OpenAI đấu Anthropic: Phía sau cuộc đua IPO và giành quyền lực định hình tương lai AI

Gần cuối năm 2022, OpenAI biết được rằng Anthropic đang phát triển một chatbot AI. Ông Sam Altman, Giám đốc điều hành OpenAI, ngay lập tức yêu cầu nhân viên tăng tốc phát triển một sản phẩm cạnh tranh, theo 4 nguồn tin của Reuters. Chỉ hai tuần sau, OpenAI ra mắt ChatGPT vào cuối tháng 11/2022, khởi đầu cuộc cách mạng công nghệ được kỳ vọng sẽ thay đổi nền kinh tế toàn cầu và cách con người tương tác với máy tính.

Sự cấp bách tương tự hiện nay mở rộng đến kế hoạch IPO (chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng) bom tấn của hai công ty AI hàng đầu thế giới.

OpenAI và Anthropic đang chạy đua để lên sàn trước. Theo Reuters, họ tin rằng việc IPO sớm hơn đối thủ sẽ giúp định hình cách nhà đầu tư nhìn nhận và định giá doanh nghiệp, đồng thời đưa CEO của mình trở thành gương mặt tầm ảnh hưởng lớn nhất trong lĩnh vực AI.

Mới chỉ hồi tháng 5, nhiều cố vấn tài chính vẫn cho rằng OpenAI sẽ khởi động quá trình niêm yết trước Anthropic. Theo hai nguồn tin của Reuters, OpenAI từng nói với một số nhà đầu tư rằng họ đặt mục tiêu IPO sớm nhất vào tháng 9.

Thế nhưng, Anthropic đi trước OpenAI một bước, khi vào ngày 1/6 thông báo đã bí mật nộp hồ sơ IPO cho các cơ quan quản lý Mỹ. Một tuần sau, OpenAI mới làm điều tương tự.

Tầm quan trọng của cuộc đua này vượt xa mối quan hệ căng thẳng giữa Sam Altman và Dario Amodei (Giám đốc điều hành Anthropic). Dario Amodei từng là nhà nghiên cứu tại OpenAI và góp phần xây dựng công nghệ cốt lõi làm nên ChatGPT.

Cuộc cạnh tranh giữa OpenAI và Anthropic lan sang Phố Wall

Cuộc đối đầu giữa OpenAI và Anthropic giờ đây đã lan tới Phố Wall. Hiếm khi hai đối thủ trực tiếp lớn như vậy cùng huy động vốn và chuẩn bị IPO trong cùng một giai đoạn. Quy mô IPO quá lớn khiến cả hai buộc phải tìm đến nhiều ngân hàng đầu tư giống nhau để được tư vấn và bảo lãnh phát hành. OpenAI đang tìm cách niêm yết công khai với mức định giá khoảng 1.000 tỉ USD, Reuters đưa tin.

Theo ba nguồn tin của Reuters, các ngân hàng và cố vấn tài chính đang phải xử lý những mối quan hệ ngày càng phức tạp với cả OpenAI lẫn Anthropic. Lãnh đạo hai công ty liên tục gây áp lực lên các cố vấn IPO để tìm hiểu kế hoạch của đối thủ. Điều này buộc một số ngân hàng đang làm việc cho cả hai bên phải dựng “bức tường lửa nội bộ”, tách biệt các nhóm phụ trách thương vụ để tránh rò rỉ thông tin.

“Một cuộc chiến tổng lực”

Trong giới công nghệ, việc các CEO đối đầu nhau không phải chuyện mới.

Elon Musk và Jeff Bezos nhiều năm công khai chỉ trích nhau trong cuộc đua không gian. Bill Gates và Steve Jobs từng tranh cãi gay gắt về việc liệu Microsoft có sao chép ý tưởng từ Apple hay không.

Thế nhưng, căng thẳng giữa Sam Altman và Dario Amodei hiện được xem là động lực thúc đẩy cuộc cách mạng công nghệ lớn nhất thời đại, ảnh hưởng đến tốc độ ra mắt sản phẩm AI, những tính năng được ưu tiên phát triển và cuối cùng là cách hàng tỉ người sử dụng công nghệ này mỗi ngày.

