Đề Văn THPT 2026: Muốn đạt điểm cao phải biết phản biện và liên hệ thực tiễn

Đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT 2026 được đánh giá bám sát Chương trình giáo dục phổ thông 2018 nhưng tạo dấu ấn bằng các vấn đề công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), đổi mới sáng tạo và trách nhiệm công dân.

Nhiều giáo viên nhận định đề không quá khó để xét tốt nghiệp, nhưng có tính phân loại rõ rệt, đòi hỏi thí sinh phải có tư duy độc lập, khả năng phản biện và vốn hiểu biết thực tiễn.

Đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT 2026 tăng tính thời sự, đặt học sinh trước bài toán tư duy công dân

Sau khi kết thúc môn thi Ngữ văn sáng 11/6, nhiều giáo viên và học sinh cho rằng điểm nổi bật nhất của đề thi năm nay không nằm ở cấu trúc mà ở cách lựa chọn ngữ liệu và vấn đề nghị luận mang hơi thở thời đại.

Theo đánh giá của các giáo viên, cấu trúc đề thi vẫn giữ ổn định với hai phần Đọc hiểu và Viết, tương ứng 4 điểm và 6 điểm. Cách thiết kế này tiếp tục bám sát định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, hướng tới đánh giá đồng thời năng lực tiếp nhận và tạo lập văn bản của học sinh.

Ở phần Đọc hiểu, các câu hỏi nhận biết và thông hiểu được xây dựng ở mức độ phù hợp, giúp phần lớn thí sinh có thể hoàn thành yêu cầu cơ bản. Tuy nhiên, những câu hỏi vận dụng lại đòi hỏi học sinh phải biết liên hệ thực tiễn và đưa ra quan điểm cá nhân thay vì chỉ tái hiện kiến thức.

Cô Phạm Nguyễn Thúy Ly, giáo viên Ngữ văn Trường THPT Marie Curie (TP.HCM), nhận định đề thi được xây dựng khá sát với định hướng đổi mới của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cũng như cấu trúc đề thi áp dụng từ năm 2025. Đáng chú ý, toàn bộ ngữ liệu đều nằm ngoài sách giáo khoa, tập trung đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy phản biện và khả năng vận dụng kiến thức vào đời sống.

Theo cô Ly, điểm mới của đề năm nay là việc đưa các chủ đề công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), tri thức và đổi mới sáng tạo vào bài thi. Đây đều là những vấn đề gần gũi với thế hệ học sinh hiện nay nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về hiểu biết xã hội.

“Văn bản đọc hiểu thiên về lĩnh vực công nghệ nên có thể gây khó khăn cho một bộ phận học sinh ít cập nhật thông tin thời sự hoặc thiếu vốn hiểu biết xã hội”, cô Ly nhận xét.

Trong khi đó, cô Dương Thị Thanh Thủy, Tổ trưởng tổ Ngữ văn của Trường THCS và THPT M.V.Lô-mô-nô-xốp (Hà Nội) cho rằng độ khó thực sự của đề nằm ở phần Viết, đặc biệt là câu nghị luận xã hội. Để xử lý tốt câu hỏi liên quan đến việc làm thế nào để Việt Nam có thêm những cá nhân đổi mới sáng tạo như Steve Jobs, học sinh không chỉ cần kỹ năng viết mà còn phải hiểu bối cảnh phát triển khoa học công nghệ, vai trò của người trẻ và nhu cầu đổi mới sáng tạo của đất nước.

Theo cô, đây cũng là phần hay nhất của đề thi bởi tạo cơ hội cho học sinh bộc lộ tư duy độc lập, khả năng lập luận và quan điểm cá nhân thay vì học thuộc văn mẫu.

Đồng quan điểm, chị Hồng Vân, một phụ huynh đưa con đi thi tại Hà Nội, cho rằng đề Ngữ văn năm nay đã mở rộng phạm vi đánh giá. Nếu các năm trước tập trung nhiều vào những giá trị nhân văn hoặc trải nghiệm cá nhân thì năm nay học sinh phải thể hiện năng lực tư duy công dân trước những vấn đề phát triển của xã hội.

