14.000 tấn rác mỗi ngày ở TP.HCM tạo áp lực lên nguồn nước sạch ra sao?

Nguồn nước sạch tại TP.HCM đang chịu áp lực chưa từng có từ rác thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp và hoạt động nông nghiệp. Các chuyên gia cảnh báo, nếu không thay đổi hành vi xả thải và tăng cường bảo vệ môi trường, nguy cơ bùng phát các bệnh liên quan đến nguồn nước ô nhiễm sẽ ngày càng hiện hữu.

Nguy cơ dịch bệnh từ nguồn nước ô nhiễm

Tại TP.HCM, hiện nay lượng rác thải sinh hoạt phát sinh mỗi ngày dao động từ 13.000 đến 14.000 tấn. Đây là áp lực rất lớn đối với hệ thống xử lý chất thải của đô thị hơn 14 triệu dân.

Điều đáng lo ngại là phần lớn lượng rác vẫn được xử lý bằng phương pháp chôn lấp. Quá trình này tạo ra lượng lớn nước rỉ rác chứa nhiều chất ô nhiễm hữu cơ, kim loại nặng và vi sinh vật. Nếu không được thu gom, xử lý triệt để, nước rỉ rác có thể thấm xuống đất, xâm nhập nguồn nước ngầm hoặc lan ra các thủy vực tự nhiên.

Bên cạnh rác thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp cũng là một trong những nguyên nhân khiến chất lượng nguồn nước suy giảm. Tại một số khu vực, tình trạng xả thải chưa qua xử lý hoặc xử lý không đạt chuẩn vẫn xảy ra, làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm sông, kênh rạch và ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái.

Các chuyên gia môi trường nhận định, ô nhiễm nguồn nước không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là thách thức đối với sức khỏe cộng đồng và an ninh nguồn nước trong tương lai.

Theo bác sĩ Lê Thanh Trường, Khoa Sức khỏe cộng đồng – Môi trường và bệnh nghề nghiệp, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), nước ô nhiễm là môi trường thuận lợi cho nhiều tác nhân gây bệnh tồn tại và phát tán.

Bác sĩ Trường cho biết, khi nguồn nước bị nhiễm vi sinh vật, người dân có nguy cơ mắc các bệnh đường tiêu hóa như tiêu chảy, lỵ, thương hàn, viêm gan A hoặc các bệnh ký sinh trùng. Trong điều kiện vệ sinh môi trường kém, các đợt bùng phát dịch bệnh liên quan đến nước có thể xảy ra, đặc biệt tại những khu vực đông dân cư hoặc nơi hệ thống cấp thoát nước chưa hoàn thiện.

“Bảo vệ nguồn nước sạch không đơn thuần là giữ gìn môi trường mà còn là biện pháp phòng bệnh chủ động và hiệu quả nhất. Một nguồn nước an toàn sẽ góp phần giảm đáng kể gánh nặng bệnh tật cho cộng đồng”, bác sĩ Lê Thanh Trường nhấn mạnh.

Theo chuyên gia này, những hành vi tưởng chừng nhỏ như xả rác xuống kênh rạch, đổ hóa chất hoặc dầu nhớt ra môi trường có thể tạo ra tác động lâu dài đến chất lượng nguồn nước và sức khỏe con người.

Nông nghiệp và chăn nuôi cũng tạo áp lực lớn lên nguồn nước

Không chỉ khu vực đô thị, nhiều vùng nông thôn cũng đang đối mặt với nguy cơ ô nhiễm nguồn nước từ hoạt động sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi.

Nước thải từ các trang trại chăn nuôi nếu không được xử lý đúng quy trình có thể chứa lượng lớn vi khuẩn Coliform, E.coli cùng nhiều chất hữu cơ gây ô nhiễm. Khi xâm nhập vào ao hồ, sông suối hoặc nguồn nước ngầm, các tác nhân này làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm sinh học.

Trong lĩnh vực trồng trọt, việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật chưa hợp lý cũng đang tạo ra áp lực đối với môi trường nước. Một phần đáng kể lượng phân bón không được cây trồng hấp thụ mà bị rửa trôi theo nước mưa, chảy vào hệ thống thủy lợi và các thủy vực tự nhiên.

Tình trạng tích tụ dinh dưỡng dư thừa trong nguồn nước có thể dẫn đến hiện tượng phú dưỡng, làm suy giảm chất lượng nước và ảnh hưởng đến hệ sinh thái thủy sinh.

Bảo vệ nguồn nước bắt đầu từ thay đổi hành vi mỗi ngày của người dân TP.HCM

Theo bác sĩ Lê Thanh Trường, bảo vệ nguồn nước cần được thực hiện đồng bộ từ cấp quản lý đến từng hộ gia đình. Trong đó, thay đổi hành vi của người dân đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Mỗi cá nhân cần hạn chế tối đa việc xả rác xuống sông, hồ, kênh rạch; không đổ hóa chất độc hại ra môi trường; sử dụng nước tiết kiệm và chủ động giữ gìn vệ sinh môi trường sống. Song song đó, các cơ sở sản xuất, chăn nuôi cần tuân thủ nghiêm các quy định về xử lý chất thải nhằm ngăn ngừa nguy cơ ô nhiễm ngay từ nguồn phát sinh.

Các chuyên gia cho rằng, bảo vệ nguồn nước không còn là câu chuyện của riêng ngành môi trường hay y tế. Đây là trách nhiệm chung của toàn xã hội nhằm bảo đảm sức khỏe cộng đồng, duy trì hệ sinh thái và bảo vệ nguồn tài nguyên thiết yếu cho các thế hệ tương lai.

Khi biến đổi khí hậu, gia tăng dân số và ô nhiễm môi trường ngày càng tạo sức ép lên tài nguyên nước, mỗi hành động nhỏ hôm nay đều có ý nghĩa quyết định đối với sự an toàn của nguồn nước ngày mai. Nước là khởi nguồn của sự sống và bảo vệ nguồn nước chính là bảo vệ sức khỏe, sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Hồ Quang