Câu hỏi 'Steve Jobs Việt Nam' trong đề thi Ngữ văn gây tranh luận vì tính công bằng

Đề thi Ngữ văn hỏi về "Steve Jobs Việt Nam" gây tranh cãi

Sáng ngày 11/6, hơn 1,2 triệu sĩ tử trên cả nước đã chính thức bước vào môn thi đầu tiên của Kỳ thi tốt nghiệp THPT - môn Ngữ văn. Ngay sau khi tiếng trống hết giờ vang lên, mạng xã hội và các diễn đàn giáo dục lập tức bùng nổ tranh luận xung quanh câu hỏi Nghị luận xã hội (2 điểm): "Làm thế nào để có những 'Steve Jobs Việt Nam?".

Sự xuất hiện của huyền thoại công nghệ Apple bên cạnh những cái tên như Mark Zuckerberg hay Elon Musk trong một đề thi quốc gia đã mở ra một cuộc đối thoại đa chiều, phơi bày những góc nhìn rất khác biệt giữa tính thời đại và tính công bằng trong giáo dục.

Ở góc độ tích cực, phần lớn các chuyên gia và giáo viên đánh giá cao tính mở và hơi thở thời đại của đề thi năm nay. Trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên vươn mình với trọng tâm là chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI), việc hướng giới trẻ suy nghĩ về trách nhiệm quốc gia thông qua các biểu tượng công nghệ toàn cầu là bước đi đột phá.

ThS Nguyễn Ngọc Yến (Tổ trưởng Tổ Ngữ văn Trường THPT ở Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên) nhận định: "Ý tưởng của câu hỏi là vô cùng đáng giá. Nó không bắt học sinh học thuộc lòng văn mẫu mà đặt thẳng vấn đề: Làm thế nào để Việt Nam nuôi dưỡng được những bộ óc sáng tạo tầm cỡ, có khả năng tạo ra sản phẩm thay đổi thế giới? Đề thi đã trao cho học sinh quyền được tư duy như những công dân toàn cầu".

Đồng quan điểm, cô Nguyễn Thị Thu Hà (giáo viên Ngữ văn tại Phú Thọ) cho rằng đề thi có tính phân hóa rất tốt. Trả lời câu hỏi này, nhiều thí sinh tại các thành phố lớn tỏ ra vô cùng hào hứng.

Em Nguyễn Đình Tài (học sinh Trường THPT Mỹ Hào) chia sẻ: "Em rất thích câu hỏi này vì nó cho em cơ hội đưa thực tế vào bài viết. Trong bài, em đã dẫn chứng về các nhóm sinh viên Việt Nam tự nghiên cứu robot AI và mang sản phẩm đi triển lãm quốc tế để thấy người trẻ Việt không hề thiếu tiềm năng".

Tuy nhiên, tranh cãi gay gắt nhất lại nằm ở ranh giới của sự công bằng. Đề thi mặc định 1,2 triệu thí sinh trên khắp mọi miền Tổ quốc, từ thành thị đến các bản làng xa xôi ở vùng sâu, vùng xa, đều phải biết Steve Jobs là ai.

Nhiều ý kiến thẳng thắn đặt câu hỏi về việc liệu đề thi có đang vô tình gây bất lợi cho học sinh nghèo, học sinh vùng dân tộc thiểu số - những em vốn ít có điều kiện tiếp cận với công nghệ hay các câu chuyện kinh doanh quốc tế:

"Chúng ta không thể lấy lăng kính của học sinh thành phố để áp đặt cho tất cả các em. Một học sinh ở vùng sâu vùng xa có thể rất giỏi lập luận về lòng hiếu thảo, về nghị lực vượt khó, nhưng sẽ hoàn toàn bế tắc khi phải bàn luận về một nhân vật mà các em mới chỉ nghe tên lần đầu qua dòng gợi dẫn ngắn ngủi trên tờ đề", ý kiến của một chuyên gia về giáo dục cho hay.

Sự chênh lệch trong tiếp cận thông tin này khiến tính chất "đo lường năng lực" của bài thi Ngữ văn bị nhiễu do yếu tố kiến thức nền tảng mang tính đặc thù.

Cần những đáp án mở cho những đề thi mở

Một làn sóng phản biện khác cũng thú vị không kém đến từ chính các thí sinh thế hệ Gen Z và Gen Alpha. Nhiều người trẻ cho rằng, cách đặt vấn đề "Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam" vô tình cổ vũ cho tư duy sùng bái cá nhân và tâm lý chạy theo những khuôn mẫu có sẵn.

Trên một diễn đàn học đường, bài viết của một thí sinh nhận được hàng ngàn lượt tương tác với nội dung: "Tại sao cứ phải là 'Steve Jobs Việt Nam' hay 'Bill Gates Việt Nam'? Tại sao chúng ta không hướng tới việc nuôi dưỡng những tài năng mang bản sắc thuần Việt, giải quyết bài toán của chính người Việt, thay vì cố gắng nhào nặn ra một bản sao của phương Tây?".

Cách ví von truyền thống này, vốn là một lời khen ngợi ở các thế hệ trước, dường như đang va vấp phải tư duy độc lập và khao khát khẳng định bản sắc cá nhân của thế hệ trẻ ngày nay. Họ hiểu rằng mỗi quốc gia có một bối cảnh lịch sử, hệ sinh thái khởi nghiệp và điều kiện kinh tế riêng biệt. Bạn không thể tạo ra một Steve Jobs nếu không có một thung lũng Silicon tương ứng.

Dù đối mặt với một đề bài đầy thách thức, nhiều sĩ tử bản lĩnh đã biến phòng thi thành nơi thể hiện góc nhìn sắc sảo của mình. Thay vì sa đà vào việc ca ngợi cuộc đời của cựu CEO Apple, các em đã khéo léo chuyển hướng nghị luận sang câu chuyện thực tế của Việt Nam.

Tại điểm thi Trường THCS Hoàng Mai (Hà Nội), thí sinh tự do Nguyễn Bích Thảo chia sẻ bạn đã đưa vào bài viết hai dẫn chứng: ứng dụng SoBanHang (một nền tảng công nghệ do người trẻ Việt thiết kế nhằm hỗ trợ các tiểu thương chuyển đổi số) và gương mặt Lê Kiến Thành (chủ nhân huy chương Vàng Olympic Tin học quốc tế).

Thảo bày tỏ: "Một bên đại diện cho kinh tế số, một bên là biểu tượng của giáo dục mũi nhọn. Cả hai đều đang nỗ lực đưa năng lực công nghệ Việt Nam đi lên".

Nhiều thí sinh khác tại Hà Nội lại chọn biểu tượng quen thuộc hơn như ông Phạm Nhật Vượng và hành trình đưa thương hiệu ô tô điện VinFast ra biển lớn toàn cầu làm minh chứng cho khát vọng "Làm những điều thế giới chưa từng nghĩ Việt Nam có thể làm được".

Cuộc tranh luận xung quanh từ khóa "Steve Jobs Việt Nam" trong đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT 2026 chỉ ra một bài học lớn cho công tác ra đề: Một ý tưởng hay thôi là chưa đủ, nó cần phải được đặt trong một bộ tiêu chí công bằng và thấu hiểu.

Tuyết Nhung