Những thành tựu nào làm nên tên tuổi Steve Jobs?

Trong 56 năm cuộc đời, Steve Jobs - biểu tượng sáng tạo của Thung lũng Silicon - đã trực tiếp định hình ít nhất 5 ngành công nghiệp gồm máy tính cá nhân, âm nhạc số, điện thoại di động, phim hoạt hình và phân phối phần mềm.

Thành tựu Steve Jobs khởi đầu từ chiếc gara gia đình

Năm 1976, ở tuổi 21, Steve Jobs cùng Steve Wozniak và Ronald Wayne sáng lập Apple Computer trong gara nhà cha mẹ nuôi tại Los Altos, bang California (Mỹ). Sản phẩm đầu tiên, Apple I, chỉ là bo mạch bán cho dân chơi máy tính nghiệp dư với giá 666,66 USD. Chính sản phẩm kế tiếp mới tạo nên lịch sử. Apple II ra mắt năm 1977 trở thành một trong những máy tính cá nhân sản xuất hàng loạt thành công đầu tiên trên thế giới, bán được hàng triệu chiếc và đưa Apple lên sàn chứng khoán năm 1980 với thương vụ IPO lớn nhất kể từ sau Ford năm 1956. Jobs trở thành triệu phú ở tuổi 25.

Đóng góp mang tính cách mạng tiếp theo đến năm 1984 với Macintosh, máy tính cá nhân thương mại thành công đầu tiên sử dụng giao diện đồ họa và chuột điều khiển. Trước Macintosh, con người giao tiếp với máy tính bằng dòng lệnh khô khan; sau Macintosh, ai cũng có thể dùng máy tính bằng cách nhấp chuột vào biểu tượng. Đây là nền tảng tư duy mà mọi hệ điều hành hiện đại, từ Windows đến Android, đều kế thừa. Đáng chú ý, Jobs không phát minh ra giao diện đồ họa, công nghệ này ra đời tại trung tâm nghiên cứu Xerox PARC, nhưng ông là người nhìn ra tiềm năng thương mại và biến nó thành sản phẩm đại chúng. Khả năng "nhìn thấy tương lai trong phòng thí nghiệm của người khác" trở thành dấu ấn xuyên suốt sự nghiệp của ông.

Pixar và NeXT: Thành công từ thất bại lớn nhất

Năm 1985, sau mâu thuẫn nội bộ, Jobs bị chính công ty mình sáng lập sa thải. Nhiều người coi đây là dấu chấm hết, nhưng chính Jobs sau này gọi đó là "liều thuốc đắng cần thiết". Giai đoạn 12 năm rời Apple chứng kiến hai thành tựu ít người ngờ tới.

Thứ nhất, năm 1986, ông mua lại bộ phận đồ họa máy tính của Lucasfilm với giá 10 triệu USD và đặt tên là Pixar. Sau gần một thập niên thua lỗ được Jobs kiên trì bơm tiền túi, Pixar ra mắt "Toy Story" năm 1995, phim điện ảnh đầu tiên trong lịch sử được làm hoàn toàn bằng đồ họa máy tính, thu về 373 triệu USD toàn cầu. Pixar lên sàn ngay sau đó, đưa Jobs thành tỉ phú. Khi Disney mua lại Pixar năm 2006 với giá 7,4 tỉ USD, Jobs trở thành cổ đông cá nhân lớn nhất của Disney. Hãng phim này về sau giành hàng chục giải Oscar và thay đổi vĩnh viễn cách thế giới làm phim hoạt hình.

Thứ hai, công ty máy tính NeXT do ông lập năm 1985 tuy thất bại về thương mại nhưng để lại di sản kỹ thuật khổng lồ. Hệ điều hành NeXTSTEP chính là nền móng của macOS và iOS ngày nay. Một chi tiết lịch sử đáng nhớ: Tim Berners-Lee đã viết trình duyệt web đầu tiên của nhân loại trên một chiếc máy NeXT tại CERN năm 1990. Năm 1997, Apple khi đó đang bên bờ phá sản, đã mua lại NeXT với giá 429 triệu USD, mở đường cho Jobs trở về.

Bộ tứ sản phẩm định nghĩa lại công nghệ tiêu dùng

Cuộc trở về của Jobs được giới kinh doanh xem là màn "giải cứu doanh nghiệp" ngoạn mục nhất thế kỷ 20. Khi ông tiếp quản, Apple chỉ còn cách phá sản khoảng 90 ngày theo chính lời ông kể. Jobs cắt 70% dòng sản phẩm, nhận khoản đầu tư 150 triệu USD từ đối thủ Microsoft, và tung chiến dịch "Think Different" định vị lại thương hiệu. Chiếc iMac vỏ nhựa trong màu kẹo ra mắt năm 1998 bán hơn một triệu máy trong năm đầu, kéo Apple thoát hiểm.

