Công nghệ UAV và tham vọng phát triển kinh tế tầm thấp của Đà Nẵng
Với quy mô kinh tế tầm thấp toàn cầu dự kiến năm 2035 khoảng 700 tỷ USD. Tiềm năng thị trường nội địa Việt Nam là 10 tỷ USD, Đà Nẵng đang đứng trước cơ hội biến bầu trời thành không gian kinh tế mới.
Kinh tế tầm thấp - Cuộc chơi mới định hình lại tương lai đô thị
Trong kỷ nguyên chuyển đổi số và công nghiệp 4.0, khái niệm "kinh tế tầm thấp" đang nổi lên như một mảnh ghép then chốt để định hình tương lai của các đô thị thông minh.
Tại Đà Nẵng, thành phố không chỉ đang nói về những thiết bị bay không người lái (UAV) mà còn đang hiện thực hóa một tầm nhìn xa hơn: biến bầu trời thành không gian kinh tế mới, nơi hạ tầng công nghệ và quản lý công hòa quyện.
Với hàng loạt dự thảo chiến lược quan trọng và các đề án thực tiễn, Đà Nẵng đang chứng minh tham vọng dẫn đầu, tạo dựng một hệ sinh thái kinh tế tầm thấp bền vững, lấy con người và an toàn làm trọng tâm.
"Kinh tế tầm thấp" (Low Altitude Economy - LAE) không đơn thuần là câu chuyện về những chiếc drone bay lượn trên bầu trời. Theo định nghĩa chuyên sâu, đây là hệ sinh thái kinh tế hoạt động trong không phận dưới 1.000m (thậm chí mở rộng tới 3.000m ở một số quốc gia).
Hệ sinh thái này bao gồm các phương tiện bay không người lái (UAV), phương tiện bay điện cất hạ cánh thẳng đứng (eVTOL - hay còn gọi là ô tô bay), trực thăng, cùng các hệ thống quản lý không phận (UTM) hiện đại.
Đầu tư vào kinh tế tầm thấp là đầu tư vào một tầng không gian mới, được xem là nguồn tài nguyên kinh tế chưa được khai thác triệt để. Giá trị của nó không chỉ nằm ở bản thân thiết bị, mà là "hạ tầng" và "chuỗi dịch vụ" bên dưới.
Như lời nhận định đắt giá của ông Đinh Vĩnh Cường, Chủ tịch Tập đoàn 365: "Kinh tế tầm thấp là một ngành công nghiệp. Mua một con drone thì dễ. Để có một ngành kinh tế, cần ba thứ phía sau con drone đó: hạ tầng trạm cất - hạ cánh, hệ thống quản lý không phận (UTM) và chuỗi dịch vụ vận hành – bảo trì – đào tạo chất lượng cao".
Nhìn ra thế giới, các quốc gia đã không còn dừng lại ở mức "thử nghiệm" mà đã thể chế hóa UAV thành hạ tầng an toàn quốc gia. Tại Australia, hệ thống Surf Life Saving không chỉ là một công nghệ, mà là mạng lưới an toàn bờ biển bài bản nhất thế giới, giúp rút ngắn thời gian cứu hộ từ 6 phút xuống còn 1 phút.
Tại Mỹ và EU, các hệ thống quản lý như LAANC (Cục Hàng không Liên bang Mỹ - FAA) đã được triển khai tại hàng trăm sân bay, số hóa toàn diện việc quản lý không phận tầm thấp. Đặc biệt, Trung Quốc – quốc gia đang dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực này – đã áp dụng mô hình "Drone-Network-Cloud" (Drone - Mạng lưới - Đám mây), nơi an toàn và kinh tế được thiết kế song song ngay từ đầu, đưa kinh tế tầm thấp vào kế hoạch phát triển quốc gia với quy mô thị trường dự báo lên tới hàng trăm tỷ USD.
Theo số liệu từ Morgan Stanley, quy mô kinh tế tầm thấp toàn cầu dự kiến năm 2035 khoảng 700 tỷ USD; tiềm năng thị trường nội địa Việt Nam là 10 tỷ USD. Quy mô thị trường UAV Việt Nam hiện nay khoảng 100 triệu USD (năm 2023: 73 triệu USD) và mức tăng trưởng cần đạt để chạm tiềm năng trong 10 năm là gấp 100 lần.
Đà Nẵng – "phòng lab" lý tưởng cho những sải cánh công nghệ
Tại Việt Nam, kinh tế tầm thấp đang đứng trước "thời điểm vàng" để bứt phá. Theo đó, Nghị quyết 57-NQ-TW ngày 22/12/2024 là bước đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Nhiều địa phương cũng đã có bước đi đầu tiên như TP. HCM với kế hoạch 200/KH-UBND về phát triển kinh tế tầm thấp đến 2030, hình thành trung tâm nghiên cứu và sản xuất thiết bị bay đầu tiên cả nước; tỉnh Điện Biên là một trong những địa phương đầu tiên đăng ký mô hình pilot có kiểm soát về kinh tế tầm thấp; TP Hà Nội định hướng thí điểm mô hình quản trị, sandbox pháp lý cho không phận tầm thấp.
“Ngày 1/7/2026, Nghị định 288/2025/NĐ-CP có hiệu lực, là khung pháp lý đầu tiên về quản lý phương tiện bay không người lái. Các điều khoản về điều kiện khai thác chính thức có hiệu lực. Tiếng súng lệnh đã nổ. Câu hỏi còn lại: địa phương nào xuất phát trước?”, ông Đinh Vĩnh Cường chia sẻ.
