Phát triển công nghiệp nền tảng: Chiến lược quốc gia tầm nhìn 2045
Quốc hội thống nhất kiến nghị sớm ban hành Chiến lược quốc gia nhằm thúc đẩy công nghiệp nền tảng, tạo đột phá cho mục tiêu tự chủ kinh tế và phát triển bền vững đến năm 2045.
Ngày 15/6, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (KH,CN&MT) đã chủ trì Hội thảo “Công nghiệp vật liệu và Công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới”. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên chủ trì hội thảo với sự tham gia của đông đảo chuyên gia, nhà quản lý. Đây là bước đi quan trọng trong việc định hình công nghiệp nền tảng cho giai đoạn tới.
Nhận diện tầm quan trọng của Công nghiệp nền tảng
Chủ nhiệm Ủy ban KH,CN&MT Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, trong lịch sử phát triển của các cường quốc như Mỹ, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc, các ngành cơ khí và vật liệu luôn là xương sống của sản xuất hiện đại. Tại Việt Nam, công nghiệp vật liệu và cơ khí không đơn thuần là lĩnh vực sản xuất, mà là điều kiện tiên quyết để thực hiện khát vọng trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.
Đây chính là bệ phóng cho các dự án chiến lược quốc gia như đường sắt tốc độ cao, công nghiệp bán dẫn, điện hạt nhân và quốc phòng.
Tuy nhiên, thực trạng hiện nay cho thấy chúng ta vẫn đang đối mặt với những "điểm nghẽn" lớn. Việc thiếu một khung thể chế đồng bộ và chiến lược tổng thể đã kìm hãm tiềm năng của đất nước. Sự liên kết lỏng lẻo giữa viện nghiên cứu, trường đại học và khối doanh nghiệp khiến khoảng cách từ phòng thí nghiệm ra thị trường vẫn còn quá lớn.
Trên cơ sở phân tích khách quan, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đã chốt lại 9 nhóm giải pháp trọng tâm. Trong đó, yêu cầu cấp thiết là sớm xây dựng và ban hành Chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp vật liệu và cơ khí, chế tạo. Điều này không chỉ nhằm tháo gỡ rào cản pháp luật hiện tại mà còn tạo hành lang pháp lý để vươn mình.
Các chuyên gia cho rằng, cần phải có cơ chế thị trường rõ ràng, ưu tiên doanh nghiệp Việt trong các dự án đầu tư công. Ông Nguyễn Chỉ Sáng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam đề xuất: "Nhà nước cần xây dựng chương trình cấp quốc gia cho từng sản phẩm cụ thể như robot công nghiệp, máy công cụ chính xác hay thiết bị năng lượng mới. Mỗi chương trình phải gắn với đầu ra thực tiễn".
Tạo lập hệ sinh thái sáng tạo
Một nội dung cốt lõi khác được các đại biểu quan tâm là hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất. Sự phát triển không thể bền vững nếu thiếu sự kết nối. Chính phủ cần đóng vai trò kiến tạo, hỗ trợ các phòng thí nghiệm hiện đại và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Bên cạnh đó, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao – những kỹ sư chuyên sâu về AI, robot và công nghệ vật liệu mới – là yếu tố sống còn để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược.
Việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về vật liệu, khoáng sản và năng lực sản xuất cũng được xem là giải pháp căn cơ. Công cụ này sẽ giúp quản lý nhà nước minh bạch hơn, đồng thời giúp doanh nghiệp chủ động trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Hướng tới sự tự chủ và vươn tầm quốc tế
Kết luận Hội thảo, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên khẳng định: "Pháp luật phải đi trước một bước". Quốc hội sẽ đồng hành cùng Chính phủ để hoàn thiện hệ thống chính sách, trong đó có Luật Phát triển công nghiệp trọng điểm. Việc thúc đẩy lĩnh vực này phải gắn liền với chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, đảm bảo mục tiêu tự chủ về công nghiệp, an ninh năng lượng và hạ tầng quốc gia.
Đại diện các bộ, ngành, các hiệp hội và giới khoa học đều đồng thuận rằng, đây là thời điểm vàng để Việt Nam tái cơ cấu và nâng tầm các ngành công nghiệp chủ lực. Việc ban hành Chiến lược quốc gia sẽ tạo ra động lực mạnh mẽ, giúp Việt Nam không chỉ làm chủ công nghệ mà còn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Nhìn chung, đây chính là chìa khóa để Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình. Những thảo luận tại Hội thảo ngày 15/6 không chỉ dừng lại ở mặt lý thuyết mà đã chỉ ra những lộ trình cụ thể. Hy vọng rằng, với sự vào cuộc quyết liệt từ Quốc hội và Chính phủ, chúng ta sẽ sớm xây dựng được nền móng vững chắc cho nền sản xuất nội địa.
Việc thực hiện các giải pháp nêu trên cần một sự kiên định về chính sách, cùng sự nỗ lực từ cả khối công và tư. Khi những ngành nghề này được coi trọng đúng mức, Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin khẳng định vị thế trên bản đồ công nghiệp thế giới. Những đề xuất tại Hội thảo chính là nền móng để hiện thực hóa khát vọng đó trong tương lai không xa. Những giải pháp này thể hiện cam kết mạnh mẽ của cơ quan lập pháp trong việc kiến tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, thu hút đầu tư vào lĩnh vực công nghệ cao, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng bền vững.