TS. Nguyễn Xuân Thủy: Giải tỏa đại lộ cảnh quan sông Hồng gây lãng phí khổng lồ
Quy hoạch đại lộ cảnh quan sông Hồng cần ưu tiên ổn định cuộc sống người dân, tránh xáo trộn xã hội và lãng phí nguồn lực quốc gia.
Dự án đại lộ cảnh quan sông Hồng không chỉ là một kế hoạch hạ tầng giao thông thuần túy mà còn là một chỉnh thể quy hoạch tác động sâu sắc đến cấu trúc xã hội lâu đời tại Hà Nội. Với tổng số dân cư hiện trạng khoảng 247.000 người cùng hơn 70.000 hộ dân đang sinh sống ổn định, dự án đang đặt ra những thách thức lớn về an sinh xã hội, bảo tồn văn hóa và tính bền vững kinh tế. TS. Nguyễn Xuân Thủy, bằng kinh nghiệm thực tiễn, đã đưa ra những phân tích mang tính phản biện cao, đòi hỏi các cơ quan chức năng cần có cái nhìn thấu đáo hơn trước khi đưa ra các quyết định mang tính lịch sử.
Phản biện quy mô đại lộ cảnh quan sông Hồng
Thưa Tiến sĩ, việc triển khai dự án với quy mô lớn đang tác động trực tiếp đến hàng vạn hộ dân. Ông đánh giá thế nào về chủ trương này?
TS. Nguyễn Xuân Thủy: Chủ trương chỉnh trang đô thị nhằm nâng cao môi trường sống là cần thiết. Tuy nhiên, việc di dời diện rộng để xây dựng đại lộ cảnh quan sông Hồng hiện nay bộc lộ nhiều bất cập. Chúng ta cần nhìn nhận rằng, việc phá bỏ hàng vạn ngôi nhà kiên cố để thực hiện dự án là sự lãng phí nguồn lực xã hội nghiêm trọng.
Nếu làm một phép tính đơn giản: chi phí xây dựng lại toàn bộ số nhà cửa kiên cố (từ 2 đến 10 tầng) cùng với ngân sách khổng lồ cho công tác đền bù và giải phóng mặt bằng, tổng kinh phí có thể lên tới hàng triệu tỉ đồng. Đây là con số gây sốc cho bất kỳ nền kinh tế nào. Nguồn lực của đất nước dù dồi dào đến đâu cũng là hữu hạn. Việc chi tiêu một khoản tiền lớn như vậy cho các dự án mang tính "tham vọng" quá mức, trong khi vẫn có những giải pháp thay thế hiệu quả và nhân văn hơn, là điều khó có thể chấp nhận về mặt kinh tế.
Hơn thế, việc in tiền để đáp ứng yêu cầu đền bù quy mô lớn như thế này sẽ tạo ra áp lực lạm phát vô cùng nguy hiểm, trực tiếp làm giảm giá trị của đồng tiền và ảnh hưởng đến đời sống của toàn xã hội trong dài hạn. Tại sao chúng ta lại dùng ngân sách công để phá bỏ những tài sản hợp pháp của nhân dân thay vì tìm cách tích hợp chúng vào quy hoạch chung? Đó là sự lãng phí không cần thiết và đi ngược lại với tinh thần "trân trọng tài sản của nhân dân".
Thành phố nhấn mạnh việc đảm bảo an toàn đê điều là lý do trọng yếu. Ông có nhận định gì?
TS. Nguyễn Xuân Thủy: Đây là luận điểm cần xem xét kỹ lưỡng. Thực tế, nhiều thập niên qua, khu vực này không xảy ra tình trạng nước sông tràn bờ. Ngập lụt cục bộ chủ yếu do hạ tầng thoát nước tại chỗ chưa đồng bộ. Thay vì giải tỏa trắng, chúng ta có thể kết nối giao thông ngang từ đại lộ lên đê chính, vừa phát huy công năng vận tải, vừa hỗ trợ thoát lũ hiệu quả.
Việc xây dựng công trình quá bề thế, làm hẹp mặt cắt lòng sông mới chính là yếu tố tiềm ẩn rủi ro về an toàn đê điều lâu dài. Trong quy hoạch giao thông, bài toán an toàn lũ lụt phải được đặt làm ưu tiên hàng đầu, nhưng không nên lợi dụng lý do này để thực hiện các cuộc di dân quy mô lớn khi chưa có đánh giá thủy lực đầy đủ và minh bạch.
Cam kết tái định cư "bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ" đang được thực thi ra sao, thưa ông?
TS. Nguyễn Xuân Thủy: Cam kết này hiện mới dừng lại ở lý thuyết. Thực tế, sinh kế cư dân gắn liền với địa bàn cư trú lâu đời. Việc di dời không chỉ là chuyển chỗ ở mà còn cắt đứt việc làm và các mối quan hệ xã hội. Nếu không có cơ chế giám sát thực thi chặt chẽ, người dân tái định cư rất dễ rơi vào hoàn cảnh khó khăn. Cần tránh tình trạng nhà cửa khang trang hơn nhưng lại mất đi nguồn thu nhập và sự ổn định vốn có.
