Dữ liệu trở thành ‘mỏ vàng’ mới của ngành khai khoáng trong kỷ nguyên AI

Nhờ trí tuệ nhân tạo (AI), hàng triệu dữ liệu địa chất từng bị lãng quên nay có thể được phân tích trong thời gian ngắn, mở ra những cơ hội khai thác mới và làm thay đổi cách thức diễn ra các thương vụ mua bán, sáp nhập (M&A) trong ngành.

“Dữ liệu là dầu mỏ mới” của ngành khai khoáng

“Dữ liệu là dầu mỏ mới”. Nhận định này được ông David Hill, cựu Giám đốc điều hành khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Deloitte và hiện là cố vấn của tập đoàn, nhấn mạnh trên Nikkei hồi tháng 5.

Theo ông Hill, dữ liệu đang trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khai thác tài nguyên. Trong bối cảnh các mỏ khoáng sản có giá trị ngày càng khó phát hiện, khả năng khai thác hiệu quả kho dữ liệu địa chất khổng lồ tích lũy qua nhiều thập kỷ có thể mang lại những cơ hội mà trước đây doanh nghiệp bỏ lỡ.

AI đang đóng vai trò then chốt trong quá trình này. Sau các thương vụ mua bán, sáp nhập, nhiều tập đoàn sử dụng công nghệ AI để rà soát lượng lớn dữ liệu lịch sử nhằm tìm kiếm các tài sản khai khoáng tiềm năng chưa từng được chú ý.

Một ví dụ điển hình là tập đoàn khai khoáng Australia BHP Group. Trong khoảng 5 năm qua, doanh nghiệp khai khoáng lớn nhất thế giới tính theo giá trị vốn hóa thị trường đã tăng cường ứng dụng AI vào hoạt động thăm dò.

Công nghệ này giúp BHP xem xét lại các dữ liệu khoan thăm dò từ thập niên 1960 và phát hiện một mỏ đồng mới nằm gần khu mỏ đồng hiện hữu của công ty. Điều đáng chú ý là những dữ liệu này vốn thuộc Western Mining, doanh nghiệp được BHP thâu tóm từ năm 2005.

Sự thay đổi cho thấy giá trị của dữ liệu không chỉ nằm ở hiện tại mà còn ở khả năng khai phá những nguồn tài nguyên tiềm ẩn từ quá khứ. Trong nhiều trường hợp, các hồ sơ địa chất cũ từng bị đánh giá là không có giá trị nay trở thành tài sản chiến lược khi được kết hợp với các thuật toán AI hiện đại.

Deloitte, đơn vị từng tham gia tư vấn nhiều thương vụ trong lĩnh vực tài nguyên, cho rằng xu hướng này đang góp phần định hình một làn sóng tái cơ cấu danh mục đầu tư trong ngành khai khoáng toàn cầu.

AI và chuyển đổi năng lượng thúc đẩy làn sóng M&A mới

Theo David Hill, ngành tài nguyên toàn cầu đang chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ các thương vụ hợp nhất và mua bán doanh nghiệp kể từ năm 2020.

Hàng loạt giao dịch quy mô lớn đã được thực hiện, bao gồm việc Saudi Aramco thâu tóm SABIC, ExxonMobil mua lại Pioneer Natural Resources hay Newmont tiếp quản Newcrest Mining. Nguyên nhân đến từ việc chi phí vận hành tăng cao, chất lượng quặng suy giảm và việc phát triển các mỏ mới ngày càng tốn kém.

Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp lựa chọn mua lại các mỏ đang hoạt động thay vì đầu tư phát triển dự án mới từ đầu.

Australia hiện trở thành tâm điểm của các cuộc đàm phán liên quan đến đất hiếm và các khoáng sản quan trọng nhờ nguồn tài nguyên phong phú cùng môi trường đầu tư ổn định. Quốc gia này xác định tới 31 loại khoáng sản thuộc nhóm khoáng sản chiến lược phục vụ các ngành công nghệ cao và năng lượng sạch.

Theo ông Hill, điều mà các nhà đầu tư thực sự quan tâm hiện nay là lĩnh vực công nghệ. Sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu AI cùng quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo đang tạo ra nhu cầu rất lớn đối với đồng, lithium, đất hiếm và nhiều khoáng sản thiết yếu khác.

Xu hướng này được phản ánh rõ trong chiến lược của BHP. Năm 2022, tập đoàn đã bán mảng dầu khí cho Woodside Energy Group, đồng thời đẩy mạnh đầu tư vào đồng thông qua việc mua lại Oz Minerals và nhiều tài sản khai thác đồng khác.

Kết quả là trong nửa đầu niên độ tài chính kết thúc vào tháng 12/2025, đồng lần đầu tiên vượt quặng sắt để trở thành nguồn đóng góp lợi nhuận lớn nhất của BHP, chiếm hơn một nửa tổng lợi nhuận doanh nghiệp.

Ông Hill cho rằng quá trình chuyển đổi năng lượng sẽ tiếp tục là động lực lớn thúc đẩy hoạt động M&A trong những năm tới. Tuy nhiên, đằng sau làn sóng này tồn tại hai lực lượng vừa hỗ trợ vừa tạo ra những mâu thuẫn nhất định: AI và phát triển bền vững.

Sự bùng nổ đầu tư vào các trung tâm dữ liệu phục vụ AI kéo theo nhu cầu khổng lồ về điện năng và nước làm mát. Điều đó đặt ra những thách thức mới đối với mục tiêu phát triển bền vững mà nhiều doanh nghiệp đang theo đuổi.

Không chỉ thay đổi ngành khai khoáng, AI còn làm biến đổi chính hoạt động tư vấn M&A. Theo David Hill, các công cụ AI hiện có thể phân tích hàng nghìn, thậm chí hàng triệu doanh nghiệp để nhanh chóng xác định những mục tiêu thâu tóm tiềm năng.

Ở giai đoạn thẩm định ban đầu, công việc vốn mất khoảng ba tuần nay có thể được rút ngắn xuống chỉ còn hai ngày. Deloitte đã phát triển nội bộ bộ công cụ AI mang tên Unicus dựa trên nhiều năm kinh nghiệm nghiên cứu và thực hiện các thương vụ M&A.

Nghiên cứu của Deloitte cho thấy việc ứng dụng AI có thể giúp tăng tốc độ xử lí công việc tới 30%. Nhờ đó, các chuyên gia có thêm thời gian tập trung vào những khâu mang lại giá trị cao hơn như đánh giá rủi ro, nhận diện cơ hội và xây dựng chiến lược giao dịch.

Dù vậy, ông Hill khẳng định AI không thay thế hoàn toàn con người. Các quyết định cuối cùng vẫn cần đến kinh nghiệm, khả năng đánh giá và trách nhiệm của đội ngũ chuyên gia. Tuy nhiên, việc kết hợp giữa dữ liệu lớn, AI và chuyên môn con người đang tạo ra một lợi thế cạnh tranh mới, giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định nhanh hơn và chính xác hơn trong cuộc đua tìm kiếm những “mỏ vàng” của tương lai.

Bùi Tú