Dùng công nghệ cao giải mã ‘tọa độ đỏ’ tìm mộ liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng

Sáng 8/6, Ban Chỉ đạo 515 quốc gia phối hợp với UBND TP.HCM tổ chức Hội thảo xác minh, kết luận thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán (nay là Công viên Lê Thị Riêng, Quận 10).

Chủ trì hội thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia đã ra chỉ đạo: Yêu cầu khẩn trương lập kế hoạch tổng thể, hoàn thiện phương án quy tập để chậm nhất đầu tháng 7, phải khởi động khai quật. Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà là cuộc chạy đua với thời gian để đưa các anh hùng, chiến sĩ giải phóng quân, biệt động Sài Gòn trở về với đất mẹ sau gần 60 năm nằm trong lòng đất sâu.

Ký ức đau thương từ nhân chứng và những tọa độ nghi vấn trong lòng đất

Nằm ngay trung tâm TP.HCM sầm uất, Công viên Lê Thị Riêng ngày nay là không gian xanh thanh bình, nhưng lùi lại lịch sử, nơi đây từng là Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán (hay nghĩa trang Đô Thành). Những dữ liệu vừa được công bố tại hội thảo đã mở ra một trang sử bi tráng về trận đánh năm 1968. Nhiều tài liệu quân sự và hình ảnh giải mật từ phía Hoa Kỳ, kết hợp với các sơ đồ quân sự, ảnh tư liệu đã vẽ nên một bức tranh tương đối rõ nét về một khu vực nghi có mộ tập thể liệt sĩ quy mô lớn tại đây.

Đặc biệt, lời kể của các nhân chứng sống tại hội thảo mang lại những chi tiết chấn động. Ông Nguyễn Thành Phước (70 tuổi), người từng sống lâu năm tại khu vực nghĩa trang và sau này công tác tại chính Công viên Lê Thị Riêng đến khi nghỉ hưu, nghẹn ngào nhớ lại thời điểm năm 1968, khi ông mới là một cậu bé 12 tuổi. Ông đã trực tiếp chứng kiến lính công binh của ngụy quyền sử dụng 5 đến 6 chiếc xe thùng cứu hỏa để chở thi thể các chiến sĩ về đây chôn cất.

Theo mô tả của ông Phước, các thi thể được đặt xuống 3 rãnh mộ (hầm) đào sẵn, mỗi rãnh rộng khoảng 4m, dài 5m. Lính ngụy và quản trang đã lấp đầy 2 hầm, một hầm còn để trống. Mỗi lớp chôn cất có khoảng 100 chiến sĩ, đa số mặc áo trắng, quần tây dài. Ước tính một hầm chứa từ 200 đến hơn 300 thi thể; tổng cộng hai hầm có thể có khoảng 500 đến 700 chiến sĩ. Phía trên các thi thể được lót 4 lớp ván dày trước khi xe ủi gạt đất xuống lấp. Đáng chú ý, các đại biểu từ Câu lạc bộ Truyền thống kháng chiến Khối Vũ trang Biệt động Sài Gòn - Gia Định cũng xác nhận thông tin về những chuyến xe chở các "chiến sĩ giải phóng", những người anh hùng đã "hy sinh ở đài phát thanh" vào nghĩa trang Đô Thành trong năm 1968.

Sự xác tín của các nhân chứng càng có cơ sở, khi các cơ quan chức năng bước đầu đã khoanh vùng được khu vực nghi vấn. Qua đối chiếu bức ảnh gốc từ hồ sơ, hai địa vật đặc biệt quan trọng là cây me và thủy đài (tháp nước) từ thời chiến tranh hiện nay vẫn còn hiện hữu tại công viên. Ông Nguyễn Thành Phước khẳng định chắc chắn, từ năm 1978 đến 1983 khi giải tỏa nghĩa trang để xây công viên, các lực lượng chỉ cất bốc những ngôi mộ có bia chí đưa về nghĩa trang Lái Thiêu, còn các khu vực bằng phẳng – nơi có hố chôn tập thể – suốt hơn 20 năm qua chưa từng được cất bốc, hiện trạng vẫn còn nguyên vẹn dưới lòng đất.

Đảo ngược rào cản quá khứ: Công nghệ hiện đại giải mã góc khuất lịch sử

Nhìn lại lịch sử, đây không phải lần đầu tiên chúng ta tìm cách đưa các anh trở về. Ngay sau khi đất nước thống nhất, trong quá trình thi công san lấp mặt bằng xây dựng công viên, các lực lượng đã từng phát hiện một số dấu tích và hài cốt liệt sĩ. Đến năm 1995, một chiến dịch khảo sát, quy tập quy mô đã được tổ chức. Tuy nhiên, việc san lấp mặt bằng trước đó đã làm thay đổi hoàn toàn địa hình ban đầu. Cộng với sự hạn chế nghiêm trọng về phương tiện kỹ thuật chuyên dùng, công nghệ thăm dò thời bấy giờ và đặc biệt là sự khan hiếm về thông tin tư liệu, cuộc tìm kiếm năm ấy đã phải khép lại mà không đạt được kết quả như mong muốn.