.jpg)
Nhiều khu vực tái định cư trước đây đã bộc lộ những hạn chế về hạ tầng, thiếu hụt các dịch vụ công ích và đặc biệt là đứt gãy sinh kế. Người dân đã quen với nghề nghiệp ổn định, gắn liền với môi trường ven sông; khi chuyển đến những khu đô thị mới xa trung tâm, không gian sinh kế bị mất đi, họ buộc phải đối mặt với nguy cơ tái nghèo hoặc những khó khăn kinh tế dài hạn.
Đề xuất giải pháp quy hoạch bền vững
Nếu được tư vấn, ông sẽ đề xuất điều chỉnh quy hoạch như thế nào để tối ưu hóa hiệu quả?
TS. Nguyễn Xuân Thủy: Tôi đề xuất phương án "Gọn - Nhân văn - Hiệu quả":
Đúng chức năng: Chỉ lấy dải đất ven sông từ 50-80m để làm đường và công viên. Không nên phát triển thành các dự án bất động sản quy mô lớn. Với một dự án mang tên đại lộ cảnh quan sông Hồng, mục tiêu cần hướng tới là kết nối cảnh quan và giao thông, không phải là cơ hội để phát triển các dự án cao tầng mật độ dày đặc.
Hạ tầng đa tầng: Tận dụng không gian ngầm và công nghệ giao thông thông minh để giải quyết ùn tắc, hạn chế tối đa việc giải tỏa. Chúng ta đang ở thời đại của giao thông thông minh, việc áp dụng AI trong điều tiết dòng xe và phát triển hệ thống Metro, xe buýt nhanh cần được ưu tiên hơn so với tư duy mở rộng mặt đường truyền thống.
Giữ lại cộng đồng: Chỉnh trang tại chỗ các khu dân cư ổn định. Điều này vừa giúp bảo tồn cấu trúc văn hóa, vừa tạo "lá chắn" vững chắc cho mái đê. Việc người dân sinh sống tại bãi sông lâu năm thực tế là yếu tố giúp ổn định địa chất và kiểm soát khu vực ven bờ. Nếu biết cách quy hoạch theo hướng cộng đồng, họ sẽ là những chủ thể bảo vệ môi trường sông Hồng hiệu quả nhất.
Việc phá bỏ hàng vạn ngôi nhà kiên cố để thực hiện dự án là sự lãng phí kinh khủng về của cải xã hội. Tổng chi phí đền bù, giải phóng mặt bằng và xây dựng lại hạ tầng có thể lên tới hàng triệu tỉ đồng.
TS. Nguyễn Xuân Thuỷ
Đối thoại minh bạch: Tổ chức các cuộc triển lãm quy hoạch để người dân tham gia đóng góp ý kiến một cách thực chất.
Theo ông, quy trình tham vấn cần thay đổi như thế nào để tiếng nói người dân có trọng lượng hơn?
TS. Nguyễn Xuân Thủy: Những dự án quy mô tầm cỡ này bắt buộc phải có sự tham gia ý kiến của người dân một cách thực tâm, tránh tính hình thức. Nếu các cấp quản lý điều chỉnh quy hoạch theo hướng khoa học, ít di dân nhất, đó không chỉ là thắng lợi về kinh tế mà còn củng cố niềm tin trong nhân dân. Mục tiêu cao nhất của mọi quy hoạch phải là sự yên bình và hạnh phúc của con người.
Chúng ta không nên "vẽ" ra những dự án quá đồ sộ, quá tham vọng mà thiếu đi cơ sở thực tiễn và tính khả thi trong bối cảnh ngân sách hiện tại.
Ông có lo ngại về việc dự án này vô tình tạo ra các "ốc đảo" bất động sản thay vì không gian công cộng không?
TS. Nguyễn Xuân Thủy: Đây là nỗi lo chung của nhiều chuyên gia quy hoạch. Nếu chỉ chăm chăm vào việc thu hồi đất để giao cho các tập đoàn lớn phát triển dự án nhà ở thương mại dưới danh nghĩa "tái định cư", chúng ta sẽ làm mất đi tính đại chúng của dòng sông.
Dòng sông Hồng là tài sản chung của nhân dân, không nên biến không gian ven sông thành nơi chỉ dành cho giới thượng lưu. Việc tạo ra những ốc đảo bất động sản sẽ vô hình trung cô lập một bộ phận dân cư, gây ra sự phân hóa xã hội không đáng có ngay tại thủ đô. Cần phải giữ cho sông Hồng một hơi thở tự nhiên, một không gian mở mà ở đó mọi người dân đều có quyền tiếp cận. Đó mới là định hướng phát triển bền vững, nơi con người và thiên nhiên cùng tồn tại hài hòa.