Nhưng thập niên 2000 mới là đỉnh cao. iPod ra mắt năm 2001 với lời hứa "1.000 bài hát trong túi áo", kết hợp cùng kho nhạc iTunes Store năm 2003, đã cứu ngành công nghiệp âm nhạc khỏi nạn tải lậu bằng mô hình bán lẻ 99 cent (0,99 USD) mỗi bài, đồng thời thay đổi vĩnh viễn cách nhân loại mua và nghe nhạc. Đến năm 2007, Jobs đứng trên sân khấu Macworld giới thiệu iPhone, thiết bị ông mô tả là sự hợp nhất của ba sản phẩm: điện thoại, máy nghe nhạc và thiết bị truy cập Internet. iPhone không phải điện thoại thông minh đầu tiên, nhưng màn hình cảm ứng đa điểm và triết lý loại bỏ bàn phím vật lý của nó đã khai tử cả một thế hệ điện thoại nắp gập, buộc toàn ngành đi theo.

Một năm sau, App Store ra đời, tạo nên nền kinh tế ứng dụng trị giá hàng nghìn tỉ USD và sinh kế cho hàng triệu lập trình viên toàn cầu, trong đó có cộng đồng phát triển ứng dụng đông đảo tại Việt Nam. iPad năm 2010 hoàn tất bộ tứ, mở ra phân khúc máy tính bảng mà trước đó nhiều hãng thử và thất bại. Tháng 8/2011, chỉ vài tuần trước khi Steve Jobs qua đời vì ung thư tuyến tụy ngày 5/10/2011, Apple lần đầu vượt ExxonMobil trở thành công ty giá trị nhất thế giới. Hơn một thập niên sau, công ty ông để lại đã có lúc vượt mốc vốn hóa 3.000 tỉ USD.

Di sản vượt ra ngoài những sản phẩm

Thành tựu của Steve Jobs không nằm trọn trong các thiết bị. Ông được ghi danh là đồng tác giả của hơn 300 bằng sáng chế tại Mỹ, từ giao diện người dùng đến cả thiết kế cầu thang kính trong các cửa hàng Apple Store, chuỗi bán lẻ do ông khởi xướng năm 2001 mà nhiều chuyên gia từng dự đoán sẽ thất bại, nay có doanh thu trên mỗi mét vuông cao hàng đầu thế giới. Triết lý của ông đặt trải nghiệm người dùng lên trước công nghệ, theo đuổi sự tối giản, tích hợp chặt phần cứng với phần mềm, đã trở thành giáo trình bất thành văn cho các nhà sáng lập công nghệ toàn cầu.

Có một nghịch lý thú vị, Steve Jobs không viết mã giỏi, không phải kỹ sư xuất sắc nhất trong công ty mình. Tài năng của ông nằm ở giao điểm giữa công nghệ và nghệ thuật khai phóng như chính ông đúc kết trong bài diễn văn tại Đại học Stanford năm 2005, bài phát biểu đến nay đã được xem hàng chục triệu lượt và vẫn được trích dẫn trong các đề thi, bài giảng khắp thế giới, mà mới nhất là phòng thi tốt nghiệp THPT tại Việt Nam sáng 11/6 vừa qua.

Nhìn lại, các thành tựu của Steve Jobs đều cho thấy một điểm chung. Ông không nhất thiết tạo ra công nghệ hoàn toàn mới, mà nhìn thấy giá trị đại chúng trong những nền tảng đã có, sau đó mài giũa chúng bằng sự kết hợp giữa kỹ thuật, thẩm mỹ và trải nghiệm người dùng. Đó có lẽ là gợi ý đáng giá nhất cho câu hỏi mà hơn 1,2 triệu thí sinh Việt Nam vừa phải trả lời, bởi muốn có "Steve Jobs Việt Nam", điều cần nuôi dưỡng không phải là khả năng sao chép một thiên tài, mà là môi trường cho phép người trẻ đứng ở giao điểm của nhiều lĩnh vực và dám nghĩ khác phần còn lại.

Apple tròn 50 tuổi: Từ startup trong gara nhà Steve Jobs thành gã khổng lồ 3.730 tỉ USD

John Ternus giống Steve Jobs, đặt sản phẩm lên trên công nghệ

Từ Steve Jobs đến John Ternus: 8 vị thuyền trưởng đưa Apple thành đế chế 4.000 tỷ USD

Bảo Đăng