“Học sinh cần có khả năng phản biện, liên hệ thực tiễn mới có thể xử lý tốt các câu hỏi của đề”, chị Vân chia sẻ.

Nhận định này cũng cho thấy một xu hướng mới trong cách ra đề của môn Ngữ văn: đánh giá khả năng suy nghĩ và lập luận thay vì chỉ kiểm tra mức độ ghi nhớ kiến thức.

Từ AI đến hình tượng “chiếc lá”: Đề mở nhưng không dễ đạt điểm cao

Bên cạnh câu nghị luận xã hội về đổi mới sáng tạo, câu nghị luận văn học cũng được nhiều giáo viên đánh giá có tính phân hóa khá rõ. Yêu cầu phân tích hình tượng “chiếc lá” trong tác phẩm thơ đòi hỏi học sinh phải có năng lực cảm thụ văn học, hiểu được giá trị biểu tượng của hình ảnh nghệ thuật, đồng thời biết vận dụng kiến thức lý luận văn học và kỹ năng diễn đạt.

Đây là dạng câu hỏi không quá xa lạ nhưng khó đạt điểm cao nếu thí sinh chỉ trình bày cảm nhận chung chung. Muốn nổi bật, bài viết cần thể hiện chiều sâu suy nghĩ, khả năng liên hệ và lập luận chặt chẽ.

Từ cấu trúc và độ khó của đề thi, cô Dương Thị Thanh Thủy dự đoán phổ điểm môn Ngữ văn năm nay chủ yếu dao động trong khoảng từ 6,5 đến 7,75 điểm. Những bài thi đạt từ 9 điểm trở lên vẫn có thể xuất hiện nhưng sẽ không nhiều và chủ yếu thuộc về các thí sinh có khả năng tư duy sắc bén, lập luận thuyết phục cùng năng lực sử dụng ngôn ngữ nổi trội.

Ở góc độ thí sinh, Nguyễn Diệu Anh, học sinh Trường THCS Hà Thành (Hà Nội), cho biết đề thi có sự phân tầng khá rõ giữa các mức độ nhận biết, thông hiểu và vận dụng.

“Ở phần đọc hiểu, câu 1 và câu 2 tương đối dễ. Câu 3 và câu 4 yêu cầu phải hiểu văn bản mới làm được. Riêng câu 5 đòi hỏi học sinh vừa hiểu vừa phải nêu được quan điểm cá nhân”, Diệu Anh chia sẻ.

Nữ sinh cho biết phần nghị luận văn học yêu cầu phân tích bài thơ khoảng 600 chữ là điểm khác so với dự đoán của nhiều thí sinh. Tuy nhiên, nhờ ngữ liệu tương đối dễ tiếp cận nên em vẫn có thể triển khai bài viết thuận lợi và kỳ vọng đạt từ 6 đến 7 điểm.

Trong khi đó, Nguyễn Minh Thuấn, học sinh lớp 12C3 Trường TH-THCS-THPT Thanh Bình (TP.HCM), đánh giá đề năm nay khó hơn năm trước.

“Phần đọc hiểu khá khó, yêu cầu cao hơn. Nếu dùng để xét tuyển đại học thì phù hợp, nhưng với học sinh chỉ hướng tới mục tiêu tốt nghiệp thì đề tương đối thách thức. Bù lại, phần văn học em làm khá tốt”, Thuấn nhận xét.

Nhìn tổng thể, đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT 2026 cho thấy xu hướng ra đề ngày càng gắn với đời sống, công nghệ và những vấn đề phát triển của đất nước. Việc đưa AI, đổi mới sáng tạo hay trách nhiệm của người trẻ vào đề thi không chỉ nhằm kiểm tra kiến thức mà còn khuyến khích học sinh quan sát xã hội, hình thành tư duy phản biện và năng lực công dân.

Nguyễn Tuyết