Nhưng bối cảnh hiện nay đã hoàn toàn thay đổi khi hồ sơ tư liệu được củng cố mạnh mẽ từ các nguồn giải mật của phía Hoa Kỳ và sự vào cuộc của nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Hoa Kỳ. Để không lặp lại những tiếc nuối của quá khứ, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu các lực lượng phải thay đổi căn bản phương thức tiếp cận. Quá trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ lần này phải rà soát, đánh giá toàn diện, cẩn trọng cả về lịch sử, khoa học và pháp lý nhằm bảo đảm tính liên kết, độ tin cậy cao nhất của nguồn tài liệu.

Điểm mấu chốt trong kế hoạch hành động lần này là việc áp dụng khoa học kỹ thuật đỉnh cao. Ban Chỉ đạo 515 quốc gia chỉ đạo phải kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp truyền thống với công nghệ hiện đại. Trong đó, việc phát huy hiệu quả của radar xuyên đất (GPR) sẽ là "mắt thần" giúp xuyên thấu các lớp địa chất đã bị thay đổi sau gần 60 năm, định vị chính xác quy mô, phạm vi rãnh mộ mà không làm tổn hại đến di cốt của các anh hùng. Sự kết hợp giữa công nghệ tiên tiến, dữ liệu hình ảnh vệ tinh giải mật và ký ức của các nhân chứng lịch sử chính là chìa khóa để bảo đảm công tác tìm kiếm đạt độ chính xác tối đa.

Phó Thủ tướng chỉ đạo quyết liệt: Khởi động khai quật chậm nhất vào đầu tháng 7

Chiến dịch tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng diễn ra trong thời điểm cả nước đang bước vào giai đoạn cao điểm của chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh tính cấp bách của nhiệm vụ và yêu cầu UBND TP.HCM phải khẩn trương xây dựng kế hoạch tổng thể, phối hợp chặt chẽ với Bộ Quốc phòng, Quân khu 7. Đồng thời, cần huy động tổng lực các trường đại học, tổ chức, doanh nghiệp có chuyên môn cùng vào cuộc.

Về lộ trình thực địa, Phó Thủ tướng đưa ra mệnh lệnh rõ ràng: Phải thống nhất cơ chế phối hợp đồng bộ, triển khai phương án thăm dò, khai quật theo nguyên tắc "rõ ở đâu làm trước, chưa rõ tiếp tục xác định". Toàn bộ lực lượng ưu tiên khai quật trước tại những vị trí đã được khoanh vùng rõ nét, cụ thể trước mắt là rãnh mộ số 3. Toàn bộ công tác chuẩn bị, phương án quy tập phải hoàn thành để khởi động việc khai quật thực địa chậm nhất vào đầu tháng 7, hướng tới kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7).

Song song với chuẩn bị kỹ thuật, công tác thu thập thông tin nhân chứng đang được đẩy cao độ. Trước đó, vào ngày 28/5, Bộ Tư lệnh TPHCM đã công bố việc phát hiện nhiều bức ảnh ghi lại hình ảnh các em nhỏ sống quanh nghĩa địa Chợ Quán và nghĩa trang Chí Hòa vào năm 1968. Những đứa trẻ 10-14 tuổi năm xưa nay đã là những cụ già ở độ tuổi 68-72. Họ chính là những nhân chứng lịch sử vô giá cuối cùng có thể giúp đối chiếu dữ liệu, xác minh tọa độ chôn cất. Bộ Tư lệnh TPHCM đã phát đi thông báo kêu gọi người dân, các nhà nghiên cứu, cựu học sinh từng sinh sống tại khu vực này cung cấp thông tin phối hợp.

Thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó chính ủy Quân khu 7, Trưởng ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7 khẳng định: "Việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại các khu vực trọng điểm của TP.HCM không chỉ là nhiệm vụ, mà còn là 'mệnh lệnh từ trái tim' của Lực lượng vũ trang Quân khu". Sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, tinh thần trách nhiệm của các cơ quan chuyên môn và sự đồng lòng của nhân dân là điểm tựa để chúng ta tin tưởng rằng, những nỗ lực vượt bậc này sẽ sớm mang lại kết quả, trả lại tên tuổi, đưa các anh hùng liệt sĩ trở về trong vòng tay của đồng đội và quê hương.

Nguyễn Tuyết