Vì sao lại là Đà Nẵng? Nhiều chuyên gia đánh giá thành phố này hội tụ đủ các yếu tố để trở thành "phòng lab" lý tưởng. Với địa hình đặc thù gồm rừng, núi, bán đảo, và bờ biển dài; cộng hưởng với nhu cầu quản lý đô thị hiện đại và sự phát triển mạnh mẽ của du lịch, Đà Nẵng đang đứng trước cửa sổ chính sách rộng mở.
Bà Nguyễn Đặng Phương Trang, đại diện WinWin Communication, khẳng định: "Sơn Trà là phòng lab tốt nhất Việt Nam — địa hình đặc thù, cộng đồng vận hành sẵn có, và cửa sổ chính sách đang mở. Không có thời điểm nào thuận lợi hơn lúc này".
Tuy nhiên, con đường triển khai không phải là không có thách thức. Đà Nẵng đang đối mặt với những "nút thắt" truyền thống: tuần tra thủ công tốn nhân lực; dữ liệu giữa các sở ngành bị phân mảnh; và quan trọng nhất là áp lực từ các vùng cấm bay xung quanh Cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng.
Giải pháp cho vấn đề này, theo TS. Trịnh Công Duy (Giảng viên Khoa CNTT, Trường ĐH Bách Khoa Đà Nẵng), nằm ở sự kết hợp giữa công và tư: "Mô hình vận hành: Đầu tư công + Doanh nghiệp xây dựng + Nền tảng vận hành dùng chung (ưu tiên ứng dụng nhà nước, mở rộng dịch vụ)". Đây là chìa khóa để Đà Nẵng không chỉ giám sát hiệu quả hạ tầng, quản lý đô thị mà còn tạo ra những giá trị mới từ kinh tế tầm thấp.
Chiến lược "đi tắt đón đầu" và giấc mơ định hình không phận mới
Không để lỡ nhịp với xu thế toàn cầu, TP. Đà Nẵng đã mạnh dạn đưa ra dự thảo Chương trình Phát triển công nghệ chiến lược và công nghiệp công nghệ số giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045. Đây là văn bản mang tính chất "kim chỉ nam", thể hiện tầm nhìn táo bạo của thành phố.
Điểm sáng trong dự thảo này là việc xác định các lĩnh vực công nghệ chiến lược cần ưu tiên, trong đó "Hàng không vũ trụ" (với trọng tâm là UAV) đứng ở vị trí then chốt.
Đà Nẵng đặt mục tiêu xây dựng cơ chế "Sandbox" (thử nghiệm có kiểm soát) cho các sản phẩm UAV, AI, Fintech và Tài sản số. Đây là một bước đi cực kỳ quan trọng, cho phép các doanh nghiệp công nghệ được thử nghiệm trong môi trường thực tế với khung pháp lý linh hoạt.
Chương trình hướng tới các mục tiêu cụ thể đầy tham vọng vào năm 2030: Thúc đẩy nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa thành công tối thiểu 01 sản phẩm công nghệ chiến lược trên địa bàn thành phố.
Xây dựng nền tảng thử nghiệm: Hình thành ít nhất 2 trung tâm, phòng thí nghiệm, nền tảng hoặc không gian thử nghiệm dùng chung cho các sản phẩm công nghệ mới.
Kết nối hệ sinh thái: Huy động 5 doanh nghiệp và 1 Viện nghiên cứu/Trường đại học tham gia vào chuỗi nghiên cứu và phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược.
Tầm nhìn đến năm 2045 không chỉ dừng lại ở việc Đà Nẵng trở thành trung tâm R&D (nghiên cứu và phát triển) hàng đầu, mà còn thu hút các tập đoàn công nghệ lớn của thế giới đặt trụ sở, tạo ra những doanh nghiệp công nghệ có năng lực cạnh tranh toàn cầu và làm chủ công nghệ lõi "Make in Viet Nam".
Gắn với đặc thù địa lý, lợi thế cạnh tranh & nhu cầu thực tiễn riêng của miền Trung, ông Trần Anh Tuấn - Phó chủ tịch Liên minh kinh tế tầm thấp Việt Nam (LAEP) - đề xuất cho Đà Nẵng nhiều thử nghiệm mang tính tiên phong.
Theo đó, xây dựng cơ chế Sandbox Drone xuyên biên giới Đông–Tây tại Khu công nghệ cao/Khu thương mại tự do Đà Nẵng. Vùng bay thử nghiệm drone logistics xuyên biên giới Việt Nam–Lào–Thái.
Ông cũng đề xuất triển khai drone light show quy mô lớn gắn với Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng và các festival biển. Ngoài ra, kết nối LAEP/AUVS VN (Mạng lưới hàng không vũ trụ & Thiết bị bay không người lái Việt Nam) với Sở KH&CN triển khai dự án thực tế: UAV giám sát bờ biển, đường ven biển, bán đảo Sơn Trà và cảng Liên Chiểu.
Ông cũng đề xuất lập Trung tâm chỉ huy UAV cứu hộ–thiên tai quốc gia đặt tại Đà Nẵng, vì UAV drone đã được thực chiến trong lũ lụt miền Trung và cần một trung tâm điều phối thường trực.
Có thể nói, Đà Nẵng đang lựa chọn một cách tiếp cận "đi tắt đón đầu". Việc tích hợp UAV vào mạng lưới điều hành đô thị (IOC), phối hợp đa sở ngành và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung sẽ là bước ngoặt đưa Đà Nẵng trở thành Trung tâm UAV & Logistics thông minh của miền Trung.
Như kỳ vọng của các chuyên gia, đây không phải là tương lai xa vời, mà là hành động cần thiết của "hiện tại" để đưa thành phố trở thành một đô thị đáng sống, an toàn và thông minh bậc nhất khu vực.