“Đây là một cuộc chiến tổng lực giữa họ. Mỗi khi Anthropic tung ra sản phẩm mới, nhiều người đều tin rằng OpenAI sẽ sớm đáp trả và ngược lại”, theo Anastasios Angelopoulos, Giám đốc điều hành Arena - công ty hàng đầu về đánh giá và so sánh hiệu suất AI.

Cả OpenAI lẫn Anthropic đều từ chối bình luận về sự cạnh tranh giữa hai CEO.

OpenAI và Anthropic tranh cãi về cách ghi nhận doanh thu

Hai công ty còn bất đồng trong cách trình bày kết quả tài chính với nhà đầu tư.

Theo Reuters, OpenAI đã nói với nhà đầu tư và nhân viên rằng phương pháp kế toán mà Anthropic sử dụng khiến doanh thu của công ty này được thổi phồng thêm hàng tỉ USD.

Tháng 4, Denise Dresser (Giám đốc doanh thu OpenAI) đã gửi thông báo nội bộ cho nhân viên, cho rằng số liệu tài chính của Anthropic đã bị phóng đại. Nguyên nhân nằm ở cách ghi nhận doanh thu.

Anthropic ghi nhận toàn bộ số tiền khách hàng trả cho dịch vụ AI là doanh thu. Sau đó, một phần khoản tiền này được chia cho các đối tác phân phối như Amazon và Google.

OpenAI lại áp dụng cách khác: chỉ ghi nhận phần doanh thu còn lại sau khi thanh toán cho đối tác, trong trường hợp này chủ yếu là Microsoft.

Anthropic phản bác rằng công ty đã tuân thủ các chuẩn mực kế toán hiện hành. Công ty phát triển mô hình Claude lý giải họ là bên trực tiếp cung cấp dịch vụ nên được quyền ghi nhận doanh thu gộp, còn Amazon và Google chỉ đóng vai trò kênh phân phối.

Những thông điệp nội bộ của Denise Dresser nhằm trấn an nhân viên OpenAI, vốn đang cảm thấy lo lắng trước tốc độ tăng trưởng rất nhanh của Anthropic.

Gil Luria, chuyên gia phân tích tại hãng D.A. Davidson, nhận định: “Một trong những lý do khiến Anthropic muốn lên sàn trước OpenAI là sẽ có cơ hội thiết lập chuẩn mực cho cách các công ty AI tiên tiến báo cáo tài chính, theo hướng có lợi cho mô hình kinh doanh của mình”.

Áp lực bên trong OpenAI

Khát khao vượt mặt đối thủ đôi khi cũng gây ra căng thẳng ngay trong nội bộ OpenAI.

Theo ba nguồn tin của Reuters, Sam Altman gần đây đã tranh cãi với Giám đốc tài chính Sarah Friar về việc liệu công ty có thể hoàn thành tất cả yêu cầu cần thiết để IPO trong thời gian ngắn như vậy hay không.

Sam Altman được cho là đã yêu cầu Sarah Friar tìm cách hoàn thành kế hoạch, hoặc thay thế đội ngũ ngân hàng và luật sư bằng những người có thể làm được.

Sau đó, Sarah Friar đã trấn an các cố vấn rằng ban lãnh đạo công ty hiện đã thống nhất về lộ trình IPO. Tuy vậy, trong cuộc phỏng vấn với kênh CNBC sau khi Anthropic nộp hồ sơ IPO, Sam Altman khẳng định ông không muốn vội vàng đưa OpenAI lên sàn.

Mối thù kéo dài nhiều năm

Nguồn gốc của cuộc cạnh tranh bắt đầu từ cuối năm 2020.

Khi đó, Dario Amodei cùng nhiều đồng nghiệp rời OpenAI để thành lập Anthropic và tuyên bố sẽ ưu tiên vấn đề an toàn AI hơn. Động thái này được nhiều nhân viên OpenAI xem là lời chỉ trích gián tiếp với cách điều hành của Sam Altman.

Đầu năm 2022, Anthropic đã huấn luyện phiên bản đầu tiên của chatbot Claude. Tuy nhiên, công ty quyết định chưa tung Claude ra thị trường mà dành thêm thời gian nghiên cứu về an toàn AI.

