Giáo sư Derald Holtkamp: An toàn sinh học là khoản đầu tư chiến lược

Tại IVPS 2026, Giáo sư Derald Holtkamp - chuyên gia hàng đầu về dịch tễ học thú y thuộc Đại học Bang Iowa (Mỹ) - có bài thuyết trình với chủ đề: “Một mô hình mới về an toàn sinh học: Xây dựng nền tảng cho sức khỏe động vật và phòng chống dịch bệnh lâu dài”.

Ông đã tổng kết những bài học thực tiễn từ nhiều quốc gia vừa đưa ra một cách tiếp cận mới về quản trị rủi ro dịch bệnh, được nhiều chuyên gia đánh giá là phù hợp với xu thế phát triển của ngành chăn nuôi hiện đại.

Những nguy cơ gây bùng phát dịch

Giáo sư Derald Holtkamp cho rằng, các dịch bệnh truyền nhiễm vẫn đang là mối đe dọa lớn nhất đối với ngành chăn nuôi heo thế giới. Trong hơn một thập niên qua, ASF đã gây thiệt hại hàng trăm tỉ USD cho nhiều quốc gia sản xuất thịt heo lớn. Cùng với đó, PRRS tiếp tục là căn bệnh gây tổn thất kinh tế nghiêm trọng do làm giảm năng suất sinh sản, tăng tỉ lệ chết và kéo dài thời gian nuôi.

Theo ông, điều đáng lo ngại nằm ở mức độ nguy hiểm của các loại mầm bệnh và tốc độ lây lan nhanh trong bối cảnh toàn cầu hóa chuỗi cung ứng. Con giống, thức ăn, phương tiện vận chuyển, sản phẩm chăn nuôi và con người đều có thể trở thành mắt xích đưa mầm bệnh từ khu vực này sang khu vực khác. “Nhiều ổ dịch không xuất phát từ những sự cố lớn mà từ các lỗ hổng nhỏ trong hệ thống quản lý”, ông nhấn mạnh.

Những sai sót trong kiểm soát phương tiện ra vào, xử lý nguyên liệu thức ăn, quản lý nhân sự hay giám sát sức khỏe đàn vật nuôi có thể tạo điều kiện cho dịch bệnh xâm nhập và bùng phát trên diện rộng.

Từ thực tế đó, ngành chăn nuôi cần thay đổi cách tiếp cận truyền thống vốn chỉ tập trung phản ứng khi dịch bệnh đã xuất hiện.

Tạo “lá chắn” an toàn sinh học

Điểm nhấn quan trọng nhất trong bài trình bày của Giáo sư Holtkamp là khái niệm an toàn sinh học chủ động.

Theo mô hình truyền thống, nhiều trang trại chỉ tăng cường các biện pháp kiểm soát khi có thông tin dịch bệnh xuất hiện ở khu vực lân cận hoặc khi đàn vật nuôi đã có dấu hiệu nhiễm bệnh. Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí trong ngắn hạn nhưng thường khiến người chăn nuôi rơi vào thế bị động.

Ngược lại, mô hình mới ông đề xuất đặt mục tiêu xây dựng một hệ thống phòng vệ thường trực, vận hành liên tục ngay cả khi không có dịch bệnh. Thay vì coi an toàn sinh học là một tập hợp các quy định riêng lẻ, mô hình này xem đó là một chiến lược quản trị tổng thể bao trùm toàn bộ chuỗi sản xuất.

Trong cách tiếp cận mới, mỗi hoạt động của trang trại đều phải được đánh giá dưới góc độ rủi ro dịch tễ học. Từ khâu nhập giống, vận chuyển, lưu trữ thức ăn, xử lý chất thải, quản lý nhân viên đến kiểm soát khách tham quan đều cần được thiết kế thành một hệ thống thống nhất.

Theo Giáo sư Holtkamp, mục tiêu cuối cùng không phải là loại bỏ hoàn toàn nguy cơ - điều gần như không thể trong điều kiện sản xuất hiện đại - mà cần giảm xác suất xâm nhập của mầm bệnh xuống mức thấp nhất và phát hiện sớm nhất khi rủi ro xảy ra.

Tư duy mới về an toàn sinh học

Giáo sư Holtkamp cho rằng, khái niệm an toàn sinh học hiện nay không còn giới hạn ở các hàng rào vật lý, hố sát trùng hay quy trình vệ sinh truyền thống. Những công cụ số hóa đang mở ra khả năng giám sát và quản lý rủi ro theo thời gian thực.

