Phục hồi sau đột quỵ cần dinh dưỡng, vận động và nghỉ ngơi khoa học

Hiện nay số bệnh nhân sau đột quỵ rất nhiều, để giúp cho những người này và gia đình chăm sóc tốt cho bệnh nhân sau đột quỵ, Một Thế Giới đã có cuộc phỏng vấn BS. Nguyễn Đức Chỉnh, Trưởng Khoa Nội Tổng hợp - Bệnh viện Quốc tế S.I.S Cần Thơ.

- Thưa bác sĩ, vì sao chế độ dinh dưỡng lại có vai trò đặc biệt quan trọng đối với bệnh nhân sau đột quỵ?

- BS Nguyễn Đức Chỉnh: Sau đột quỵ, cơ thể người bệnh phải trải qua một quá trình phục hồi kéo dài. Não bộ cần được cung cấp đầy đủ năng lượng và dưỡng chất để tái tạo các tế bào thần kinh, đồng thời duy trì hoạt động của các cơ quan khác. Chính vì vậy, dinh dưỡng được xem là một trong những yếu tố nền tảng quyết định hiệu quả phục hồi.

Trước hết, người bệnh cần được đánh giá khả năng nuốt. Nhiều bệnh nhân sau đột quỵ bị rối loạn nuốt, dễ sặc thức ăn hoặc nước uống, dẫn đến viêm phổi hít, suy dinh dưỡng và nhiều biến chứng nguy hiểm. Với những trường hợp này, thức ăn cần được chế biến mềm, xay nhuyễn hoặc sử dụng các chế phẩm dinh dưỡng phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng.

Về nguyên tắc chung, bệnh nhân nên ăn đa dạng thực phẩm, tăng cường rau xanh, trái cây tươi, các loại ngũ cốc nguyên hạt, cá và thịt nạc. Những thực phẩm giàu omega-3 như cá hồi, cá thu, cá ngừ có lợi cho hệ tim mạch và não bộ. Người bệnh cũng cần bổ sung đầy đủ protein để duy trì khối cơ và hỗ trợ quá trình hồi phục vận động.

Ngược lại, cần hạn chế các thực phẩm nhiều muối, nhiều đường, chất béo bão hòa và cholesterol. Việc ăn mặn làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, trong khi tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến tái phát đột quỵ. Bên cạnh đó, người bệnh cần uống đủ nước theo khuyến cáo của bác sĩ để tránh tình trạng cô đặc máu, ảnh hưởng đến tuần hoàn não.

Điều quan trọng là không nên áp dụng các chế độ ăn kiêng cực đoan hoặc truyền miệng thiếu cơ sở khoa học. Mỗi bệnh nhân có tình trạng sức khỏe khác nhau nên cần được tư vấn cá thể hóa để bảo đảm dinh dưỡng đầy đủ và an toàn.

- Bên cạnh dinh dưỡng, việc nghỉ ngơi của bệnh nhân sau đột quỵ cần được thực hiện như thế nào để hỗ trợ quá trình hồi phục?

- BS Nguyễn Đức Chỉnh: Nhiều người chỉ chú ý đến thuốc men và tập luyện mà chưa quan tâm đúng mức đến giấc ngủ và chế độ nghỉ ngơi. Thực tế, đây là yếu tố có ý nghĩa rất lớn đối với quá trình phục hồi chức năng thần kinh.

Sau đột quỵ, não bộ cần thời gian để tái tổ chức và thiết lập lại các kết nối thần kinh. Giấc ngủ chất lượng giúp thúc đẩy quá trình này, đồng thời giảm căng thẳng, ổn định huyết áp và cải thiện khả năng ghi nhớ, nhận thức của người bệnh.

Người bệnh nên duy trì thời gian ngủ từ 7 đến 8 giờ mỗi ngày. Phòng ngủ cần yên tĩnh, thoáng mát, hạn chế ánh sáng và tiếng ồn. Tránh sử dụng điện thoại, máy tính hoặc xem tivi quá lâu trước khi ngủ.

Một vấn đề thường gặp ở bệnh nhân sau đột quỵ là rối loạn giấc ngủ, mất ngủ hoặc ngưng thở khi ngủ. Nếu người bệnh có biểu hiện ngủ ngáy lớn, thức giấc nhiều lần trong đêm, mệt mỏi kéo dài hoặc buồn ngủ ban ngày thì cần được thăm khám chuyên khoa. Điều trị các rối loạn này sẽ góp phần giảm nguy cơ đột quỵ tái phát.