Trong khi đó, OpenAI cũng có nhiều dự án chatbot đang được phát triển. Một số nhóm nghiên cứu xây dựng “siêu trợ lý AI” dựa trên các mô hình ngôn ngữ tiên tiến nhất của OpenAI. John Schulman, đồng sáng lập OpenAI, thì phát triển riêng giao diện trò chuyện.

Ban đầu, OpenAI dự định ra mắt sản phẩm dạng chatbot vào tháng 3/2023 cùng với mô hình ngôn ngữ lớn GPT-4. Song giữa tháng 11/2022, những tin đồn về dự án chatbot của Anthropic đã khiến Sam Altman thay đổi kế hoạch. Ông yêu cầu nhân viên tạo ra một chatbot có thể phát hành nhanh nhất.

“Mọi thứ đột nhiên chuyển sang trạng thái: chúng ta phải tung sản phẩm này trong vòng hai tuần”, một nguồn tin của Reuters kể lại.

Kết quả là ChatGPT ra mắt ngày 30/11/2022. ChatGPT nhanh chóng trở thành sản phẩm tiêu dùng phát triển nhanh nhất lịch sử, cán mốc 100 triệu người dùng chỉ sau 2 tháng và buộc các tập đoàn công nghệ lớn phải thay đổi chiến lược sản phẩm.

Anthropic ra mắt Claude ngày 14/3/2023 và mất gần ba năm để bám đuổi OpenAI.

Đến cuối năm 2024, sau khi chứng kiến thành công của OpenAI với các mô hình suy luận, Dario Amodei đã chuyển hướng nhiều nhà nghiên cứu sang lĩnh vực này. Thế cờ đảo ngược vào cuối năm 2025.

Anthropic, vốn tập trung vào khách hàng doanh nghiệp, đã tung ra bản nâng cấp mạnh mẽ cho tác tử AI lập trình Claude Code. Trong khi đó, OpenAI, vốn kiếm phần lớn doanh thu từ người dùng ChatGPT trả phí, lại phải tăng cường đầu tư vào phần mềm doanh nghiệp và dồn thêm nguồn lực cho tác tử AI lập trình Codex.

Mối quan hệ giữa Sam Altman và Dario Amodei trở nên tồi tệ hơn

Mối quan hệ giữa hai bên trở nên tồi tệ hơn sau sự kiện Sam Altman bất ngờ bị hội đồng quản trị OpenAI sa thải vào tháng 11/2023. Trong lúc tìm kiếm phương án thay thế, một số thành viên hội đồng quản trị đã từng thảo luận ngắn gọn với Dario Amodei về khả năng sáp nhập OpenAI và Anthropic dưới sự lãnh đạo của ông.

Một cựu lãnh đạo OpenAI sau này cho biết ý tưởng đó chỉ được cân nhắc trong thời gian rất ngắn trước khi bị loại bỏ. Dù vậy, thông tin này đã khiến nhiều nhân viên OpenAI tức giận. Sam Altman được phục chức CEO OpenAI chỉ sau vài ngày, nhưng sự khó chịu với Anthropic vẫn còn kéo dài.

Cuộc khẩu chiến ngày càng công khai hơn.

Tháng 2, Sam Altman chỉ trích quảng cáo Super Bowl của Anthropic là “gây hiểu lầm”, vì cho rằng hãng này bóp méo kế hoạch quảng cáo của ChatGPT.

Đến tháng 3, Dario Amodei cáo buộc Sam Altman lợi dụng tranh chấp giữa Anthropic và Lầu Năm Góc để mang lại lợi thế cho OpenAI.

Một khoảnh khắc đáng chú ý diễn ra tại hội nghị AI ở Ấn Độ hồi tháng 2.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã kêu gọi các lãnh đạo công nghệ trên sân khấu nắm tay nhau để thể hiện tinh thần đoàn kết. Song trong đoạn video lan truyền trên mạng xã hội, Sam Altman và Dario Amodei dù đứng cạnh nhau đã từ chối làm điều đó.

Khoảnh khắc ấy cho thấy cuộc cạnh tranh giữa OpenAI và Anthropic không chỉ là cuộc đua công nghệ hay tài chính, mà trở thành cuộc đối đầu cá nhân giữa hai trong số những nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất đến tương lai AI.

Sơn Vân