SpaceX sắp lập kỷ lục IPO, Phố Wall vẫn ám ảnh sự cố Facebook năm 2012
Đợt IPO 75 tỉ USD của SpaceX được kỳ vọng sẽ đi vào lịch sử, nhưng Phố Wall vẫn chưa quên sự cố kỹ thuật gây hỗn loạn trong ngày Facebook lên sàn năm 2012.
Khi SpaceX chuẩn bị ra mắt thị trường chứng khoán với đợt IPO (chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng) trị giá kỷ lục 75 tỉ USD, các nhà giao dịch, công ty môi giới và sở giao dịch trên Phố Wall đang làm việc hết công suất để bảo đảm hệ thống giao dịch có thể xử lý khối lượng lệnh khổng lồ, tránh lặp lại sự cố từng xảy ra trong các vụ IPO đình đám trước đây.
Ám ảnh lớn nhất vẫn là vụ IPO của Facebook năm 2012. Khi đó, hàng loạt sự cố kỹ thuật đã khiến thị trường rơi vào nhiều giờ hỗn loạn vì không ai chắc các lệnh mua bán đã được khớp chính xác hay chưa, gây thiệt hại hàng trăm triệu USD cho các nhà tạo lập thị trường. Vì vậy, các công ty tài chính đã dành nhiều tuần chuẩn bị để bảo đảm phiên giao dịch đầu tiên của SpaceX trên sàn Nasdaq vào ngày 12/6 diễn ra suôn sẻ, đặc biệt khi phía trước còn có những đợt IPO lớn khác như Anthropic và OpenAI.
“Đây là một sự kiện mang tính lịch sử”, ông Peter Tuz, Chủ tịch công ty quản lý tài sản Chase Investment Counsel, nhận định.
“Tôi hy vọng cổ phiếu SpaceX sẽ giao dịch thành công sau khi niêm yết vì lợi ích của toàn thị trường. Nếu một thương vụ như thế này thất bại hoặc giảm mạnh ngay sau khi lên sàn, nó không chỉ phủ bóng tiêu cực lên thị trường nói chung mà còn ảnh hưởng tới các đợt IPO đang xếp hàng chờ diễn ra trong mùa hè này”, ông nói thêm.
Trong khi các lãnh đạo Phố Wall tổ chức những sự kiện hoành tráng dành cho khách hàng và trang hoàng văn phòng để quảng bá cho SpaceX, những người trực tiếp vận hành sàn giao dịch, công ty môi giới và quỹ đầu tư lại chỉ tập trung vào một mục tiêu: bảo đảm phiên giao dịch đầu tiên của công ty do Elon Musk điều hành diễn ra trơn tru. Một lãnh đạo Phố Wall tham gia thương vụ IPO này thậm chí cho biết nỗi ám ảnh từ vụ Facebook năm 2012 vẫn còn đọng lại trong ngành tài chính đến tận hôm nay.
Theo các nguồn tin của Reuters, Nasdaq cùng những nhà tạo lập thị trường hàng đầu như Citadel Securities và Jane Street liên tục chạy các kịch bản mô phỏng và kiểm tra sức chịu tải của hệ thống. Nasdaq còn mời khách hàng tham gia các đợt diễn tập IPO vào cuối tuần trong suốt tháng qua.
Ngân hàng Morgan Stanley giữ vai trò đặc biệt quan trọng với tư cách đơn vị ổn định giá cổ phiếu, chịu trách nhiệm hỗ trợ quá trình mở cửa giao dịch và bảo đảm cổ phiếu SpaceX vận hành có trật tự trong những giờ đầu tiên.
Trong khi đó, S&P Global - đơn vị cung cấp công nghệ hỗ trợ phân bổ cổ phiếu cho các nhà đầu tư tổ chức - cho biết liên tục kiểm tra hệ thống do quy mô chưa từng có của thương vụ IPO này.
Darren Thomas, Giám đốc giải pháp doanh nghiệp của S&P Global Market Intelligence, cho biết công ty thậm chí còn sử dụng AI (trí tuệ nhân tạo) để tối ưu mã nguồn và bảo đảm hệ thống vận hành hiệu quả.
“Chúng tôi buộc phải mở rộng hạ tầng để xử lý lưu lượng lớn hơn rất nhiều. Chưa từng có thương vụ nào đạt quy mô như thế này”, ông nói.
S&P Global Market Intelligence là bộ phận của S&P Global, chuyên cung cấp dữ liệu tài chính, phân tích thị trường, nghiên cứu, tin tức và các nền tảng phục vụ giới đầu tư, ngân hàng, doanh nghiệp, cơ quan chính phủ và tổ chức tài chính trên toàn thế giới.
Công nghệ giao dịch được nâng cấp sau sự cố IPO Facebook
Kể từ sau vụ IPO của Facebook trị giá 16 tỉ USD gặp trục trặc kỹ thuật năm 2012, các sở giao dịch đã đầu tư mạnh để nâng cấp hạ tầng.
Nasdaq khi đó phải bồi thường gần 42 triệu USD cho các thành viên thị trường, trong khi tổng thiệt hại mà các bên tham gia ước tính lên tới khoảng 500 triệu USD. Sàn giao dịch này còn bị Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) phạt 10 triệu USD.
