Hơn 1/3 bệnh nhân ung thư đối mặt với Sarcopenia: Mối nguy ít người biết

Trong cuộc chiến chống ung thư, đa số bệnh nhân và người nhà thường tập trung vào kích thước khối u, giai đoạn bệnh hay hiệu quả của các phương pháp điều trị như hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật. Tuy nhiên, có một “kẻ thù thầm lặng” khác đang âm thầm bào mòn sức khỏe, làm suy giảm khả năng đáp ứng điều trị và ảnh hưởng trực tiếp đến tiên lượng sống còn của người bệnh. Đó là Sarcopenia – hội chứng suy giảm khối lượng và chức năng cơ bắp.

Khi cân nặng không phản ánh đúng tình trạng sức khỏe

Trong lĩnh vực ung thư, Sarcopenia không còn là tình trạng hiếm gặp. Một phân tích tổng hợp quy mô lớn trên 81.814 bệnh nhân mắc các khối u đặc đã đưa ra những con số đáng báo động: tỉ lệ mắc Sarcopenia dao động từ 28% đến 61%, với tỉ lệ trung bình lên tới 35%. Điều này đồng nghĩa cứ ba bệnh nhân ung thư thì có hơn một người đang âm thầm mất đi “lá chắn” bảo vệ cơ thể. Sự suy giảm này không chỉ khiến người bệnh mệt mỏi, suy kiệt mà còn làm giảm khả năng đáp ứng với các phác đồ điều trị, gia tăng biến chứng và rút ngắn thời gian sống còn.

Một trong những thách thức lớn nhất là Sarcopenia không phải lúc nào cũng đi kèm tình trạng sụt cân rõ rệt. Không ít bệnh nhân vẫn duy trì cân nặng ổn định, thậm chí thừa cân hoặc béo phì nhưng khối cơ đã suy giảm đáng kể.

Điều này khiến việc đánh giá dinh dưỡng chỉ dựa trên cân nặng hoặc chỉ số BMI trở nên thiếu chính xác. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi người bệnh đã suy yếu rõ rệt, khả năng vận động giảm sút hoặc không còn đủ thể trạng để tiếp tục các phác đồ điều trị tích cực.

Theo BSCKI Huỳnh Phạm Thanh Trà, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM, trong thực hành lâm sàng hiện nay, việc đánh giá khối cơ đã trở thành một phần quan trọng trong quản lý toàn diện bệnh nhân ung thư.

“Khối cơ không chỉ quyết định sức mạnh vận động mà còn phản ánh khả năng dự trữ dinh dưỡng và mức độ đáp ứng của cơ thể trước điều trị. Một bệnh nhân có khối cơ tốt thường dung nạp hóa trị, xạ trị hiệu quả hơn, phục hồi nhanh hơn sau can thiệp và có chất lượng sống tốt hơn. Vì vậy, phát hiện sớm Sarcopenia giúp bác sĩ xây dựng chiến lược dinh dưỡng và vận động phù hợp ngay từ đầu, thay vì chờ đến khi bệnh nhân suy kiệt mới can thiệp”, bác sĩ Trà nhận định.

Công nghệ BIA mở ra cơ hội phát hiện sớm Sarcopenia

Sự phát triển của công nghệ phân tích trở kháng điện sinh học (Bioelectrical Impedance Analysis - BIA) đang giúp các bác sĩ phát hiện Sarcopenia nhanh chóng và chính xác hơn.

Nguyên lý hoạt động của BIA dựa trên khả năng dẫn điện khác nhau của các mô trong cơ thể. Cơ bắp chứa nhiều nước nên dẫn điện tốt, trong khi mô mỡ có khả năng dẫn điện kém hơn. Thông qua việc đo điện trở của dòng điện cường độ thấp đi qua cơ thể, hệ thống có thể tính toán chi tiết thành phần cơ thể, bao gồm khối lượng cơ, lượng mỡ, lượng nước và nhiều chỉ số chuyển hóa quan trọng khác.

Đặc biệt, BIA còn cung cấp chỉ số góc pha (Phase Angle - PA), được xem như một “tấm gương phản chiếu” sức khỏe tế bào. Chỉ số này phản ánh mức độ toàn vẹn của màng tế bào cũng như tình trạng dinh dưỡng của cơ thể.

Khi góc pha giảm, đó có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm tình trạng suy dinh dưỡng, tổn thương tế bào hoặc nguy cơ Sarcopenia, ngay cả khi cân nặng chưa thay đổi đáng kể. Đây là lợi thế rất lớn giúp bác sĩ nhận diện nguy cơ từ giai đoạn sớm để có biện pháp can thiệp kịp thời.

Đừng đợi cơ bắp “lên tiếng” mới hành động

Theo các khuyến cáo quốc tế như EWGSOP2 và AWGS dành cho người châu Á, chẩn đoán Sarcopenia không chỉ dựa trên khối lượng cơ mà còn cần đánh giá lực cơ và khả năng vận động.

Một người có lực nắm tay suy giảm kết hợp với khối lượng cơ thấp đã có thể được xác định mắc Sarcopenia. Khi tình trạng này đi kèm sự suy giảm hiệu suất thể chất như đi bộ chậm, khó đứng lên ngồi xuống hoặc dễ té ngã, bệnh được xếp vào mức độ nặng hơn.

BSCKI Huỳnh Phạm Thanh Trà cho biết việc tầm soát khối cơ nên được thực hiện ngay từ thời điểm chẩn đoán ung thư và duy trì xuyên suốt quá trình điều trị.

“Can thiệp dinh dưỡng không chỉ là bổ sung năng lượng hay tăng cân. Mục tiêu quan trọng hơn là bảo tồn và phục hồi khối cơ. Khi kết hợp chế độ dinh dưỡng phù hợp với vận động thể lực và theo dõi định kỳ bằng các công cụ hiện đại như BIA, chúng ta có thể cải thiện đáng kể kết quả điều trị cũng như chất lượng sống của người bệnh”, bà nhấn mạnh.

Trong bối cảnh y học hiện đại ngày càng hướng đến điều trị cá thể hóa, việc theo dõi khối cơ đang trở thành một chỉ số quan trọng không kém các xét nghiệm hay phương tiện chẩn đoán hình ảnh truyền thống. Sarcopenia không phải là “án tử”, nhưng nếu bị bỏ qua, tình trạng này có thể làm suy giảm đáng kể hiệu quả điều trị ung thư. Phát hiện sớm, can thiệp đúng thời điểm và theo dõi liên tục chính là chìa khóa giúp người bệnh duy trì sức mạnh thể chất, nâng cao khả năng chống chọi với bệnh tật và kéo dài thời gian sống còn. Đừng đợi đến khi cơ bắp lên tiếng bằng sự suy kiệt, bởi khi đó cơ hội phục hồi có thể đã bị thu hẹp đáng kể.

Hồ Quang