Các hệ thống theo dõi phương tiện vận chuyển bằng định vị, phần mềm truy xuất nguồn gốc, nền tảng quản lý dữ liệu đàn vật nuôi, cảm biến môi trường và các công cụ phân tích dịch tễ học đang trở thành những thành phần không thể thiếu trong các trang trại hiện đại.

Nhờ dữ liệu được thu thập liên tục, nhà quản lý có thể nhận biết sớm những bất thường về sức khỏe đàn heo, biến động môi trường hoặc các yếu tố làm tăng nguy cơ lây nhiễm. Điều này giúp các quyết định can thiệp được đưa ra nhanh hơn và chính xác hơn so với phương thức quản lý truyền thống.

Bên cạnh đó, ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn hóa quy trình điều tra ổ dịch. Theo ông, mỗi đợt bùng phát dịch bệnh cần được xem là một cơ hội để học hỏi và hoàn thiện hệ thống phòng ngừa. Việc thu thập dữ liệu, phân tích nguyên nhân và chia sẻ kinh nghiệm giữa các quốc gia sẽ giúp ngành chăn nuôi nâng cao năng lực ứng phó trong tương lai.

Giáo sư Holtkamp nhìn nhận an toàn sinh học như một yếu tố tạo ra giá trị kinh tế, thay vì chỉ là khoản chi phí bắt buộc. Không ít nông hộ và doanh nghiệp vẫn xem đầu tư cho an toàn sinh học là gánh nặng tài chính. Tuy nhiên, theo ông, chi phí cho phòng ngừa luôn thấp hơn rất nhiều so với thiệt hại do dịch bệnh gây ra.

Một ổ dịch lớn có thể khiến tỉ lệ chết tăng cao, làm gián đoạn sản xuất, phát sinh chi phí tiêu hủy, khử trùng và tái đàn. Nghiêm trọng hơn, dịch bệnh còn ảnh hưởng đến thương mại, làm suy giảm niềm tin của thị trường và tác động đến toàn bộ chuỗi giá trị ngành hàng.

Bởi vậy, an toàn sinh học cần được xem là một khoản đầu tư chiến lược nhằm bảo vệ năng suất, ổn định sản xuất và nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trong dài hạn.

Theo Giáo sư Holtkamp, những trang trại có hệ thống an toàn sinh học tốt thường đạt hiệu quả sản xuất ổn định hơn, sử dụng thuốc thú y hợp lý hơn và giảm đáng kể nguy cơ tổn thất do dịch bệnh.

Xu hướng tất yếu của nghiên cứu toàn cầu

Thông điệp của Giáo sư Derald Holtkamp cũng phản ánh rõ nét xu hướng khoa học đang được trình bày tại IPVS 2026.

Với gần 1.000 báo cáo khoa học, hội nghị năm nay cho thấy sự dịch chuyển mạnh mẽ của ngành chăn nuôi từ tư duy xử lý bệnh sang quản lý sức khỏe tổng thể. Nhiều nghiên cứu tập trung vào vaccine thế hệ mới, giám sát dịch tễ học bằng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo trong phát hiện sớm bệnh truyền nhiễm và các giải pháp nâng cao an toàn sinh học ở cấp độ trang trại cũng như chuỗi cung ứng.

Các báo cáo khoa học đều nhấn mạnh điểm chung. Đó là khả năng kiểm soát dịch bệnh trong tương lai sẽ phụ thuộc ngày càng nhiều vào năng lực dự báo, giám sát và phòng ngừa chủ động.

Điều đó cho thấy mô hình mà Giáo sư Holtkamp đề xuất không chỉ là một khái niệm lý thuyết mà đang trở thành định hướng phát triển của ngành chăn nuôi toàn cầu.

Trong bối cảnh các mối đe dọa dịch bệnh ngày càng phức tạp và khó lường, nghiên cứu của ông như lời kêu gọi mạnh mẽ đối với cộng đồng chăn nuôi quốc tế. Đó là muốn phát triển bền vững, ngành chăn nuôi phải xây dựng được một “lá chắn” an toàn sinh học vận hành thường trực, dựa trên khoa học, dữ liệu và sự hợp tác xuyên biên giới.

Có thể nói, Giáo sư Derald Holtkamp đã mở rộng khái niệm an toàn sinh học thành một chiến lược phát triển dài hạn cho toàn ngành. Đây là giải pháp ngăn ngừa dịch bệnh, vừa là nền tảng để xây dựng một hệ thống chăn nuôi hiện đại, hiệu quả và có khả năng chống chịu trước những thách thức ngày càng lớn của thế kỷ XXI.

Hoàng Bắc