Mua Cursor, Elon Musk có tái hiện kỳ tích Instagram của Mark Zuckerberg?

Còn gì táo bạo hơn việc SpaceX thực hiện thương vụ thâu tóm trị giá 60 tỉ USD chỉ vài ngày sau đợt IPO (chào bán cổ phiếu ra công chúng) đình đám đưa vốn hóa thị trường công ty lên hơn 2.100 tỉ USD? Kiểu hành động liều lĩnh này rất giống phong cách Elon Musk.

Thung lũng Silicon từng chứng kiến một kịch bản tương tự trước đây, hoặc ít nhất là gần giống. Elon Musk hẳn sẽ hy vọng thương vụ này thành công giống như khi Mark Zuckerberg mua lại Instagram vào năm 2012.

Hôm 16/6, SpaceX cho biết sẽ mua lại Cursor, công cụ hỗ trợ lập trình bằng AI, với giá 60 tỉ USD bằng số cổ phiếu mới phát hành. Ý tưởng hợp nhất hai công ty này đã được Elon Musk gợi mở vài tuần trước, khi SpaceX vẫn đang chuẩn bị IPO hôm 12/6.

Theo dữ liệu của PitchBook, các nhà đầu tư vào Cursor sẽ được hưởng mức định giá cao gấp đôi so với lần công ty này gọi vốn hồi tháng 11/2025.

Còn CEO nào khác có thể vừa xử lý IPO, vừa mạnh tay thâu tóm một công ty khác như vậy? Mark Zuckerberg là một ví dụ điển hình.

Năm 2012, CEO Mark Zuckerberg đã đi đường vòng, gần như bỏ qua hội đồng quản trị, để chốt thương vụ mua ứng dụng chia sẻ ảnh Instagram với giá 1 tỉ USD, chỉ vài tuần trước khi Facebook IPO. Mức giá đó tương đương khoảng 1% định giá của Facebook khi ấy. Dù số tiền SpaceX bỏ ra cho Cursor lớn hơn rất nhiều, Elon Musk thực tế chỉ chi hơn 2% vốn hóa thị trường hiện tại của công ty này.

Đó không phải điểm giống nhau duy nhất giữa hai thương vụ. Kevin Systrom và Mike Krieger, hai nhà sáng lập Instagram, đã bán công ty cho gã khổng lồ công nghệ vì nhận ra họ cần tiếp cận tốt hơn với các nguồn lực đắt đỏ như kỹ sư và máy chủ.

Michael Truell, Giám đốc điều hành Cursor, cũng đang đối mặt với những hạn chế về nguồn cung, đặc biệt là khả năng tiếp cận trung tâm dữ liệu, hay còn gọi là năng lực tính toán. Đang sở hữu trung tâm dữ liệu Colossus 1 và Colossus 2, SpaceX có lợi thế lớn về năng lực tính toán.

Facebook hưởng lợi từ thương vụ mua lại Instagram thế nào?

Facebook, nay là Meta Platforms, đã hưởng lợi rất lớn từ thương vụ mua lại Instagram được thực hiện vào một thời điểm khá táo bạo. Instagram mang về cho Mark Zuckerberg nhóm người dùng trẻ mà ông rất cần và cuối cùng giúp Facebook có được vị trí cực kỳ quan trọng trên hơn 1 tỉ smartphone. Thương vụ này cũng biến Instagram từ mối đe dọa cạnh tranh thành một tài sản giá trị.

Elon Musk lại có mục tiêu khác. Hiện Cursor được xem là công cụ tự động sửa lỗi mã cao cấp dành cho lập trình và đang được hơn 50.000 doanh nghiệp sử dụng. Cursor sẽ đưa SpaceX tiến sâu hơn vào thị trường phần mềm và AI cho doanh nghiệp.

Việc này có phần cấp bách. Elon Musk nói thị trường ứng dụng doanh nghiệp có quy mô 22.700 tỉ USD, nhưng hiện nay doanh thu của ông từ mảng này vẫn không đáng kể.

Elon Musk có thể học hỏi Mark Zuckerberg

Cursor sẽ là bài kiểm tra xem Elon Musk có thể học Mark Zuckerberg ở một điểm quan trọng hay không: Mua lại công ty nhưng không can thiệp quá sâu vào cách nó vận hành.

Instagram từng được vận hành độc lập với Facebook, ít nhất là trong một thời gian. Điểm hấp dẫn của Cursor là cho phép người dùng linh hoạt chọn mô hình AI phù hợp, từ Anthropic, OpenAI đến DeepSeek. Nếu Elon Musk ép Cursor ưu tiên Grok của mình thay vì tiếp tục cho người dùng chọn nhiều mô hình AI khác nhau, khách hàng có thể rời bỏ nền tảng này.

Mark Zuckerberg không phải là thiên tài công nghệ duy nhất biến thương vụ nhỏ thành tài sản khổng lồ. Google mua YouTube vào năm 2006 với giá 1,65 tỉ USD, khi đó chỉ tương đương 1,3% vốn hóa thị trường của gã khổng lồ tìm kiếm. Hiện nay, YouTube đóng góp khoảng 15% trong hơn 400 tỉ USD doanh thu hằng năm của Alphabet (công ty mẹ Google).

Elon Musk rất thích nói đến những con số khổng lồ, nhưng ở Thung lũng Silicon, những con số tương đối nhỏ cũng rất đáng để theo dõi.

SpaceX đã để mắt đến Cursor trong nhiều tháng. Hồi tháng 4, công ty của Elon Musk cho biết đã có quyền lựa chọn: hoặc mua lại Cursor với giá 60 tỉ USD cuối năm 2026, hoặc trả 10 tỉ USD cho quan hệ hợp tác mới giữa hai bên.

Cùng với OpenAI và Anthropic, Cursor là một trong số các startup ở Thung lũng Silicon thu hút làn sóng lập trình viên nhờ dùng AI để tự động hóa việc viết mã. Đây là mảng kinh doanh mà các công ty AI đã sớm tìm được sức hút thương mại.

Hoạt động kinh doanh của Cursor (có trụ sở tại thành phố San Francisco, Mỹ) tăng trưởng rất nhanh kể từ khi thành lập vào năm 2022. Cursor đạt khoảng 2,6 tỉ USD doanh thu quy đổi theo năm từ khách hàng doanh nghiệp, doanh số bán hàng cho khối doanh nghiệp cũng tăng mạnh, theo dữ liệu mà công ty chia sẻ với hãng tin Reuters đầu tháng 6.

Thương vụ này có thể giúp xAI, startup đứng sau Grok và sáp nhập với SpaceX hồi tháng 2, có chỗ đứng vững hơn trên thị trường AI hỗ trợ lập trình. Ngoài ra, thỏa thuận cũng giúp Cursor có thêm năng lực tính toán để phát triển các mô hình AI.

Hồi tháng 3, hai lãnh đạo kỹ thuật sản phẩm tại Cursor cho biết đã gia nhập SpaceX để đóng góp cho các dự án Mặt trăng của công ty này và xAI.

Hiện chưa rõ thương vụ này có ảnh hưởng đến các thỏa thuận cho thuê trung tâm dữ liệu của SpaceX hay không. Những tuần gần đây, SpaceX đã ký thỏa thuận cho Anthropic và Google thuê năng lực tính toán với tổng giá trị khoảng 26 tỉ USD mỗi năm.

Cả hai thỏa thuận đều có điều khoản cho phép chấm dứt sau 90 ngày. Điều đó có nghĩa là SpaceX có thể nhanh chóng lấy lại năng lực tính toán nếu cần.

Sơn Vân