Việt Nam trước thách thức nhân khẩu học 2026: Đánh thức vai trò thế hệ trẻ

Hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới (11/7/2026), ngày 12/6 Bộ Y tế chỉ đạo UBND các tỉnh, thành và Ban Chỉ đạo công tác Dân số các cấp phải chủ động, linh hoạt trong việc tổ chức các hoạt động hưởng ứng, không làm theo hình thức mà phải đi sâu vào thực tiễn đời sống, nhằm tạo ra sự lan tỏa rộng khắp trong mọi tầng lớp nhân dân. Đồng thời, các địa phương đặc biệt lưu ý đến vai trò của việc truyền thông gắn liền với khung khổ pháp lý mới.

Thế hệ trẻ Việt Nam được đặt ở vị trí tiên phong

Theo Bộ Y tế công tác dân số tại Việt Nam đang đứng trước những cột mốc mang tính bước ngoặt trong năm 2026. Dù đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân thời gian qua, đất nước hiện phải đối mặt với những thách thức nhân khẩu học phức tạp cần những giải pháp chiến lược kịp thời.

Những thách thức hiện nay không chỉ là lý thuyết mà đã trở thành áp lực thực tế lên hệ thống an sinh xã hội. Việt Nam đang đứng trước nguy cơ không duy trì được mức sinh thay thế, cùng với đó là tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh chóng, đưa đất nước sớm trở thành một quốc gia có dân số già. Đi kèm với những áp lực về cơ cấu tuổi là tỉ số giới tính khi sinh luôn duy trì ở mức cao, tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết tại các vùng sâu, vùng xa vẫn còn chậm được khắc phục, cùng chất lượng dân số tại các khu vực khó khăn còn hạn chế.

Trước thực trạng đó, thông điệp của Liên hợp quốc trong Ngày Dân số Thế giới năm 2026 này đặc biệt nhấn mạnh vào vai trò trung tâm của con người, trong đó thế hệ trẻ được đặt ở vị trí tiên phong. Thanh niên không chỉ đóng vai trò là lực lượng lao động chủ lực trong tương lai mà còn là những người trực tiếp thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và xây dựng một xã hội văn minh, tiến bộ. Việc phát huy tiềm năng của thế hệ trẻ chính là chìa khóa để Việt Nam vượt qua các thách thức về dân số và chuyển mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Công tác dân số không còn là nhiệm vụ riêng của ngành y tế

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh rằng, các địa phương cần xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm của toàn hệ thống chính trị. Theo Thứ trưởng, công tác dân số trong tình hình mới đòi hỏi sự chuyển biến căn bản về cả nhận thức và hành động. Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên yêu cầu UBND và Ban Chỉ đạo công tác Dân số các cấp phải chủ động, linh hoạt trong việc tổ chức các hoạt động hưởng ứng, không làm theo hình thức mà phải đi sâu vào thực tiễn đời sống, nhằm tạo ra sự lan tỏa rộng khắp trong mọi tầng lớp nhân dân.

Đồng thời, Thứ trưởng cũng đặc biệt lưu ý đến vai trò của việc truyền thông gắn liền với khung khổ pháp lý mới. Việc đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến Luật Dân số số 113/2025/QH15 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành trên các phương tiện thông tin đại chúng và các hình thức trực quan như băng rôn, áp phích là yêu cầu bắt buộc để đưa luật vào đời sống, tạo nền tảng vững chắc cho mọi hoạt động dân số tại địa phương.

Bên cạnh đó, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương chú trọng việc bố trí kinh phí và huy động đa dạng các nguồn lực xã hội để thực hiện hiệu quả các hoạt động hưởng ứng. Công tác phối hợp liên ngành cần được tăng cường, với sự phân công nhiệm vụ rõ ràng và cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các đơn vị liên quan. Chỉ có sự đồng bộ và thống nhất trong hành động từ trung ương đến địa phương mới có thể tạo ra sức lan tỏa thực sự.

Nhằm đảm bảo hiệu quả thực chất, các Sở Y tế phải tổng hợp tình hình triển khai và báo cáo kết quả về Cục Dân số (Bộ Y tế) trước ngày 30/7/2026. Đây là thước đo để Bộ Y tế nắm bắt tiến độ, đồng thời sẵn sàng hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn cho các địa phương trong quá trình thực hiện.

Công tác dân số trong giai đoạn hiện nay không còn là nhiệm vụ của riêng ngành Y tế mà đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội. Với sự chỉ đạo quyết liệt và hướng đi đúng đắn từ Chính phủ, Việt Nam đang nỗ lực biến những thách thức về dân số thành động lực để phát triển bền vững. Việc tập trung đầu tư cho con người, đặc biệt là thế hệ trẻ, chính là khoản đầu tư thông minh nhất để đảm bảo một tương lai thịnh vượng và văn minh cho đất nước trong những thập kỷ tới.

Hồ Quang