Tuy nhiên, nghỉ ngơi không đồng nghĩa với nằm một chỗ quá lâu. Việc bất động kéo dài có thể gây teo cơ, cứng khớp, loét tì đè và tăng nguy cơ huyết khối tĩnh mạch. Vì vậy, người bệnh cần có sự cân bằng giữa nghỉ ngơi hợp lý và vận động phù hợp theo khả năng.

Ngoài ra, gia đình cần tạo môi trường tâm lý tích cực cho người bệnh. Sự động viên, chia sẻ và đồng hành của người thân có tác động rất lớn đến tinh thần, giúp bệnh nhân lạc quan hơn trong quá trình phục hồi.

- Xin bác sĩ cho biết những nguyên tắc quan trọng trong luyện tập phục hồi chức năng sau đột quỵ?

- BS Nguyễn Đức Chỉnh: Vận động phục hồi chức năng là chìa khóa giúp bệnh nhân lấy lại khả năng sinh hoạt độc lập. Hiện nay, nhiều nghiên cứu cho thấy việc tập luyện sớm, đúng phương pháp và liên tục có thể cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống sau đột quỵ.

Nguyên tắc đầu tiên là tập luyện phải được cá thể hóa. Mỗi bệnh nhân có mức độ tổn thương khác nhau nên chương trình tập cũng khác nhau. Việc đánh giá ban đầu bởi bác sĩ và kỹ thuật viên phục hồi chức năng là rất cần thiết.

Nguyên tắc thứ hai là bắt đầu từ những bài tập đơn giản, tăng dần cường độ theo khả năng thích nghi của cơ thể. Người bệnh có thể tập vận động thụ động, tập ngồi, đứng, đi lại, tập thăng bằng và phối hợp động tác. Các bài tập cho bàn tay, cánh tay và chân cần được duy trì đều đặn mỗi ngày.

Bên cạnh vận động thể chất, nhiều bệnh nhân cần kết hợp tập ngôn ngữ trị liệu, luyện khả năng giao tiếp, nuốt và nhận thức. Đây là những lĩnh vực thường bị ảnh hưởng sau đột quỵ nhưng có thể cải thiện nếu được can thiệp đúng cách.

Gia đình đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình tập luyện. Người thân cần hỗ trợ, nhắc nhở và khuyến khích bệnh nhân duy trì tập luyện lâu dài. Tuy nhiên, không nên ép tập quá sức vì có thể gây mệt mỏi hoặc chấn thương.

Một điều cần lưu ý là quá trình hồi phục sau đột quỵ thường kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Do đó, sự kiên trì là yếu tố quyết định thành công. Những tiến bộ nhỏ mỗi ngày đều có ý nghĩa đối với chất lượng cuộc sống của người bệnh.

- Bác sĩ có khuyến cáo gì để người bệnh phòng ngừa đột quỵ tái phát sau khi đã ổn định sức khỏe?

- BS Nguyễn Đức Chỉnh: Nguy cơ tái phát đột quỵ luôn hiện hữu nếu các yếu tố nguy cơ không được kiểm soát tốt. Vì vậy, bên cạnh dinh dưỡng, nghỉ ngơi và tập luyện, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các chỉ định điều trị.

Trước hết, phải uống thuốc đúng theo đơn của bác sĩ, không tự ý ngưng thuốc dù cảm thấy sức khỏe đã cải thiện. Các thuốc kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu hay thuốc chống kết tập tiểu cầu đều có vai trò quan trọng trong phòng ngừa tái phát.

Người bệnh cần tái khám định kỳ để theo dõi các chỉ số sức khỏe. Huyết áp nên được kiểm soát ổn định, đường huyết và cholesterol máu cần nằm trong giới hạn mục tiêu.

Bên cạnh đó, cần từ bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý và thực hiện lối sống lành mạnh. Việc đi bộ, tập thể dục nhẹ nhàng ít nhất 30 phút mỗi ngày sẽ giúp cải thiện tuần hoàn và sức khỏe tim mạch.

Đặc biệt, khi xuất hiện các dấu hiệu như méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó, nhìn mờ hoặc mất thăng bằng đột ngột, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế có khả năng điều trị đột quỵ trong thời gian sớm nhất. Thời gian chính là não bộ. Càng được cấp cứu sớm, cơ hội phục hồi càng cao và nguy cơ tàn phế càng thấp.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng đột quỵ không phải là dấu chấm hết. Nếu được điều trị kịp thời, kết hợp dinh dưỡng hợp lý, nghỉ ngơi khoa học, tập luyện đều đặn và tuân thủ điều trị, nhiều bệnh nhân hoàn toàn có thể trở lại cuộc sống bình thường, lao động và sinh hoạt độc lập.

- Xin cảm ơn bác sĩ.

Hoà Lộc