bản quyền và cộng đồng người hâm mộ.
Công chúng Việt cũng đã thay đổi thói quen tiêu dùng giải trí. Họ không chỉ nghe một ca khúc hoặc xem một tiết mục. Họ muốn nhìn thấy nghệ sĩ ngoài đời, muốn tham gia một sự kiện chung, muốn sở hữu một phần ký hiệu của cộng đồng mình yêu thích. Từ đây xuất hiện một quan hệ mới: khán giả không chỉ trả tiền để xem, mà còn góp phần nuôi cả vòng đời của một sản phẩm giải trí.
Fandom trở thành lực lượng kinh tế
Trong một thời gian dài, fandom thường bị nhìn bằng con mắt đơn giản. Người hâm mộ dễ bị gắn với hình ảnh cuồng nhiệt, cảm tính, thích tranh cãi. Cách nhìn đó không còn đủ để giải thích đời sống giải trí hiện nay.
Fandom đang trở thành một cấu phần quan trọng của công nghiệp văn hóa. Một cộng đồng người hâm mộ mạnh có thể giúp nghệ sĩ giữ độ phủ truyền thông, bán vé nhanh hơn, tạo xu hướng trên nền tảng số và kéo dài vòng đời của sản phẩm.
Trong nhiều trường hợp, fan làm truyền thông nhanh hơn cả ê kíp chuyên nghiệp. Họ cắt clip, dịch nội dung, thiết kế hình ảnh, tổ chức dự án cộng đồng và bảo vệ hình ảnh nghệ sĩ trước các tranh luận. Tất cả hoạt động đó làm tăng giá trị cho nghệ sĩ và chương trình.
Đây là một dạng quyền lực mới. Nhà sản xuất không thể chỉ áp sản phẩm từ trên xuống. Nghệ sĩ cũng không thể chỉ xuất hiện trên sân khấu rồi rời khỏi đời sống công chúng. Khán giả ngày nay muốn được tương tác, được lắng nghe và được xem như một phần của hành trình.
Các chương trình giải trí hiện nay thường mở nhiều cánh cửa để công chúng bước vào. Một nghệ sĩ không chỉ có tiết mục. Nghệ sĩ có câu chuyện, hình ảnh hậu trường, khoảnh khắc đời thường, tương tác mạng xã hội và quan hệ với cộng đồng fan. Sự yêu thích được nuôi bằng cảm giác gần gũi, rồi chuyển hóa thành sự trung thành, lượt xem, vé bán ra và sức lan truyền.
Khi khán giả đã bỏ tiền, bỏ thời gian và bỏ cảm xúc vào một sản phẩm giải trí, họ không còn là người xem thụ động. Họ có kỳ vọng. Họ muốn nghệ sĩ xứng đáng với tình cảm đã nhận. Họ cũng có thể quay lưng rất nhanh nếu cảm thấy bị xem nhẹ.
Sự yêu thích tạo ra doanh thu, nhưng cũng tạo ra áp lực. Công chúng không chỉ tung hô. Công chúng cũng giám sát. Họ nhìn cách nghệ sĩ phát ngôn, cách ê kíp ứng xử, cách nhà sản xuất bán vé, bán hàng và xử lý khủng hoảng. Nếu chỉ xem fandom như nguồn tiền và nguồn truyền thông miễn phí, tài sản đó có thể biến thành rủi ro.
Vũ trụ giải trí bán cảm giác thuộc về
Một concert đông khán giả không chỉ là nơi thưởng thức biểu diễn. Đó còn là nơi người hâm mộ gặp nhau, mặc cùng màu áo, cầm cùng lightstick, hô cùng một câu khẩu hiệu và chia sẻ cùng một ký ức. Một món hàng lưu niệm không chỉ là sản phẩm thương mại. Nó là dấu hiệu nhận diện của cộng đồng.
Nền giải trí hiện đại rất giỏi bán cảm giác này. Khán giả mua vé không chỉ để xem nghệ sĩ hát. Họ mua một trải nghiệm có thể kể lại, đăng lại và lưu lại. Họ mua cơ hội đứng trong một cộng đồng có chung ngôn ngữ, chung biểu tượng và chung niềm vui.
Đây là vùng giao nhau giữa văn hóa đại chúng và kinh tế chú ý. Sản phẩm giải trí càng tạo được nhiều cuộc trò chuyện, càng có khả năng tồn tại lâu hơn. Một tiết mục có thể sống nhiều tuần nhờ các đoạn cắt ngắn. Một khoảnh khắc hậu trường có thể trở thành chất liệu truyền thông. Một tranh luận nhỏ cũng có thể kéo tên chương trình lên các bảng tìm kiếm.
Khi cảm xúc trở thành nhiên liệu cho ngành giải trí, ranh giới giữa yêu thích và bị khai thác rất dễ bị xóa mờ. Người hâm mộ có thể bị cuốn vào những cuộc chạy đua không hồi kết: cày view, mua vé, săn hàng, bình chọn, bảo vệ thần tượng và tranh luận với cộng đồng khác.
Công chúng có quyền yêu thích, nhưng họ cũng cần được tôn trọng như những người tiêu dùng văn hóa có lý trí. Nghệ sĩ cần cộng đồng, nhưng không nên để cộng đồng bị biến thành lực lượng làm truyền thông thay cho ê kíp. Nhà sản xuất cần doanh thu, nhưng không thể xem sự cuồng nhiệt của khán giả như một mỏ khai thác không đáy.
Khán giả Việt có thể rất nhiệt tình, nhưng không dễ bị giữ chân lâu dài bằng chiêu trò. Họ có thể yêu nghệ sĩ, nhưng cũng sẵn sàng chất vấn khi nghệ sĩ hoặc nhà sản xuất làm sai. Họ có thể tham gia cộng đồng, nhưng không muốn bị xem như chiếc ví di động cho mọi chiến dịch thương mại.
Một khi khán giả đã góp tiền, góp dữ liệu và góp truyền thông để nuôi một thế giới giải trí, thế giới đó phải trả lại cho họ nhiều hơn vài khoảnh khắc gây sốt trên mạng xã hội.