Cũng trong năm đó, sàn giao dịch BATS Global Markets từng cố gắng niêm yết chính cổ phiếu của mình trên nền tảng giao dịch do họ vận hành, nhưng phải hủy bỏ hoàn toàn thương vụ vì lỗi kỹ thuật nghiêm trọng.
Để chuẩn bị cho đợt IPO bom tấn của SpaceX, Nasdaq đã nâng cấp hệ thống giao dịch, cải tiến nền tảng IPO BookViewer và xây dựng cả một hệ thống dự phòng trong trường hợp nền tảng chính gặp sự cố.
IPO BookViewer là công nghệ của Nasdaq dùng để theo dõi và quản lý sổ lệnh trong các đợt IPO, cho phép nhìn thấy toàn bộ các lệnh mua và bán ở nhiều mức giá khác nhau trước khi cổ phiếu chính thức bắt đầu giao dịch. IPO BookViewer được xây dựng trên nền tảng dữ liệu Nasdaq TotalView, vốn hiển thị toàn bộ độ sâu của sổ lệnh thị trường.
Các công ty giao dịch tần suất cao như Citadel và Jane Street cũng đã thực hiện nhiều đợt kiểm tra nội bộ nhằm chuẩn bị cho lượng lệnh khách hàng có thể tăng vọt trong ngày giao dịch cổ phiếu SpaceX đầu tiên.
S&P Global đã dành 6 tuần liên tục để kiểm tra sức chịu tải của hệ thống, nâng công suất xử lý thêm 200% và cải thiện tốc độ phản hồi. Các lãnh đạo của S&P Global tiết lộ rằng chưa từng phải thực hiện các bài kiểm tra như vậy cho bất kỳ thương vụ IPO nào trước đây, nhưng quy mô chưa từng có của SpaceX khiến việc chuẩn bị kỹ lưỡng là điều bắt buộc.
Lo ngại biến động mạnh sau khi SpaceX lên sàn
Một yếu tố khiến thị trường thêm thận trọng là SpaceX dành tỉ lệ cổ phiếu lớn bất thường cho nhà đầu tư cá nhân. Điều này diễn ra đúng lúc nhóm cổ phiếu công nghệ lớn đang chịu áp lực bán, do lo ngại đà tăng nhờ AI đã đi quá xa so với nền tảng cơ bản.
“Chưa từng có ai thực hiện một đợt IPO lớn đến mức này, và cũng chưa từng có ai phân bổ nhiều cổ phiếu cho nhà đầu tư cá nhân như vậy”, một nguồn tin gần gũi với thương vụ IPO của SpaceX cho biết. Người này cảnh báo khả năng xuất hiện một thị trường giao dịch hậu IPO đầy biến động và khó lường, khiến cả nhà đầu tư tổ chức lẫn cá nhân đều phải dè chừng.
Theo hãng tin Reuters, SpaceX dành tới 30% lượng cổ phiếu chào bán, tương đương 22,5 tỉ USD, cho nhà đầu tư cá nhân. Đây là động thái hiếm thấy ở các thương vụ IPO quy mô lớn mà trong lịch sử thường bị chi phối bởi các nhà đầu tư tổ chức.
Tuần trước, SpaceX chính thức khởi động chương trình giới thiệu với nhà đầu tư, định giá cổ phiếu ở mức 135 USD và hướng tới mức vốn hóa khoảng 1.750 - 1.800 tỉ USD.
SpaceX đã thu hút hơn 250 tỉ USD nhu cầu đặt mua cổ phiếu trong đợt IPO, dù chỉ dự kiến huy động 75 tỉ USD. Các nguồn tin của Reuters cho biết lượng đăng ký mua cổ phiếu SpaceX hiện cao 4 lần số cổ phiếu dự kiến chào bán.
Trong một đợt IPO thông thường, sở giao dịch sẽ thu thập các lệnh mua và bán trước khi cổ phiếu chính thức giao dịch. Trong quá trình đó, nhà đầu tư liên tục hủy và đặt lại lệnh ở các mức giá khác nhau để thăm dò tâm lý thị trường.
Các ngân hàng đầu tư phụ trách thương vụ IPO sẽ theo dõi dòng lệnh và chỉ cho phép cổ phiếu bắt đầu giao dịch khi tìm được mức giá cân bằng giữa cung và cầu.
Cơ chế này được thiết kế nhằm hạn chế các cú biến động giá quá mạnh ngay khi mở cửa giao dịch. Tuy nhiên, ngay cả khi quá trình được chuẩn bị kỹ lưỡng, diễn biến trong ngày đầu tiên giao dịch cổ phiếu SpaceX vẫn rất khó dự đoán. Trong vụ IPO của Facebook năm 2012, các sự cố kỹ thuật đã phá vỡ quy trình này, khiến một lượng lớn lệnh giao dịch bị tồn đọng và nhà đầu tư phải chờ nhiều giờ mới biết lệnh mua bán của mình có được thực hiện hay không.
“Công ty quản lý đầu tư nào ở Mỹ lúc này cũng đang nói về SpaceX và cân nhắc việc đầu tư. Chúng tôi đều biết phiên giao dịch đầu tiên vào thứ Sáu sẽ rất náo nhiệt”, ông Jed Ellerbroek, Giám đốc quản lý danh mục tại công ty quản lý đầu tư độc lập Argent Capital Management, bình luận.