Nhật Bản hướng tới Greenland trong cuộc đua đất hiếm toàn cầu

Động thái này phản ánh cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt trong cuộc đua đất hiếm nhằm đảm bảo nguồn nguyên liệu cho ngành công nghiệp xe điện, bán dẫn và công nghệ cao, đồng thời đưa Greenland trở thành một điểm nóng địa chính trị mới trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Greenland nổi lên như “kho báu” trong cuộc đua đất hiếm toàn cầu

Chính phủ Nhật Bản dự kiến ngay trong mùa hè năm nay sẽ bắt đầu các chương trình khảo sát và nghiên cứu thực địa tại Greenland nhằm đánh giá tiềm năng khai thác đất hiếm và các khoáng sản quan trọng khác. Mục tiêu không chỉ là tìm kiếm nguồn cung mới cho nền công nghiệp trong nước mà còn tạo điều kiện để các doanh nghiệp Nhật Bản tham gia đầu tư vào các dự án khai khoáng tại khu vực này.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh an ninh chuỗi cung ứng đang trở thành vấn đề chiến lược đối với nhiều nền kinh tế phát triển. Hiện nay, Trung Quốc chiếm khoảng 70% sản lượng đất hiếm toàn cầu và giữ vai trò thống trị trong nhiều khâu chế biến khoáng sản chiến lược. Những biện pháp hạn chế xuất khẩu được Bắc Kinh áp dụng trong thời gian gần đây đã khiến nhiều quốc gia, trong đó có Nhật Bản, đẩy mạnh tìm kiếm các nguồn cung thay thế.

Cuối năm ngoái, một đoàn khảo sát gồm đại diện chính phủ và doanh nghiệp Nhật Bản đã tới Greenland để đánh giá điều kiện khai thác tại một mỏ feldspar (loại quặng chứa hàm lượng cao alumina và silica). Kết quả khảo sát cho thấy hoạt động khai khoáng hoàn toàn có thể được triển khai ngay cả trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt của vùng Bắc Cực.

Bước tiếp theo, Nhật Bản sẽ cử các chuyên gia địa chất thuộc Tổ chức An ninh Kim loại và Năng lượng Nhật Bản (JOGMEC) tới thủ phủ Nuuk để làm việc với chính quyền Greenland và khảo sát các khu vực đang chuẩn bị khai thác đất hiếm.

Các nhà khoa học sẽ tập trung đánh giá quy mô trữ lượng, điều kiện địa chất và chi phí khai thác. Những dữ liệu này sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xác định tính khả thi của các dự án đầu tư trong tương lai.

Theo đánh giá của giới chức Nhật Bản, các mỏ khoáng sản tại Greenland có thể chứa nhiều loại nguyên liệu chiến lược đang được thế giới săn đón. Trong đó, dysprosium là nguyên tố đất hiếm được sử dụng trong động cơ xe điện và tua-bin gió; graphite là vật liệu quan trọng trong sản xuất pin; tantalum và niobium là hai kim loại có vai trò thiết yếu trong ngành công nghiệp bán dẫn.

Theo số liệu của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), Greenland sở hữu khoảng 1,5 triệu tấn đất hiếm, đưa vùng lãnh thổ này trở thành nơi có trữ lượng đất hiếm lớn thứ tám thế giới.

Sự phong phú về tài nguyên đang khiến Greenland ngày càng thu hút sự chú ý của các cường quốc kinh tế. Trong những năm gần đây, cả Mỹ, Liên minh châu Âu và nhiều quốc gia châu Á đều tăng cường tiếp xúc với chính quyền Greenland nhằm tìm kiếm cơ hội hợp tác trong lĩnh vực khai khoáng.

Cuộc cạnh tranh mới trong chuỗi cung ứng hậu Trung Quốc

Đối với Nhật Bản, Greenland không đơn thuần là một địa điểm khai thác mới mà còn là mắt xích tiềm năng trong chiến lược tái cấu trúc chuỗi cung ứng khoáng sản toàn cầu.

Bài học từ các cuộc khủng hoảng chuỗi cung ứng trong những năm gần đây đã cho thấy sự phụ thuộc quá lớn vào một nguồn cung duy nhất có thể tạo ra những rủi ro nghiêm trọng cho nền kinh tế. Điều này đặc biệt đúng với đất hiếm và các khoáng sản chiến lược, vốn là nguyên liệu không thể thiếu trong sản xuất xe điện, pin lưu trữ năng lượng, thiết bị quốc phòng, chip bán dẫn và các công nghệ AI thế hệ mới.

Tuy nhiên, việc khai thác thành công tại Greenland mới chỉ là bước đầu tiên. Thách thức lớn hơn nằm ở việc xây dựng một chuỗi cung ứng hoàn chỉnh để đưa các khoáng sản này đến tay các nhà sản xuất.

Hiện nay, Trung Quốc không chỉ dẫn đầu về khai thác mà còn kiểm soát phần lớn công suất tinh luyện đất hiếm toàn cầu. Do đó, ngay cả khi khai thác được khoáng sản tại Greenland, Nhật Bản vẫn cần phát triển hoặc hợp tác xây dựng năng lực chế biến ở các quốc gia đối tác.

Một trong những phương án đang được xem xét là thiết lập các cơ sở tinh luyện tại Liên minh châu Âu, từ đó hình thành chuỗi cung ứng mới không phụ thuộc vào Trung Quốc.

Đáng chú ý, chính quyền Greenland tỏ ra cởi mở với các đối tác Nhật Bản. Thủ tướng Greenland Jens-Frederik Nielsen từng bày tỏ mong muốn tăng cường hợp tác với Nhật Bản bên cạnh Mỹ và Liên minh châu Âu trong lĩnh vực phát triển tài nguyên.

Theo ông, những quốc gia đang tìm cách giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung khoáng sản từ Trung Quốc nên phối hợp chặt chẽ hơn với Greenland để xây dựng các chuỗi cung ứng mới.

Ngoài yếu tố kinh tế, biến đổi khí hậu cũng đang góp phần làm thay đổi vị thế của Greenland. Nhiệt độ gia tăng khiến băng tại Bắc Cực tan nhanh hơn, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động khảo sát và khai thác tài nguyên. Điều này giúp nhiều khu vực trước đây gần như không thể tiếp cận nay trở thành mục tiêu của các dự án khai khoáng quy mô lớn.

Trong bối cảnh nhu cầu đối với đất hiếm và khoáng sản chiến lược được dự báo tiếp tục tăng mạnh nhờ sự phát triển của AI, xe điện và năng lượng tái tạo, Greenland đang nổi lên như một “mỏ vàng” mới của thế giới. Với Nhật Bản, việc hướng tới vùng lãnh thổ băng giá này không chỉ nhằm đảm bảo nguồn nguyên liệu cho nền công nghiệp tương lai mà còn là bước đi chiến lược trong cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt về tài nguyên và công nghệ giữa các cường quốc kinh tế.

Bùi Tú